Son günlər cəbhədə atəşkəs hallarının pozulması nəticəsində həyatını itirən erməni hərbçilərinin sayında yenidən artım qeydə alınır. Bu vəziyyət əvvəlki dövrlərlə müqayisədə indi Ermənistanda daha böyük etirazlara, hakimiyyətə qarşı narazılıqların miqyasının genişlənməsinə səbəb olmaqdadır.
Ermənistan mediası yazır ki, bu gedişlə nəinki cəbhədə, heç orduda digər istiqamətlərdə də xidmət etməyə əsgər tapılmayacaq. Bu fonda xüsusi maraq doğuran məqam odur ki, Ermənistan cəmiyyətində gedərək daha çox insan artan itkilərlə bağlı rəsmi İrəvanı sülhə çağırır. Bildirilir ki, əks vəziyyət təkcə hərbçi itkilərini artırmaycaq, həm də Ermənistanın sonunu daha böyük sürətlə yaxınlaşdıracaq. Məsələ ilə bağlı erməni jurnalist Sarkis Arsruni yazır ki, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi Ermənistanı blokadaya salıb, iqtisadiyyat iflic olub: "Bunun əvəzini bizim gənclərimiz ödəyir. Cəmiyyətdə və orduda mənəvi-psixoloji boşluq hökm sürür. Artıq bu həqiqətdir ki, itkilərin qarşısını yalnız sülh ala bilər. Lakin sülh üçün şərait yoxdur. Ermənistanda hakimiyyət müharibə fəlsəfəsindən öz uzunömürlülüyünü təmin etmək üçün istifadə edir. Həmçinin, dünyada da sülh üçün zəmin yoxdur. ABŞ prezidenti Donald Tramp başqa işlərlə məşğuldur, Avropanın başı öz daxilinə qarışıb və bizim ümidimiz yalnız Rusiyaya qalıb. Rusiya da birinci prezident Levon Ter-Petrosyanın təklif etdiyi şərtləri irəli sürür. Moskva məsələnin həllini "Lavrov planı" çərçivəsində görür". Erməni jurnalist qeyd edir ki, bütün bunların fonunda Ermənistan hakimiyyətinin davranışı da faciəlidir: "Cəbhədə döyüşlər gedir, gənclərimiz ölür, hakimiyyət isə içki məclislərində kef edir. Etiraf etməliyik ki, gənclərimizin ölümündə hakimiyyətin də böyük payı var".
Məhz belə bir vaxtda Ermənistan prezidenti Serj Sarkisyanın orduya növbəti əsgər çağırışı ilə bağlı imzaladığı fərman erməni cəmiyyətində yeni narazılıq dalğası yaradıb. Erməni hüquq müdafiəçisi Ruben Martirosyan Sarkisyanın bu məsələyə görə cavab verməli olduğunu vurğulayır: "Serj Sarkisyan çağırış haqda fərman imzalayırsa, paralel olaraq itkilərin də cavabını verməlidir. Çünki aprelin 20-dən mayın 14-nə qədər orduda 11 əsgər ölüb". Onun sözlərinə görə, əsas günahkar Sarkisyan və mövcud sistemdir: "Bu sistemə prokurorluq, istintaq idarəsi, hərbi polis daxildir. Onlar orduda qətllərin qarşısını almaq üçün yaradılıb, lakin bunun əksini edirlər. Ordu tamamilə korlanıb və uçuruma düşüb. Bizim hərbi hissələrdə nizamnamə yerinə "oğru" qanunları işləyir. Əsgərlər döyülür, zorla "sındırılır". Sarkisyan da ordudakı biabırçı vəziyyəti bilir, lakin görünür, heç nə etmirlər". Hüquq müdafiəçisi qeyd edib ki, belə davam edərsə, orduya əsgər aparmağa adam tapılmayacaq.
