XXI əsrin tələblərindən biri, hətta birincisi bir sıra sahələrin, xidmət sektorunun elektronlaşdırılmasıdır. Müasir dövrün vaxt azlığından şikayətlənən, daim tələsən insanı üçün onlayn xidmətləri əlavə bonus adlandırsaq, yanılmarıq. Azərbaycanda bir çox sahələrdə prosedurların elektronlaşdırılması, online ödənişlərin təşviqi, eləcə də “Elektron hökumət”in formalaşdırılması baxımından böyük işlər görülüb.
Qeyd etdiyimiz kimi, nağdsız ödənişlərin həcminin artırılması hökumət tərəfindən qarşıya qoyulmuş əsas məqsədlərdən biri sayılır.
Vergi Məcəlləsində edilmiş dəyişikliyə əsasən, 1 yanvar 2020-ci il tarixdən POS-terminalların quraşdırılması məcburi olan obyektlərdə onların quraşdırılmaması və POS-terminal quraşdırılmış obyektlərdə nağdsız ödənişlərin qəbulundan imtina edilməsinə görə vergi ödəyicisinə cərimələr tətbiq olunur. İl ərzində belə hallara birinci dəfə yol verildikdə 1.000 manat məbləğində, ikinci dəfə 3.000 manat, üç və daha çox hallarda isə 6.000 manat məbləğində maliyyə sanksiyası tətbiq edilir.
Bu mövzu ilə bağlı qanunvericilikdə cəza tədbirləri qeyd olunsa da, bəzi restoran, kafe, dükanlar hələ də kartla ödəniş edilməsinə qarşı çıxır. Belə ki, online taksi sifarişi zamanı sürücü kartla ödəniş ediləcəyini bilən zaman sifarişi ləğv edir və ya geyim dükanında kartla ödəniş edilməməsi üçün teminalın işləmədiyi deyilir. Hətta kartla ödənişlə alınan geyimi dəyişdirmək mümkün olmur. Satıcılar yalnız nağd şəkildə alınan məhsulun dəyişdirilməsinin mümkün olduğunu deyir.
Qeyd etdiyimiz kimi, nağdsız ödənişin həcminin artması dövlət tərəfindən qarşıya qoyulmuş əsas prioritet məsələlərdən biridir.
“Nağd ödənişləri istənilən halda dövriyyədən gizlətmək mümkündür və bunun mexanizmləri, yolları var, ancaq kartla…”
Iqtisadçı ekspert Natiq Cəfərli bildirdi ki, bəzi ticarət obyektləri dövriyənin tamamının şəffaf şəkildə görünməsindən o qədər də məmnun deyillər. Ona görə də kartla ödənişlərdən daha çox nəğd ödənişlərə üstünlük verirlər: “Nağdsız ödənişlərin üstünlüyü odur ki, dövriyyənin vergidən gizlədilməsini, yayındırılmasını mümkünsüz edir. Nağd ödənişləri isə istənilən halda dövriyyədən gizlətmək mümkündür və bunun mexanizləri, yolları var. Amma kartla ödənişlər terminaldan keçərkən online qaydada qeydiyyata da düşdüyündən, onu dövriyyədən gizlətmək, az göstərmək mümkün deyil. Kartla ödənişlərə iş adamlarının, kiçik sahibkarların maraq göstərməməsinin əsas səbəblərindən biri məhz bu dövriyyə ilə bağlı məsələdir”.
Iqtisadçı onu da əlavə etdi ki, bu məsələ tək cəza mexanizmi ilə həll oluna bilməz: “Dövlət tək cəza yox, təşviq mexanizmi ilə də iş adamlarına təsir etməyi bacarmalıdır. Elə bir mexanizm olmalıdır ki, kartla ödəniş etmək iş adamlarına da sərf etsin. Məsələn, qanunla tənzimlənən belə bir müddəa olsa ki, kartla ödənişlərin həcmi ümumi ticarət dövriyyəsinin 50 faizini keçəndə 1-2 faiz vergi güzəştləri tətbiq oluna bilər, bu zaman iş adamlarının da marağı yaranacaq ki, kartla ödənişləri qəbul etsinlər”.
Günel CƏLİLOVA
