Son illər dissertasiya müdafiə edib alimlik elmi dərəcəsi alan şəxslər arasında məmurlar, deputatlar, dövlət qulluğunda çalışan insanlar üstünlük təşkil edirlər. Bir qayda olaraq, dövlət qulluğunda çalışanların xeyli hissəsi, xüsusən də yaşı 40-ı adlamış insanlar hansı yolla olsa da elmi iş müdafiə etməyə çalışıb, nəticədə isə cəhdləri alınıb.
Bəziləri hesab edirlər ki, dövlət qulluqçularının alimliyə meyl etməsinin kökündə bir mühüm səbəb dayanır. Onların çoxu fikirləşir ki, alimlik dərəcəsi alım və heç olmasa işdən çıxarılaramsa, gələcəkdə ali məktəblərin birində dərs deyə, yaxud hansısa elmi müəssisədə şöbə müdiri işləyə bilərəm. Bu fikirdə olanlar çoxdur.
Belə məlumatlar dolaşır ki, dövlət qulluğunda çalışanlara dissertasiya müdafiə etmək qadağan oluna bilər. Çünki belələri müxtəlif qanunsuz yollarla elmi iş müdafiə edə bilir və bununla da elmə gəlməli olan elm adamlarının yolunu kəsirlər. Gizlin deyil ki, ötən müddət ərzində belələri arasında elmə yamaq olanlar çoxdur.
Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının (AAK) sədri professor Famil Mustafayev də açıqlamasında dolayısı ilə bu məsələyə toxunub:
“Müxtəlif vaxtlarda həm bizim ölkədə, həm də digər ölkələrdə müxtəlif rəhbər vəzifəli, o cümlədən, hüquq-mühafizə orqanlarında çalışan şəxslərin, müxtəlif icra qurumlarının rəhbərlərinin alimlik və ya elmi dərəcə almaq üçün niyyətləri olub və bunu müəyyən yollarla həyata keçiriblər”.
O bildirib ki, bunun üçün həmin şəxslər çalışdıqları sahədən ayrılsalar və ya digər sahədə öz fəaliyyətlərini davam etdirsələr, yalnız o halda onlara elmi ad, elmi dərəcə verilməsi məsələsinə baxıla bilər: “Ona görə də dövlət qulluğunda, onun xüsusi növlərində çalışan şəxslərin dissertasiya müdafiə etməsi və elmi dərəcə alması məsələsi biz tərəfdən məqsədəuyğun hesab edilmir. Burada müxtəlif kateqoriyalı dövlət qulluqçuları var”.
Ekspertlər hesab edirlər ki, dövlət qulluğunda çalışan, müxtəlif yüksək postları tutan şəxslərin elmi iş müdafiə etməsi elmə yararlı olan insanların önünü kəsir. Bu insanların elmə heç bir fayda vermədiyini, elmlə məşğul olmadığını deyən ekspertlərin sözlərinə görə, birbaşa açıq şəkildə məmurlara dövlət qulluğunda çalışdıqları zaman elmi iş müdafiə etmək qadağan olunmalıdır. Dissertasiya müdafiə etmək istəyən şəxs dövlət qulluğundan çıxmalı və özünü elmə həsr etməlidir, amma bizdə isə belələrinə rast gəlinmədiyini deyən ekspertlər hesab edirlər ki, belələri iki yoldan birini seçməlidirlər.