O da bildirilir ki, bu durumdan ən yaxşı çıxış yolu Qarabağ münaqişəsinin sülh yolu ilə həllinə nail olmaq, Sarkisyan iqtidarının bu konfliktdən öz məqsədləri üçün istifadəsinin qarşısını almaqdır. Əks halda həm Ermənistanın bir dövlət kimi tənəzzülü davam edəcək, həm də orduda itklərin sayı artacaq. Erməni mediası qeyd edir ki, itkilərlə yanaşı, orduda çoxsaylı yaralı əsgərlərin olması da əlavə problemlərə yol açır. Hətta qeyd olunur ki, hərbi hospitallarda yaralı əsgərlərə yer tapılmır. Məhz bu səbəbdən Ermənistanın Vardenis, Sisyan və Berd bölgələrində mülki xəstəxanalarla hərbi hospitalların birləşdirilməsi qərarına gəlinib. Bildirilir ki, səhiyyə naziri Levon Altunyan və müdafiə naziri Vigen Sərkisyan Vardenis, Sisyan və Berd vilayətlərində mülki və hərbi hospitalların birləşdirilməsi məsələsini müzakirə edib. Xəstəxanaların birləşdirilməsini sakinlər və ordu daxilində epidemiyaların geniş yayılması görüntüsü ilə pərdələyən Ermənistanın rəsmi qurumları əslində yaralı və xəstə əsgərlərin hospitallarda düzgün müayinə edilməməsi və yer məhdudiyyətinin olması faktlarını gizlədirlər. Xüsusən də cəbhə zonasından gələn yaralı əsgərlərin sayının çoxalması bu xüsusda ciddi problemə gətirib çıxarıb. Artıq faktların ictimaiyyətdən gizlədilməsi də gedərək çətinləşir. Hakimiyyətin cəhdləri istənilən nəticəni vermədiyindən, ona qarşı erməni cəmiyyətinin narazılıqları, eləcə də Qarabağ münaqişəsinin dinc yola həllinə çağırışlar artır.
"Jamanak" qəzeti yazır ki, Qarabağ məsələsi Sarkisyana sadəcə hakimiyyətini daha çox uzatmaq üçün lazımdır. Bildirilir ki, amma elə bu münaqişənin davam etməsi illərdir Ermənistanı fəlakətə sürükləyib, hakimiyyətdəki kosmetik xarakterli dəyişikliklər də vəziyyəti hansısa formada yaxşılaşdırmayıb. Qeyd olunur ki, Serj Sarkisyanın Moskvadan gətirdiyi Karen Karapetyanın baş nazir təyin edilməsindən keçən 7 ay müddətində Ermənistan iqtisadiyyatı ciddi şəkildə geriləyib. Eyni zamanda, Ermənistanın xarici borcu 6 milyard dollara qədər yüksəlib, yoxsulluq səviyyəsi artıb. Ermənistan Milli Konqresinin iqtisadi komissiyasının başçısı Vahan Xaçatryan deyir ki, yeni hökumət yalnız yeni şəxslərdən ibarətdir, iqtisadi vəziyyət isə köhnə olaraq qalır: "Hökumətin inkar etməsinə baxmayaraq, Ermənistanda inhisarçılıq hökm sürür və hər şey hakim Respublika Partiyasının monopoliyasındadır. Hakim Respublika Partiyasını isə iqtidarda saxlayan Azərbaycanla olan müharibədir. Cəmiyyətdə etiraz səsləri yüksələn kimi hakimiyyət məhz Qarabağ münaqişəsini meydana atır və nədənsə həmin vaxtlar cəbhədə vəziyyət gərginləşir. Bununla bu münaqişə bizə daha çox itki gətirir, özü dü bütün sferalarda. Amma hakimiyyət məhz bu münaqişə nəticəsində iqtidardan əl çəkməmək imkanlarını da özündə saxlayır. Buna son qoyulmasa, bizi yaxşı heç nə gözləmir. Sistem dəyişmədikcə, ölkədə yoxsulluq, monopoliya və miqrasiya getdikcə daha da artacaq".
Erməni jurnalist Sarkis Arsruni isə yazır ki, cəmiyyətdə artan narazılıqlara baxmayaraq, səlahiyyətləri gələn il başa çatan Sarkisyan hakimiyyətdən əl çəkmək istəmir. O bildirir ki, Sarkisyan ya baş nazir, ya da Milli Təhlükəsizlik Şurasının baş katibi olaraq ölkəyə nəzarəti əlində saxlamaq niyyəti güdür: "Bir qrup ekspert isə Sarkisyanın 2018-ci ildən sonra hakimiyyəti parlamentə vermək niyyətində olmadığını, əksinə, formal respublika üsul-idarəsində əsas söz sahibi olacağını deyir. Hesab olunur ki, Karen Karapetyanın formalaşdıracağı hökumət bir ildən sonra da dəyişməyəcək, Sarkisyan isə Milli Təhlükəsizlik Şurasının baş katibi olaraq ölkəyə nəzarəti əlində saxlamağa davam edəcək. Sarkisyan parlamentin yeni çağırışının ilk iclasındakı çıxışı ilə əslində gələcək planlarını də