Azərbaycanın təşəbbüsü və iştirakı ilə həyata keçirilən transmilli layihələrin qarşıdakı dövr ərzində ölkənin ixrac imkanlarının əhəmiyyətli dərəcədə artmasında mühüm rol oynaması gözlənir. Xüsusən də “Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin həyata keçməsindən sonra Azərbaycan öz məhsullarını həm Fars körfəzi ölkələrinə, həm də artıq Avropa istiqamətində daha sərfəli qiymətlərlə çıxara biləcək.
Məhz belə bir vaxtda bəlli olub ki, martın 6-da istismara veriləcək Qəzvin-Rəşt dəmir yolu, İranın iki şəhəri ilə yanaşı, İranla Azərbaycanın dəmir yolları sistemlərinin birləşməsində də vasitə olacaq. Bunu təsdiqləyən İranın yollar və şəhərsalma naziri Məhəmməd İslami bildirib ki, beynəlxalq əhəmiyyətə malik olan bu yolun çəkilişi İranın Astara şəhərinə kimi davam edəcək və Azərbaycanın dəmir yollarına birləşəcək: “Artıq İranın Astara şəhəri ilə Azərbaycanın Astara şəhərini birləşdirən dəmir yolu xətti istifadəyə verilib. Qəzvin-Rəşt-Astara(İran)-Astara(Azərbaycan) dəmir yolu “Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin əsasını təşkil edərək Fars körfəzi ilə Şimali Avropanı birləşdirəcək. Cənub-Şərqi Asiya ölkələrindən Avropaya göndərilən yüklər İran və Azərbaycan ərazisindən tranzit keçərək Avropaya çatdırılacaq. “Şimal-Cənub” dəhlizinə daxil olan yollar təkcə iştirakçı dövlətlərə deyil, bütün regiona fayda verəcək”.
Qeyd edək ki, “Şimal-Cənub” nəqliyyat dəhlizinin əsas komponentini təşkil edən Qəzvin-Rəşt-Astara (İran) - Astara (Azərbaycan) dəmir yolu həm də Fars körfəzi ilə Avropanı birləşdirəcək. Bütün bunlar yükdaşımalardan Azərbaycanın daha böyük gəlir əldə etməsinə gətirib çıxaracaq. Digər tərəfdən, həmin dəmir yolu xəttinin istifadəyə verilməsindən sonra İranla Azərbaycan arasındakı ticarət dövriyyəsinin həcmi 2 milyard dollara çatacaq. Rəsmi Tehran özü də bəyan edir ki Qəzvin-Rəşt-Astara (İran)-Astara (Azərbaycan) yeni dəmir yolu layihəsi Azərbaycanın və İranın tranzit imkanlarını dəfələrlə artıracaq. Xüsusi olaraq vurğulanır ki, İran Azərbaycanın dəmir yolu vasitəsilə Qərb ölkələrinə və Asiyanın böyük bir hissəsinə yeni çıxış yolları əldə edəcək. Yeni dəmir yolu xəttilə İranın polad magistrallarına qoşulmaq imkanı qazanan Azərbaycanın isə Fars körfəzinə və Şərq ölkələrinə birbaşa çıxışı olacaq. Bununla hər iki ölkə öz məhsulları üçün yeni bazarlar əldə edəcək. Amma yuxarıda qeyd olunduğu kimi, Azərbaycan “Şimal-Cənub” nəqliyyat dəhlizinin işə düşməsi ilə təkcə Fars körfəzinə və Şərq ölkələrinə birbaşa çıxış əldə etməyəcək. Ölkəmiz, həmçinin, Avropa istiqamətində də öz məhsullarını daha sərfəli şəkildə daşıya biləcək. Çünki artıq bilindiyi kimi, “Şimal-Cənub” əttinin Rusiyadan sonra Belarus vasitəsilə Avropaya kimi uzanması da gündəmdədir. Hazırda Belarus Dəmir Yolları Minsk-Bakı marşrutu üzrə konteyner qatarının buraxılması ilə bağlı layihə üzərində Rusiya Dəmir Yolları və "Azərbaycan Dəmir Yolları" ASC ilə "Şimal-Cənub" dəhlizinin inkişafı çərçivəsində birgə iş aparır. Məlumata görə, Belarus Dəmir Yolları üçün əsas strateji istiqamətlərdən biri milli məhsulların ixrac-idxal daşımalarının inkişafıdır. Bu layihənin 2019-cu ildə reallaşdırılması planlaşdırılır. Elə bu fonda Minsk “Şimal-Cənub” dəhlizindən istifadəyə xüsusi diqqət yetirir. Burada onu da xatırladaq ki, Minsk-Bakı dəmiryol marşrutunun uzunluğu 3 min kilometrdir. Lakin bu xətdən fəal istifadə həm Minskin, həm də Bakının marağındadır. Çünki gələcəkdə Belarus nəinki İran, eləcə də Türkiyə istiqamətində yüklər daşımaq niyyətindədir. Bakı isə Belarus vasitəsilə yüklərini Avropa bazarlarına daha sərfli şərtlərlə çıxarmağı düşünür.
Xatırladaq ki, "Şimal-Cənub" dəhlizi digər marşrutlarla müqayisədə məsafənin qısalığına və yüklərin daşınma müddətinə görə 2-3 dəfə sərfəlidir. Əgər yükləri dəniz yolu ilə Fars körfəzi-Süveyş kanalı-Aralıq dənizi-Baltik dənizi marşrutu üzrə Helsinkiyə 45-60 günə çatdırmaq mümkündürsə, "Şimal-Cənub" dəhlizi vasitəsilə 20-25 günə çatdırmaq mümkündür. Bütün bunları həm Belarus, həm də Azərbaycan nəzərə alır.
Digər tərəfdən, “Şimal-Cənub” nəqliyyat dəhlizi tranzit baxımından da ölkəmizə böyük gəlirlər vəd edir. Belə ki, “Şimal-Cənub” Çin və Hindistan mallarının daha çox həcmdə Azərbaycan üzərindən daşınmasına təkan verəcək. Çünki Çin və Hindistan məhsullarını İranın Çabahar limanına, buradan da “Şimal-Cənub” dəhlizinə yönləndirməyi düşünür. Çin və Hindistanla yanaşı, Cənub-Şərqi Asiyanın digər ölkələri də bu xətdən istifadə etməklə Avropa ilə ticarət əlaqələrini genişləndirmək istəyir. Həmin ölkələrdən ixrac olunan malların Azərbaycan və Rusiya ərazilərindən Avropaya və əks istiqamətə daşınması nəzərdə tutulub. Məhz bu vəziyyət ölkəmizə qarşıdakı dövr ərzində böyük dividendlər vəd edir.
Nahid SALAYEV
