Bu gün dünya iqtisadiyyatında xüsusi yer tutan ölkələrin öz aralarında ticarət münasibətlərini daha da inkişaf etdirmək niyyətlərinin getdikcə daha çox ön plana çıxması müşahidə olunur. Belə vəziyyətdə diqqət çəkən əsas məqamlardan biri həmin ölkələr arasında yükdaşımaların həcminin artırılması ilə bağlıdır.
Real vəziyyətin təhlili göstərir ki, iqtisadi güc mərkəzləri arasında yükdaşımaların artımı fonunda ən çox gəlir əldə edən ölkələrdən biri Azərbaycan olacaq. İlk növbədə o baxımdan ki, yeni nəqliyyat dəhlizlərinin keçdiyi əsas ölkələrdən biri məhz Azərbaycandır. Məsələn, Bakı Limanı Çinin “Bir kəmər - bir yol” strategiyasında mühüm rol oynayır. Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolunun istifadəyə verilməsi ilə Azərbaycandan keçən Çin yüklərinin həcmi artmağa başlayıb.
Dünyanın ən böyük iqtisadiyyatına malik ölkələrdən biri sayılan Hindistanın, eləcə də Rusiyanın Azərbaycan üzərindən daşıdıqları yüklərin həcmi sürətlə artır. Bu xüsusda "Şimal-Cənub" beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin xüsusi çəkisi də durmadan yüksəlir. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, məhz belə bir vaxtda Rusiyanın “RJD Logistika” səhmdar cəmiyyəti və Hindistanda dəmiryol konteyner daşımaları üzrə ən iri operator olan CONCOR “Şimal-Cənub” dəhlizində servislərin inkişafı barədə razılığa gəlib. “RJD Logistika” və CONCOR arasında anlaşma memorandumu imzalanıb. Sənədə əsasən, beynəlxalq nəqliyyat dəhlizlərindən, o cümlədən “Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizindən istifadə edilməklə Rusiya və Hindistanın birgə logistika layihələrinin inkişaf etdirilməsi imkanlarının öyrənilməsi nəzərdə tutulur. Əldə edilmiş razılaşmaya görə, tərəflər Rusiya-Hindistan logistika əməkdaşlığının genişləndirilməsi üzrə birgə işi təşkil etmək, ölkələr arasında konteyner daşımaları sahəsində perspektivli layihələri inkişaf etdirmək, habelə, nəqliyyat operatoru “RJD Loqistika” olan “Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi marşrutunun səmərəsinin daha da artırılmasına yönəlmiş keyfiyyətli logistik servislər hazırlamaq niyyətindədir.
Xatırladaq ki, 2018-ci ilin noyabr ayında Azərbaycan, Rusiya və İran “Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi üzrə yükdaşımaların artırılması və müvafiq monitorinq sisteminin inkişaf etdirilməsi üçün işçi qrup yaradılması barədə razılığa gəlib. Bundan başqa, Hindistan İran və Azərbaycan vasitəsilə də yüklərini dünya bazarlarına çıxarmaq planı üzərində işləyir. Hətta ABŞ-ın iqtisadi sanksiyalarına baxmayaraq, Hindistanın Mumbai və İranın Çabahar liman şəhərləri arasında gəmi reysi istifadəyə verilib. 2 həftədə bir dəfə yük gəmisi konteynerləri Hindistandan İrana daşıyacaq.
İranın Çabahar limanının rəhbəri Bəhruz Ağayi bildirib ki, ilk reys artıq həyata keçirilib və Mumbaidən Çabahara 3 min 700 konteyner daşınıb. Qeyd edək ki, İranın Fars körfəzi sahilindəki Bəndər Abbas limanı ilə yanaşı, Çabahar limanı da “Şimal-Cənub” dəhlizinin formalaşmasında mühüm rol oynayır. Hindistanla yanaşı, Cənub Şərqi Asiya ölkələri Avropa ilə məhz bu dəhliz vasitəsilə iqtisadi və ticarət əlaqələrini genişləndirmək niyyətindədir. Belə olan halda Cənub Şərqi Asiya ölkələrindən yüklər Çabahara daxil olacaq, oradan isə qatarla Qəzvin-Rəşt-Astara (İran)-Astara (Azərbaycan) dəmir yolu vasitəsilə Rusiya və Avropaya daşınacaq. Yüklərin əks istiqamətdə də bu yolla daşınması Azərbaycanın nəqliyyat yollarının kəsişmə məntəqəsinə çevriləcəyinə şübhə yaratmır.
Artıq İranla Azərbaycanın Astara şəhərlərini birləşdirən dəmir yolu istifadəyə verilib. İran Rusiya ilə idxal-ixrac əməliyyatlarını bu yolla həyata keçirir. Çabaharın yük aşırımının artması isə Azərbaycan ərazisindən tranzit yükdaşımanın da artacağını deməyə əsas verir ki, bu da Azərbaycanda qeyri-neft sektorunun inkişaf etməsinə, əlavə iş yerlərinin yaradılmasına və dövlət büdcəsinə əlavə vəsaitin daxil olmasına imkan verir.
Bütün deyilənləri nəzərə alaraq qeyd etmək olar ki, dəhlizin formalaşması istiqamətində atılan addımlar Azərbaycanın qeyri-neft sektorunun inkişafına böyük təkan verəcək. Asiya, eləcə də bir çox Avropa dövlətlərinin “Şimal-Cənub” dəhlizinə yüksək maraq göstərməsi ölkə rəhbərlyinin Azərbaycanı bu beynəlxalq nəqliyyat layihəsinə cəlb etməsinin nə qədər uğurlu olduğunun göstəricisidir. Beləliklə, Azərbaycanda qeyri-neft sektorunun inkişafı istiqamətində reallaşdırılan islahatlar öz bəhrəsini verməkdədir. Ölkədə həyata keçrilən yüzlərlə infrastruktur layihələri bu gün Azərbaycanı dünya üçün cəlbedici məkana çevirib. Çinin, Hindistanın, Rusiyanın, Türkiyənin, Avropa dövlətlərinin və digərlərinin öz yüklərini Azərbaycan üzərindən daşıması ölkəyə qarışdakı dövr ərzində külli miqdarda gəlir vəd edir. Eyni zamanda, bütün bunlar qeyri-neft sektoru üzrə inkişaf göstəricilərinin daha yuxarı hədlə ifadə olunmasına gətirib çıxarır.
Rusiya-Azərbaycan Parlamentlərarası Dostluq Qrupunun rəhbəri Dmitri Savelyev də qeyd edir ki, Azərbaycan öz coğrafi mövqeyindən səmərəli istifadə edərək ölkələri birləşdirən beynəlxalq qovşaq missiyasını öz üzərinə götürüb: “Şimal-Cənub” nəqliyyat dəhlizi, Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu və ya Ələt Beynəlxalq Ticarət Limanı kimi qlobal layihələrin həyata keçirilməsinə çox sanballı vəsait qoyulub. Bütün bunlar son 15 ildə ölkəyə genişmiqyaslı – 250 milyard dollara yaxın sərmayə cəlb etməyə imkan verib. Dünya Bankının “Doing Business” hesabatında əks olunmuş məlumatlara görə, hazırda Azərbaycan iqtisadi inkişaf sürəti üzrə dünyada 25-ci yerdədir. Bir il ərzində respublika 32 bənd irəliləyib. Bu rekord artımdır və qarşıdakı dövr ərzində Azərbaycan iqtisadiyyatına daha böyük uğurlar vəd edir”.
Nahid SALAYEV
