Valideyn övladına elə ad qoymalıdır ki, o böyüyəndə öz adından utanmasın, adını dəyişdirməyə əl atmasın. Amma çox təəssüf ki, hələ də bizim cəmiyyətdə öz mənəvi məsuliyyətini dərk etməyən valideynlərə rast gəlinir, onlar övladlarına xoşagəlməz, heç bir məna kəsb etməyən adlar qoyurlar.
Təəssüflər olsun ki, qeydiyyat idarələri də o adları rəsmiləşdirir. Baxmayaraq ki, illərdir Nazirlər Kabineti yanında Terminologiya Komissiyası dəfələrlə çağırışlar edib, valideynlərə övladlarına mənasız adlar qoymamağı tövsiyə edib, amma hələ də problem qalmaqdadır. Bildiyimiz qədər, Azərbaycanda rəsmi şəkildə qeydiyyat idarələrində usaqlara qəribə, heç bir məna ifadə etməyən adların qoyulmasının yasaqlanacağı deyilsə də, bu barədə Nazirlər Kabineti yanında Terminologiya Komissiyası tövsiyə versə də, yenə də usaqlara belə adlar qoyulur. Məsələn, 2021-ci ildə də usaqlara Ayda, Əhmədov, Aydəs, Balış, Diliş, Dərdayıl, Doğru, Dəftər, Gil, Şərbala və Həci kimi adlar verilib. Başlıca olaraq, bu, dövlət dil qaydalarının pozulmasıdır, eyni zamanda da mənəvi bir problemdi.
“Qeydiyyat idarələrinin çox böyük əksəriyyətində...”
Məsələ ilə bağlı Nazirlər Kabineti yanında Terminologiya Komissiyasının sədr müavini, professor Sayalı Sadıqova ilə əlaqə saxladıq. S.Sadıqovanın sözlərinə görə, adqoyma məsələsində qaydaları dövlət qurumları deyil, məsuliyyətsiz valideynlər pozur. “Hər bir valideynin üzərinə düşən əsas vəzifələrdən biri övladı dünyaya gələndən sonra uşağa gözəl ad seçməkdir. Uşaqlara ad verilən zaman birinci növbədə onun mənası, eyni zamanda səslənməsi nəzərə alınmalıdır. Təəssüf hissi ilə qeyd etmək istəyirik ki, son dövrlər verilən adlarda bu prinsiplər gözlənilmir. Ancaq Nazirlər Kabineti yanında Terminologiya Komissiyasında adların verilməsi haqqında xüsusi qərarlar verilib və bu qərarları da hər vətəndaş yerinə yetirməlidir. Biz bu qərarların həyata keçirilməsi üçün hər cəhətdən çalışırıq. Təəssüflər olsun ki, son dövrlər valideynlər arasında bu qərarlara fikir verməyənlər var. Məsələn, bu ilin yanvar ayında uşaqlara ilkin verilən adlardan Mersi, Mela, Məlumat və sair kimi adları qeyd etmək olar ki, onlarla bağlı müraciət ediblər. Bu adlar Azərbaycan dilinin qayda-qanunlarına uyğun olmadığına görə onların müraciətləri qəbul edilməyib. Qeydiyyat idarələrində, KİV-də bu barədə maarifləndirmə işləri aparılır”.
Bu maarifləndirmə işlərinin aparılmasında əsas məqsədlərinin dünyaya gələn uşaqlara gözəl adların verilməsi, eyni zamanda Azərbaycan dilinin milli varlığını əks etdirən adlar sistemin düzgün müəyənləşdirilməsi olduğunu deyən S.Sadıqovanın sözlərinə görə, Terminologiya Komissiyası qeydiyyat idarələrinə, ASAN xidmətə və sair qurumlara adlar lüğəti də göndərib: “Azərbaycan dilində işlənən adların izahlı lüğəti hazırlanıb. Biz adlarla bağlı o lüğəti müvafiq qurumlara göndərmişik. Bu lüğətdə 7500-ə qədər şəxs adı öz əksini tapıb. Burada həmin adlar, adların izahı, hansı mənbədən olduğu verilib, onların mənaları təhlil edilib. Yəni hər bir validyenə onlara kömək məqsədilə hazırlanmış bu lüğətdən istifadə etməyi tövsiyə edirik. Adlar verilən zaman onun mənası valideyni xüsusi olaraq düşündürməlidir. Yəni adlar verilən zaman onun mənası nəzərə alınmalıdır. Məsələn, Məlumat adına necə məna vermək olar, onun mənası nədir? Bu adın səslənməsi gələcəkdə uşağın taleyini təmin edəcək? Bax, bunu valideyn düşünməlidir və ona görə də həmin lüğətlərdən istifadə etməlidir. Qaydaların pozulamasına gəlincə, bu məsələdə qaydaları məsuliyyətsiz valideynlər pozur. Təəssüf ki, bəzi valideynlər uşaqlara ad seçiminə məsuliyyətlə yanaşmır. Çox valideynlər qeydiyyat idarələrinə gedib deyirlər ki, uşağa hansı adı qoymaq bizim öz şəxsi işimizdir. Biz də valideynlərin nəzərinə çatdırırıq ki, uşaqlara ad qoymaq sizin şəxsi işiniz deyil, bu sosial hadisədir. Çünki hər bir uşağın, hər bir övladın adı bir gündə dəfələrlə səslənir, bunun həmin uşağın taleyinə necə təsir etməsi, eyni zamanda kənardakı insanlarda necə təəssürat yaratması da nəzərə alınmalıdır. Tutalım, götürüb uşağa “Hasta” adını verirsən, bu sözdən hansı estetik zövq almaq olar?”
“Bəs qeydiyyat idarələri niyə bizim dil qanunlarımıza zidd olan adları rəsmiləşdirir” - deyə S.Sadıqovadan soruşduqda o bildirdi ki, artıq qeydiyyat idarələrinin çox böyük əksəriyyəti bu cür adları rəsmiləşdirməkdən imtina edir, çox təsadüf hallarda hansısa qeydiyyat idarəsində rəsmləşdirilir. Valideynlər bu adlarla bağlı qeydiyyat idarələrinə müraciət etdikdə qeydiyyat idarələrinin də həmin müraciətləri komissiyaya göndərdiyini deyən S.Sadıqovanın sözlərinə görə, rəsmi hesablamalara görə, gün ərzində respubikda 400-500 körpə dünyaya gəlir, əksəriyyətinə də çox gözəl adlar verilir. “Qeyri-adi, mənası uyğun olmayan adlarla bağlı bizə müraciət edirlər ki, valideynlər bu adın qoyulmasını təkid edirlər. Qeydiyyat idarələrinin çox böyük əksəriyyətində belə adların verilməsinin qarşısı alınır... Amma çox az sayda qeydiyyat idarələri var ki, onlar da nadir hallarda belə adları rəsmiləşdirir, o da bölgələrdə fəaliyyət göstərən idarələr ola bilər. Lakin bütövlükdə ASAN xidmət mərkəzlərində və qeydiyyat idarələrində belə adların qarşısı alınır. Qeydiyyat idarələri adların yazılışı məsələlərində Azərbaycan dilinin normalarının qorunmasına da xüsusi fikir verirlər. Çünki bu sənəddir və bütün proses ədəbi dil qaydalarına uyğun həyata keçirilməlidir”- deyə S.Sadıqova qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
