Dünyanın ən böyük iqtisadiyyatına malik ölkələrdən biri qismində çıxış edən Çinin qarşıdakı dövr ərzində ixrac potensialını artırmağa hazırlaşması fəaliyyətə başlamasından artıq bir il ötən Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolunun da əhəmiyyətini xeyli yüksəldir. Çünki Çindən gələn yüklərin mühüm bir hissəsinin məhz Bakı-Tiflis-Qarsla daşınması proqnozlaşdırılır.
Hesablamalara əsasən, 2020-ci ilə qədər Şərq-Qərb istiqamətində Çin tərəfdən Qərbə göndərilən yüklər 5 dəfə artaraq 1,3 milyon konteynerə çatacaq. Bunun 300 mini məhz Qafqaz marşrutu ilə daşınacaq. Azərbaycan və Qazaxıstandan keçməklə Avropadan Mərkəzi Asiya ölkələrinə və Çinə və əks istiqamətdə yük axını iki dəfədən çox artacaq. Məhz belə vəziyyətdə Bakı-Tiflis-Qars üzərindən yükdaşımalar əhəmiyyətli dərəcədə artacaq ki, bu da tranzit yükdışmaların ölkəmizə daha çox gəlir gətirməsi deməkdir. Çinin sözügedən dəmir yoluna marağının artması isə təbii qarşılanır. İlk növbədə o baxımdan ki, Bakı-Tiflis-Qars Avropanın və Asiyanın dəmir yol şəbəkələrinin ən qısa yolla birləşdirilməsini təmin edir və yüklərin daşınmasına sərf edilən vaxtı iki dəfədən çox qısaltmağa imkan verir. Digər tərəfdən nəzərə almaq lazımdır ki, bu dəmir yolu Çinin elan etdiyi, Azərbaycan da daxil olmaqla bir sıra ölkələrin dəstəklədiyi “Bir kəmər – Bir yol” iqtisadi inkişaf strategiyası prizmasından nəzərdən keçirilir. Bu strategiya iki mühüm inkişaf istiqamətini əhatə edir: dünyanın 60-dan çox ölkəsini əhatə edən İpək Yolu iqtisadi kəməri və Dəniz İpək Yolu. İpək Yolunun uzunluğu 18 min kilometrdir. Söhbət Şərqdən Qərbə güzəştli şərtlərlə birbaşa malgöndərmələr üçün ticarət dəhlizi yaradılmasından gedir. Bakı-Tiflis-Qars, İpək Yolu iqtisadi kəmərinin tərkib hissəsi kimi, Çindən və Cənub-Şərqi Asiyanın digər ölkələrindən Avropaya yük daşınmasını asanlaşdırır.
Bundan başqa o da məlumdur ki, Bakı-Tiflis-Qars hazırda Mərkəzi Asiya ölkələrinin, konkret halda Türkmənistan, Qazaxıstan, Özbəkistan, Qırğızıstan, Tacikistan və Əfqanıstanın Avropa və dünya bazarlarına çıxışına yeni imkanlar yaradır. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, bu dəmir yolu ilə ilk konteyner qatarı Qazaxıstanın Kokşetau şəhərindən Türkiyənin Mərsin şəhərinə taxıl yüklənmiş 32 vaqon olub. Hazırda Bakı-Tiflis-Qarsla hər həftə Türkiyə, Azərbaycan və Qazaxıstan arasında 3 reys yerinə yetirilir. Əsasən inşaat materialları, elektrik avadanlığı, yuyucu vasitələr, taxıl, jmıx və digər məhsullar daşınır. Bu yolla Rusiyadan Türkiyəyə taxıl daşınır. Bu günlərdə isə SOCAR və “ADY Konteyner” bu dəmir yolu ilə Türkmənistanın Marı zavodundan Türkiyəyə karbamid göndərilməsini təmin edib.
Bakı-Tiflis-Qars şaxələndirilmiş tranzit-logistika qovşağı kimi daha cəlbedici sayılır. Bu logistika qovşağı, eyni zamanda, Çinin, Mərkəzi Asiya ölkələrinin və Əfqanıstanın Avropaya, Türkiyənin Qara dəniz limanları vasitəsilə Yaxın Şərqə və Şimali Afrika ölkələrinə çıxışını asanlaşdırır. Bu isə Azərbaycan ərazisindən keçən bu nəqliyyat dəhlizinin əhəmiyyətini daha da artıracaq. Bütün bunları şərh edən “Rus Konteyner Şirkəti” Səhmdar Cəmiyyətinin baş direktoru İvan Qrişşagin bildirir ki, Bakı-Tiflis-Qars yükdaşımalar üçün digər marşrutlarla müqayisədə daha əlverişlidir: “Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə arasında hökumətlərarası saziş əsasında çəkilmiş Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolunun böyük potensialı var. Eyni zamanda, Rusiya və sazişin iştirakçısı olan ölkələr arasında münasibətlər bu dəmir yolu sayəsində əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşa bilər. Biz Avropa ilə Asiyanın qoşulması yolu ilə yaxın vaxtlarda birbaşa xarici investisiyaların gələcəyini də gözləyirik”. Məlumat üçün bildirək ki, Rusiyanın Şimali Qafqazda, Volqaboyu ərazilərində, hətta Uralda və Sibirdə fəaliyyət göstərən şirkət və müəssisələri bu dəmir yolu vasitəsilə Türkiyəyə ən qısa çıxış əldə etmiş olur. Çünki onlar üçün bu marşrut Ukrayna-Rumıniya-Bolqarıstandan keçən marşrutdan daha qısa və sərfəlidir. Ona görə də Rusiyanın konteyner şirkətlərinin layihəyə göstərdiyi maraq və ondan istifadə etmək istəkləri təbii qarşılanır. Rusiya, Çin və Avropanın bu dəmir yoluna artan marağı isə onu daha perspektivli hala gətirir.
Onu da xatırladaq ki, gələn ildən Bakı-Tiflis-Qarsla sərnişin daşınmasının təşkili planlaşdırılır. Sərnişin daşımalarının həyata keçirilməsi isə bu yolun əhəmiyytinin daha da artması deməkdir. Gözlənildiyinə görə, birinci mərhələdə sərnişindaşımaların həcmi ildə 1 milyon nəfər, yükdaşımaların həcmi isə ildə 5 milyon ton olacaq. İkinci mərhələdə müvafiq göstəricilər artaraq ildə 2 milyon sərnişin və 17 milyon ton yük təşkil edəcək. Sonrakı dövrlərdə bu göstəricinin daha da artması gözlənilir. Bütün bunlar çox aydın şəkildə göstərir ki, Bakı-Tiflis-Qars artıq bütövlükdə Avrasiyanın iqtisadi coğrafiyasına ciddi təsir edir. Bu mənada, ekspertlər sözügedən dəmir yolunu qlobal əməkdaşlıqda yeni mərhələ kimi də dəyərləndirir.
Tahir TAĞIYEV
