Müşahidələr göstərir ki, ölkənin ikinci şəhəri olan Gəncə paytaxt Bakıdan dəfələrlə geri qalır. Bununla bağlı çoxsaylı fakt mövcuddur.
Məsələ ondadır ki, ölkənin ikinci şəhəri olan Gəncənin əhalisi 350 min nəfərə yaxındır. Ancaq rəsmi məlumata görə, 2020-ci ildə Gəncənin ümumi məhsul buraxılışı Bakı şəhəri üzrə göstəricidən 55 dəfə kiçik olub. Ölkə üzrə məhsul buraxılışının 65 faizi Bakıda, cəmi 1,2 faizi isə Gəncədə formalaşıb.
Düzdür, Bakı və Gəncə arasında bu olduqca böyük fərqdə neftin rolu həlledicidir. Lakin sənayedənkənar məhsul buraxılışı da götürüldükdə, paytaxtın məhsul istehsalının həcmi Gəncə ilə müqayisədə 40 dəfə böyükdür. Eyni zamanda, adambaşına məhsul buraxılışı arasında fərq 9 dəfəyə yaxındır. İqtisadiyyat üzrə sənaye işçilərinin cəmi 3,5 faizi Gəncədə çalışdığı halda, Bakı üzrə həmin göstərici 60 faiz ətrafındadır. Metro, elektriklə işləyən digər nəqliyyat (tramvay, trolleybus) mövcud deyil, ictimai iaşə obyektlərində oturacaq yerlərinin sayı arasında 30 dəfə, mehmanxana və digər gecələmə yerlərinin birdəfəlik tutumu arasında isə 15 dəfə fərq var. 2011-2019-cu illərdə istifadəyə verilmiş yaşayış evlərinin sahəsi Bakıda Gəncədən 30 dəfə artıq olub. Gəncənin iqtisadi potensialının zəif olması, sosial baxımdan cəlbedici yaşayış şərtlərinin təmin edilməməsi son 20 ildə şəhərin demoqrafik böyüməsində də özünü göstərib. Belə ki, Gəncə 2000-2020-ci illərdə əhalisi ən zəif templə artan 7 bölgədən biri olub.
Bütün bunların fonunda bu cür anormal iqtisadi-sosial fərq nədən irəli gəlir?
“...ayrıca yanaşma olsun”
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini “Bakı-Xəbər”lə bölüşən millət vəkili Vüqar Bayramov belə fərqin yaranmasını bir sıra amillərlə əlaqələndirdi: “Bunun həm obyektiv, həm də subyektiv səbəbləri var. Məsələ ondadır ki, bəli, Gəncə ikinci böyük şəhər olsa da, əhali baxımından ortada böyük fərq var. Çünki Bakıda əhalinin sayı bir neçə dəfə Gəncədən çoxdur. Ölkə üzrə biznesin əhəmiyyətli hissəsi - 80 faizi paytaxtda cəmləşib. Bu da Bakının nəinki Gəncə, digər şəhər və rayonlarla fərqinin yaranmasına səbəb olub. Xüsusən də neft sənayesinin Bakı ətrafında cəmləşməsi belə bir mənzərənin yaranmasına öz təsirini göstərib. Bu amil həm də qeyri-neft sənayesinin Bakıda daha çox inkişaf etməsinə öz təsirini göstərir. Ancaq bütün bunlara baxmayaraq, Gəncənin potensialı böyükdür. Sadəcə, bu potensialdan istifadə etmək üçün geniş və sistemli plan olmalıdır. Belə olarsa, o zaman Gəncənin potensialından daha səmərəli istifadə etmək mümkün olacaq və ortada bu cür böyük fərq yaranmaz. Gəncənin ixrac imkanları var. Ona görə ki, bu şəhər Gürcüstana yaxındır. Gürcüstan vasitəsilə istehsal olunan məhsulları dünya bazarına çıxarmaq imkanları var. Bir vaxtlar bəzi məhsulların istehsalına görə Gəncə vacib üstünlüyə malik idi. Bir sıra kənd təsərrüfatı, o cümlədən, spirtli içkilərin istehsalında Gəncə ölkədə uzun müddət aparıcı mövqeyə malik olub. Ona görə də Gəncənin potensialından istifadə etmək üçün təşviq proqramları olmalıdır. Bu baxımdan, təşviqin genişləndirilməsi məqsədəuyğun olmalıdır. Daha məqsədəuyğun olardı ki, Gəncənin inkişafı ilə bağlı ayrıca yanaşma olsun. Burada həm təşviq, vergi güzəştləri, həm də investisiyanın cəlb edilməsi kimi məsələlər öz əksini tapmalıdır. Xüsusən də özəl sektorun cəlb edilməsi ilə bağlı konkret mexanizmlər olmalıdır, güzəştlər tətbiq edilməlidir. Belə bir mühit olarsa, biz daha çox sərmayənin Gəncəyə cəlb edilməsini müşahidə edə bilərik”.
Millət vəkili hesab edir ki, yalnız bütün bunlardan sonra Gəncənin iqtisadiyyatda payı artacaq.
Vidadi ORDAHALLI