açıqladı. Onun çıxışı emosional idi. Lakin faktiki olaraq bu, mesaj idi ki, gələcəkdə Sarkisyanın özü əsas rola malikdir. Yəni Sarkisyanın çıxışı bir il sonra postunu təhvil verəcək prezidentin sözləri deyildi. Bu, gələcəyin ya baş nazirinin, ya da Milli Təhlükəsizlik Şurasının baş katibinin proqramı idi. Hesab etmək olar ki, artıq "Serj Sarkisyan əməliyyatı"na start verilib". Erməni jurnalist qeyd edir ki, ən təhlükəli məqam Sarkisyanın 2018-ci ilin aprelindən sonra ölkəyə nəzarəti ələ keçirmək üçün Dağlıq Qarabağ münaqişəsindən istifadə edə biləcəyidir. Bildirilir ki, məhz bu vəziyyət Ermənistanın çöküşünü daha sürətli hala gətirəcək. Çünki Qarabağda vəziyyətin yenidən gərginləşməsi nəticə etibarı ilə Ermənistanın itkilərinin sayının daha da yüksəlməsi deməkdir. Bunu erməni ekspert Aram Amatuni də təsdiq edir. O bildirir ki, Sarkisyan Qarabağla bağlı son çıxışı ilə hakimiyyət üçün təhlükəli oyuna getdiyini göstərir: "O, Qarabağ münaqişəsini önə çəkdi və Azərbaycan təhlükəsini qabartdı. Bu onun gələcək sistemdə söz sahibi olması üçün Azərbaycan faktoruna sığındığını göstərir. Əslində bu, Sarkisyanın təxribatıdır. Çünki sadə ermənilərin böyük əksəriyyəti Azərbaycanla müharibənin davam etməsini istəmir. Əks vəziyyətin mövcudluğu isə ermənilərin hakimiyyətdən narazılığını artırır və Sarkisyanın bunu nəzərə alması vacibdir. Amma hələ də görünən odur ki, onun əsas məqsədi hakimiyyətdir, Dağlıq Qarabağ məsələsi isə burada sadəcə vasitədir".
Səslənən fikirlərdən aydın görünür ki, Qarabağ münaqişəsinin davam etməsi erməni cəmiyyətində kifayət qədər ciddi ruh düşkünlüyü yaradıb. Çünki bu konflikt ötən illər ərzində Ermənistana dağıntı və fəlakətdən başqa heç nə qazandırmayıb. Enyi zamanda Azərbaycanın fəal diplomatiyası sayəsində Ermənistanın beynəlxalq miqyasda işğalçı, vandal bir imici də formalaşıb. Bunu mediaya açıqlamasında amerikalı politoloq Piter Teys də təsdiq edir. Onun sözlərinə görə, son bir neçə gün ərzində Ermənistan Silahlı Qüvvələri atəşkəs rejimini yüz dəfələrlə pozub: "Unutmaq lazım deyil ki, Ermənistan ordusu Avrasiyada yalnız dinc əhaliyə qarşı yox, həm də 1600-dən çox abidəni dağıtmaqla mədəniyyət nümunələrinə qarşı zorakılıq aktları törətməyə davam edən yeganə qoşundur. Azərbaycanın suveren ərazilərinin Ermənistan tərəfindən qanunsuz işğal edilməsi, İrəvanın müntəzəm olaraq beynəlxalq hüquq normalarını pozması həm də Cənubi Qafqazda regional qeyri-sabitliyin və iqtisadi durğunluğun səbəbidir". P.Teys ermənilərin cinayətlərini "Boko Haram" terrorçularının Çad və Nigeriyada törətdiyi terror aktları ilə müqayisə edib: "Ermənistan hökuməti beynəlxalq ictimaiyyəti şantaj etməkdə və ordunu sonradan Azərbaycan kəndlərini atəşə tutmaq üçün nəzərdə tutulan 60 və 82 millimetr çaplı raketlərlə təchiz etməyə davam edir". Bu durumda amerikalı ekspert ATƏT-in Minsk Qrupunun Serj Sarkisyana münaqişənin sülh yolu ilə nizamlanması prosesinə və Sankt-Peterburq və Vyana danışıqlarının nəticələrinə sadiq qalması üçün təzyiq göstərməli olduğunu vurğulayıb: "Hazırkı atəşkəs rejimi Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin uzunmüddətli həlli deyil və heç vaxt regiona sülh və sabitlik gətirməyəcək. Bunun üçün erməni silahlı qüvvələrinin Azərbaycanın bütün işğal olunmuş torpaqlarından geri çəkilməsi lazımdır. Bundan başqa, Ermənistan ərazi ələ keçirmək ambisiyalarına və Naxçıvanın blokadasına son qoymalıdır". Əks halda Ermənistanın daha böyük problemlərlə üzləşməsi qaçılmaz sayılır. Bunu etiraf edən sadə ermənilərin də sayı sürətlə artır və belə vəziyyət Qarabağ məsələsində Sarksiyan iqtidarını, necə deyərlər, dalana dirəyir.
Nahid SALAYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.