İdlib ətrafında yaranan qalmaqldan sonra Türkiyə-Suriya münasibətlərinin hansı istiqamətdə inkişaf edəcəyi, prosesin nə ilə nəticələnəc’yi hazırda dünya siyasi gündəminin əsas mövzuları sırasında yer alır. Belə görünür ki, Ankara məsələnin danışıqlar yolu ilə həllində maraqlı olsa da, Dəməşq tamam fərqli mövqedən çıxış edir.
Hətta belə bir vaxtda Suriya parlamentində qondarma “erməni soyqırımı”nın tanınmasına dair müzakirələr aparılması, müvafiq qanun layihəsinin qəbul edilməsi vəziyyəti daha da ağırlaşdırır. Artıq Türkiyə Xarici İşlər Nazirliyi Suriya parlamentinin qondarma “erməni soyqırımı”nı tanımasına münasibət bildirib. Nazirliyin mətbuat katibi Hami Aksoy bildirib ki, Suriya parlamentinin 1915-ci ildə baş vermiş hadisələri “soyqırımı” kimi tanıması ikiüzlülüyün təzahürüdür:“Bu addım uzun illərdir öz xalqını qətlə yetirən, milyonlarla insanı öz evindən didərgin salan və kimyəvi silahdan istifadə məharəti yaxşı bilinən rejimin ikiüzlülüyünün təzahürüdür. Suriya hakimiyyətinin baiskar olduğu fəlakət davam edir və bu fəlakət bizim sərhədlərimizdə yaşanmaqdadır. Dəstək verilməyən iddiaların beynəlxalq aləmdə legitimliyini itirmiş zalım rejim tərəfindən irəli sürülməsi isə bunun arxasında yatan əyri zehniyyətin açıq təzahürüdür”.
Bu mənfur addımla yanaşı, Bəşər Əsəd qüvvələrinin İdlib ətrafına cəmləşdirilməkdə davam etməsi tərəflər arasında savaş ehtimalını artırır. Ankaranın Əsəd rejiminə böyük təsir imkanlarına malik Rusiyadan əsas tələbi bu durumda Suriyanı danışıqlar masasına oturdub, hücumların qarşısını almaqdır. Əslində Rusiya tərəfi də son bir neçə həftədir buna çalışır. Rəsmi Moskva son bəyanatlarında bildirdi ki, Türkiyə və Suriyanı danışıqlar masasına oturtmaq üçün əlindən gələni etməyə hazırdır. Ekspertərlərə görə, Rusiya təsir və təzyiq vasitələrindən istifadə edərək, müəyyən mənada bu gərginliyin daha yumşaq məcraya dönməsi, danışıqların aparılmasına nail ola bilər. Bunun üçün Ankara Moskva ilə danışıqlar aparmaqda maraqlıdır. Türkiyə Astana formatında əldə olunmuş razılaşmalara Rusiya və İranın əməl etməsini tələb edir. Çünki Rusiyanın bu məsələdə müəyyən öhdəlikləri var və bu öhdəlikləri yerinə yetirərsə, Suriyada sülhə nail olmaq olar. Türkiyə tərəfi də hazırda bunun üçün Rusiya ilə danışıqlara maraq göstərir. Amma belə görünür ki, Əsəd rejimi prosesləri ayıq başla qiymətləndirməyib, Türkiyə ilə savaşa daha çox meyllənir. Bu durumda Ankaranın hərbi gücdən daha çox istifadə etməyə məcbur qalacağı da qaçılmazdır. Rus ekspert Konstantin Sivkov bu xüsusda bildirir: “Ehtimal olunan əməliyyat sahəsində Türkiyə birləşmələrinə hava və quru qüvvələri daxil ola bilər. Əməliyyata cəlb olunacaq Hərbi Hava Qüvvələrinin ehtimal olunan sayı 120-140 təyyarədir. Quru qüvvələrinin qruplaşdırılması bölgənin əməliyyat qabiliyyəti ilə məhdudlaşır və iki əlavə briqada, artilleriya və xüsusi təyinatlı qüvvələr də daxil olmaqla, maksimum ordu korpusunu təşkil edəcək. Yəni sayı 25-30 min nəfər olan heyət olacaq. 200-250 tank, 500 zirehli personal daşıyıcısı və 300-ə qədər, o cümlədən “T-155 Fırtına” və “M107” kimi 100-120 uzunmənzilli artilleriya da bura daxildir.
Suriya ordusu və müttəfiqlərinin Rusiya istehsalı olan təsirli tank əleyhinə silahlarının (xüsusən də “Kornet” tank əleyhinə sisteminin), həmçinin müasir “T-90A” (Əsəd qoşunlarında 20 ədəd ola bilər) və modernləşdirilmiş “T-72” tanklarının mövcudluğu da nəzərə alınmalıdır. Türk komandanlığı qoşunlarını ən müasir “Leopard -2A4” və “M60T” ilə təmin edəcək. Buraya aviasiyanın əsas qüvvələri, o cümlədən 30 hücum helikopteri də daxil ola bilər. Bundan əlavə, 10 mindən çox hərbçi Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin tərəfində və onlarla əməkdaşlıqda “İdlib qazanı”nda olacaq. Açıq məlumatlara görə, “Hizbullah” və yerli hərbçilərdən ibarət nizami birləşmələr, o cümlədən zəngin hərbi təcrübəsi və son illərə qədər türklərə qarşı vuruşmaq əzmində olan, ümumi sayı bir neçə min nəfərə çatan Suriya kürdləri, Suriya Ərəb Ordusunun (SAA) döyüş hazırlıqlı və texniki cəhətdən təchiz olunmuş bölmələri onlara qarşı çıxacaq.
Rusiya kosmik kəşfiyyatının imkanları nəzərə alınarsa, Suriya ordusunun bölgədə kifayət qədər güclü qüvvə yaradacağını düşünmək olar. Suriya ordusunun ümumi tərkibini və döyüşə hazır birləşmələrin faizini, lazım olduqda digər istiqamətlərdə 100-150 tankı olan 15 min nəfərin, tank əleyhinə sistemlər də daxil olmaqla, bir neçə yüz müxtəlif növ döyüş maşınlarının, o cümlədən 300-dək zirehli personal daşıyıcısının və 200 ədəd müxtəlif artilleriyanın (“Smerç” və sair) varlığı ilə qiymətləndirə bilərik. Əməliyyatların gedişində Türkiyənin iki eşelonda fəaliyyət göstərməsi ehtimalı var. Birinci eşelon islamçılardan ibarətdir, ikincisi Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin əsas hücum qrupudur. Bundan başqa, əməliyyat ehtiyatları və korpus artilleriyası da döyüşdə əsas yer tutacaq. Suriya ordusu və müttəfiqlərinin müdafiəsi də iki eşelona sahib olacaq. Türk ordusuna Suriyaya tammiqyaslı hücuma hazırlıq üçün uzun müddət lazım olduğundan, qələbə asan olmayacaq. Bundan əlavə, hadisələrin gedişində NATO-nun, Rusiya və İranın da prosesə fəal müdaxiləsi müharibənin miqyasını genişləndirəcək. Çox güman ki, Türkiyə, Rusiya və Suriya problemi diplomatik istiqamətdə həll etmək üçün yeni yollar axtarmalı olacaq. Yeganə həqiqi həll yolu isə bütün tərəflərin vicdanla icra etdiyi müqavilə ola bilər”.
Nahid SALAYEV
