Müasir dövrdə elə bir ailə tapmaq olmaz ki, evində mobil telefon və ya kompüter olmasın. Hətta vəziyyət o həddə çatıb ki, indi 4-5 yaşlı uşaqlar da valideynlərindən mobil telefon və ya kompüter tələb edirlər. Bəzi valideynlər isə “qonşudan qalma geri” məsəlinə uyğun olaraq uşaqların bu tələbini sorğu-sualsız yerinə yetirirlər. Nəticədə valideynlərin bu addımı azyaşlıları və yeniyetmələri müasir texnologiyaların “əsirinə” çevririr.
Məlum problemlə bağlı Daxili İşlər Nazirliyi azyaşlıların internet asılılığından yayındırılması ilə bağlı valideynlərə müraciət edib. Nazirliyin Mətbuat xidmətinin şöbə rəisi, polis mayoru Elşad Hacıyev mediaya açıqlamasında qeyd edib ki, valideynlər uşaqlarının internet asılılığından xilas olması üçün bir neçə nüansa əməl etməlidir: “Övladlarınızı sakitləşdirmək və ya yemək yedizdirmək üçün telefondan, planşetdən istifadə etməyin, övladlarınızın suallarını cavabsız qoymayın, “işim var, məşğulam, sonra...” deməyin. Əgər belə etsəniz, onlar onu dinləyən virtual “dost”lar axtaracaq. Bununla yanaşı, günlük internet istifadəsi üçün vaxt müəyyən edin və həmin vaxt limitini əsla aşmayın, övladlarınızı bacardığı və maraqlandığı sahələrə, hobbilərə yönləndirin. Övladınızın kompüter və smartfondan istifadəsini nəzarətdə saxlayın və virtual mühitdəki dostlarını tanıyın, onların real həyatdakı dostluq münasibətlərini dəstəkləyin və onların real həyatda görüşüb səmərəli vaxt keçirmələri üçün planlar qurun. Sağlam gələcək üçün sağlam övladlar yetişdirək!”.
“Bəzən valideynlər özləri uşaqlarına mobil telefon verib bununla onun başını qatmaq istəyirlər”
Psixoloq Könül İsmaylova hesab edir ki, virtual aləm uşaqları real həyatdan uzaqlaşdırır. Onun fikrincə, internetdə, ümumiyyətlə kompüterdə elə oyunlar var ki, uşaqlarda məntiqi təfəkkürü, yaradıcı təfəkkürü, diqqəti möhkəmləndirmək üçün tətbiq olunur və yaxşı da nəticə verir. Ancaq elə oyunlar var ki, uşaqda asılılıq yaradır, müxtəlif psixoloji problemlərə yol açır: “Biz hər zaman valideynlərə tövsiyə edirik ki, diqqət eləsinlər uşaqlar kompüterdə nə kimi oyunlar oynayırlar. Çox təəssüflər olsun, bu gün rastlaşırıq ki, çox yaşı olmasa da uşaqlar müxtəlif döyüş oyunları və yaxud avtomobil idarəetmə kimi ağır oyunlar oynayırlar. Bu isə onların psixoloji durumuna çox mənfi təsir göstərir. Uşaq aqressiv olur, uduzanda narahatlığını ifadə edir və s. bu cür hallar keçirir. Əlbəttə, bu situasiyada bir az diqqətli olmaq lazımdır. Əks təqdirdə uşaqlarda bir çox problemlər yaranır. O cümlədən, fobiyalar. Uşaqda adaptasiya prosesi çətin gedir, o, cəmiyyət içərisində özünü adekvat aparmır, rahat olmur, uyğunlaşa bilmir. Bu cür fəsadlara gətirib çıxarır. Xüsusən internetə çıxışı olan kompüterlər var, ailələr burada xüsusi diqqətli olmalıdırlar ki, uşaqlar hansı proqramlara, hansı sayta girirlər. Yəni bu məsələdə mütləq nəzarət olmalıdır”.
Həmsöhbətimiz onu da vurğuladı ki, uşaqlarda internet və mobil vasitələrə yaranan bağlılıq birmənalı olaraq ailədən qaynaqlanır: “Bəzən uşaq ailədə sevgi doyumsuzluğu, diqqət əskikliyi hiss edir. Valideyn öz uşağı ilə maraqlanmır və nəticədə bu onlarda belə bir asılılıq yaradır. Əgər internet asılılığı varsa, bu problemin kökü mütləq şəkildə valideyndən qaynaqlanır. Uşağı yetişdirən, onu formalaşdıran ailədir. Bu asıllıq insanın istənilən yaş dövründə ünsiyyət problemi, özünəqapanıqlıq, depressiya, stress kimi problemlər yarada bilir. Uşaqlar internetdə vaxt keçirməklə diqətsizliyi, ailədəki gərginliyi unutmağa çalışır və bununla öz başını qatdığını zənn edir. Lakin o, ikiqat narahatlıq qazanmış olduğunu dərk etmir. İnternet, kompüter, planşetlər uşaqlarda aqressiya formalaşdırır. Problemin qarşısını almaq üçün valideyn öz övladına dəstək olmalıdır. Təəssüflər olsun ki, bu hər ailədə belə deyil. Valideyn qayğısı görən uşaq demək olar ki, texnoloji alətlərə, internetə meyl etmir. Bu qayğını görməyən uşaqlar öz problemlərini texnologiya vasitəsi ilə unutmağa, gizlətməyə çalışırlar. Mobil telefon, internet asılılığı əslində özünəqapanıqlığın bir formasıdır”.
K.İsmayılovanın sözlərinə görə, bəzən valideynlər özləri uşaqlarına mobil telefon verib bununla onun başını qatmaq istəyirlər. Amma bu tamamilə yanlış bir davranışdır: “Məhz buna görə də son zamanlarda uşaqlarda əqli və emosional ləngimə geniş yayılıb. Uşaqla daha çox maraqlanmaq lazımdır. Uşaqları başdan etmək, yola vermək qətiyyən olmaz. Belə olduqda uşaqlar diqqət çəkmək üçün aqressiv davrana bilir, hətta yalan belə danışmaqdan çəkinmir. Bu problemlər həll olunmadıqda yeniyetməlik dövründə bunun qarşısını ümumiyyətlə almaq olmur. Uşaqlarla daha çox ünsiyyətdə olmaq, birgə vaxt keçirmək lazımdır. Mən burada təkcə bahalı restoranlarda yemək yeməyi, oyun zallarında olmağı nəzərdə tutmuram. Bu adi ev şəraitində də həyata keçirilə bilər. Kiçik bir nağıl danışmaq, birgə film izləmək, bir neçə saat həyətdə oynamaq uşaqların psixologiyasının korreksiyasında çox böyük rol oynayır. Uşaqları bahalı restoranlara aparmaq maddiyyatla sevgi göstərməkdir. Valideyn öz sevgisini övladına mənəvi cəhətdən aşılamalıdır. Belə olduqda uşaq həm sevgi doyumsuzluğundan əziyyət çəkməz, həm də daxilən rahat olar. Belə olanda internet, mobil telefon uşağın maraq dairəsində olmur”.
Günel CƏLİLOVA