“Dövlət məmurlarının dissertasiya müdafiə etmək qadağası əvvəllər də olub, bu bərpa edilməlidir”
AVCİYA-nın vitse-prezidenti, tarix elmləri doktoru, professor Məhərrəm Zülfüqarlı “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, bu məsələ Azərbaycanın taleyüklü problemlərindən biridir, hətta bu istiqamətdə “Elmi işçilərin hüquqlarının müdafiəsi” adı altında təxminən 10 il bundan əvvəl layihə də həyata keçirib. “Bu olduqca aktual bir məsələdir. Həmin layihədə də qeyd edirdim ki, nazirlərə, deputatlara həmişə “yaşıl işıq” yandırılır və bunlar dissertasiya “müdafiə edirlər”, amma əsl elmlə məşğul olan və özü dissertasiya yazan insanlara isə çox süni əngəllər, bürokratik maneələr yaradılır. O zaman çoxları bundan incidilər, hətta mənə zəng vurub narazılıqlarını bildirənlər də oldu. Mən o zaman onların işinə kölgə salmaq istəmirdim, sadəcə, deyirdim ki, müdafiə üçün şərait yaradılırsa, hamıya şərait yaradılsın. Mən kimlərinsə iradlarına baxmayaraq, yenə də öz fikirlərimin üstündəyəm. Dissertasiya “müdafiə edən” məmurların, dövlət qulluqçularının elmi işlə məşğul olmağa vaxtları varmı? Hətta bir dəfə “Nazir vaxt tapıb dissertasiya yaza bilərmi?” adlı bir məqalə yazmışdım. Yəni vəzifəli şəxslər ki, var, onlar dövlətin onlara etibar etdiyi vəzifələri yerinə yetirsələr, deputatlar da öz seçicilərinin qayğı və problemlərinin həlli ilə məşğul olsalar, bütün bunları 24 saatın 12 saatı ərzində çatdıra bilməzlər. Amma görürsən ki, yağışdan sonra çıxan göbələklər kimi yüksək dövlət məmurlarının və deputatların böyük hissəsi “fəlsəfə doktoru”, “elmlər doktoru” diplomu, “professor” titulu alır. Dövlət məmurlarının dissertasiya müdafiə etmək qadağası əvvəllər də olub, bu bərpa edilməlidir. Bu qadağalar nə üçün qoyulurdu? Çünki onlar öz tutduqları vəzifədən sui-istifadə edirdilər. Amma qanunla bunlar da vətəndaşdırlar, bunların da elmi işlə məşğul olmağa ixtiyarı var. Amma, sadəcə olaraq, onlara məhdudiyyətlər qoyulur ki, məsələn, sən dissertasiya müdafiə etmək istəyirsənsə, özündən yuxarı vəzifədə olan şəxsdən icazə almalısan. Bəziləri bunu hüquq pozuntusu kimi qiymətləndirsələr də, mən bunu Azərbaycan reallığından doğan, ədalətin bərpasına yönələn bir iş kimi qiymətləndirirəm. Nəyə görə? Çünki bu hal davam edirsə, onsuz da o halın içindəyik, görün elm nə vəziyyətə düşür. Baxın, vəzifədən çıxarılmış, qovulmuş, özünü vəzifə başında doğrultmayan şəxslər əvvəllər əyri yollarla əldə etdikləri alimlik diplomu ilə haradasa kafedra müdiri, müdafiə şurasının üzvü olurlar”.
M.Zülfüqarlının sözlərinə görə, hansı çirkin niyyətlərlə “elmə gəlib alim adı alıblarsa”, həmin yollarla da niyyətlərini davam etdirmək istəyirlər. M.Zülfüqarlının fikrincə, belələrinin məqsədi elmə fayda vermək yox, “alim” adı altında öz neqativ hərəkətlərini həyata keçirməkdir, bu da Azərbaycan gəncliyini, elmlə məşğul olan şəxsləri ruhdan salır. “Mənə belə gəlir ki, hər hansı bir şəxs dissertasiya müdafiə etmək iddiasında olarsa, ona “sən bu dissertasiyanı, işi nə zaman, hansı şəraitdə yazdın” sualını vermək lazımdır. Kiminsə işi müdafiəyə təqdim olunanda artıq müdafiə şuralarında ekspertlər, opponentlər öz çıxışlarında “bu işin ən diqqətçəkən xüsusiyyəti odur ki, bunu dissertant özü yazıb” deyirlər. Görün problem nə qədər ciddiləşib ki, artıq müdafiə şurasının tribunasından rəsmi şəkildə bəyan edirlər ki, bunu müdafiə edən şəxsin özü yazıb. Hələ bu dissertasiyanın keyfiyyətini kənara qoyurlar. Məmurlar, deputatlar öz dissertasiya işlərini başqalarına yazdırırlar, çünki pulları, imkanları var, tanışlıqla, zənglə öz səlahiyyətlərindən istifadə edirlər və bu diplomu alandan sonra isə millətin boğazında “kal armud” kimi qalırlar. Bu məsələ ciddi məsələdir və onda güzəştə getmək olmaz.
Bu yaxınlarda KİV-də barəsində video yayılan sabiq YAP-çı deputat seçilməyəndən sonra kafedra müdiri olmuşdu. O cür insanlar çoxdur. Azərbaycanda belədir, ümumi tənqid edirsən, heç kim öz üzərinə götürmür, konkret ad çəkən kimi düşmən olurlar. Buna bilavasitə səlahiyyətli qurumlar rəsmi münasibət bildirməlidirlər, bununla da Azərbaycan elmini tör-töküntülərdən, maneələrdən təmizləmək olar, elmə əsl elmlə məşğul olan, elmə həvəsi olan insanlar gələrlər” - deyə M.Zülfüqarlı bildirdi.
İradə SARIYEVA
