Cəbhədə törətdikləri təxribat nəticəsində aldıqları effektiv cavab zərbələri erməni ordusunda cari ilin ötən dövrü ərzində də xeyli sayda itkinin qeydə alınması ilə müşayiət olunub. Digər tərəfdən bu orduda nizam-intizamın xeyli dərəcədə aşağı olması, qanun pozuntularının geniş vüsət alması qeyri-döyüş şəraitində də həyatını itirən erməni hərbçilərinin sayının artması ilə nəticələnir. Ermənilər özləri etiraf edir ki, bu vəziyyətdə Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ətrafında hərbi əməliyyatların yenilənməsi onların məğlubiyyətini qaçılmaz edəcək, yeni müharibə erməni tərəfi üçün ötən ilin aprel savaşlarında olduğundan daha pis nəticə ilə yekunlaşacaq.
Məsələ ilə bağlı Ermənistanın "Joxovurd" qəzeti yazır ki, istər döyüş əməliyyatlarında, istərsə də dinc şəraitdə orduları gedərək daha çox sayda hərbçi itirir: "Azərbaycan tərəfdə isə vəziyyət başqadır, burada əsgərlərin döyüş ruhu, maddi-texniki təminatı yüksəldiyi, orduya ayrılan vəsait artdığı halda Ermənistanda əks proses baş verir. Bu da Serj Sarkisyan hakimiyyətinin ordu siyasətinin iflası sayılmalıdır". Qəzet diqqəti ona da yönəldir ki, bu il ərzində Ermənistan Silahlı Qüvvələrində ölüm halları kəskin şəkildə artıb. Təkcə rəsmi məlumatlara əsasən bildirilir ki, 2017-ci ilin yanvar ayından hazırkı dövrə qədər Ermənistan ordusunda 26 ölüm halı qeydə alınıb. Onlardan 10-u cəbhə xəttində baş verən atışmada öldürülüb. 16 hərbçi isə intihar, qəza, əsgərlər arasında güllələmə, silahla davranma qaydalarının pozulması və törədilən cinayətlər nəticəsində ölüb.
Qeyd edək ki, bu zaman ərzində baş verən ölüm hallarından məsul olan Ermənistan müdafiə naziri Vigen Sarkisyan seçki kampaniyası ilə məşğul olub. Baş verən ölüm hallarının əsas səbəbi kimi nazirin öz vəzifəsinin icrası ilə məşğul olmaması göstərilir. Amma rəsmi məlumatlar erməni ordusunda qeydə alınan itkilərin sayını tam əks etdirmir və belə itkilərin sayı əslində daha çoxdur. Bunu Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin yaydığı məlumatlar da təsdiq edir. Nazirlik bildirir ki, cari ilin ötən dövrü ərzində Ermənistan ordusunda qeydə alınan döyüş və qeyri-döyüş itkilərinin sayı 26 deyil, 50 nəfərə yaxındır. Qeyd olunur ki, qarşı tərəfin mediasında rəsmi məlumatlar əsasında bu il ərzində Ermənistan silahlı qüvvələrində 26 ölüm halının qeydə alındığı barədə yayılan məlumat həqiqəti əks etdirmir. Nazirlikdən bildirilib ki, daxili ictimai-siyasi vəziyyətin gərginləşməsi ilə yanaşı cəmiyyətin son zamanlar onsuz da nüfuzdan düşmüş orduya nifrətinin artacağından ehtiyat edən Ermənistanın hərbi-siaysi rəhbərliyi orduda baş verən ölüm hallarının sayını təhrif etməklə, əvvəlki illərdə olduğu kimi, həqiqəti ölkə ictimaiyyətindən gizlətməyə davam edir: "Aparılan araşdırmalara əsasən, 2017-ci ilin yanvar ayından hazırkı dövrə qədər Ermənistan ordusunda döyüş və qeyri-döyüş itkilərinin sayı rəsmi şəkildə göstərildiyi kimi 26 deyil, 50 nəfərə yaxındır. Bunu sübut etmək üçün ordudakı itkilərlə bağlı cari il ərzində Ermənistan KİV-nin dərc etdiyi materialları izləmək kifayət edər. Hələ bu da Ermənistan ordusundakı itkilər barədə tam həqiqəti əks etdirmir. Nəzərə alsaq ki, işğal olunmuş ərazilərimizdə yaşayan ermənilərdən olan çağırışçılar və buraya dünyanın müxtəlif qaynar nöqtələrindən cəlb edilən erməni əsilli muzdluların qeydiyyatı aparılmır, bu rəqəm xeyli dərəcədə artıqdır".
Əslində, erməni ordusunda çox ağır vəziyyətin mövcudluğunu düşmən ölkənin cəmiyyətində açıq bəyan edənlərin sayı da kifayət qədərdir. Xüsusən də övladlarını itirən valideynlərin bu xüsusda narazılıqlarının miqyası genişlənir. Onlar bildirir ki, Ermənistan ordusunda intiharların, eləcə də əsgərlərin müəmmalı şəkildə ölməsi hallarının sayı getdikcə artır. Məsələn, qətlə yetirilən 19 yaşlı Arsen Mxitaryanın valideynləri bildirir ki, orduda zabitlər əsgərləri, eləcə də intizamsızlıq nəticəsində əsgərlər bir-birini öldürür. Məsələ ilə bağlı "Epress" saytı yazır ki, Arsen Mxitaryan hərbi xidmətə gedəndən bir neçə ay sonra müəmmalı şəkildə qətlə yetirilib. Qətldən bir il vaxt keçir və əsgərin valideynləri hesab edirlər ki, yüksək vəzifəli məmurlar qətlin izlərini gizlətməyə çalışır. Ermənistanın hərbi rəhbərliyi əvvəlcə Arsenin Azərbaycan tərəfindən açılan atəş nəticəsində öldüyünü iddia edib. Daha sonra isə onun intihar etdiyi iddiası irəli sürülüb. Lakin valideynlər övladlarının ermənilər tərəfindən qətlə yetirildiyini deyir. Arsenin anası Lusine Mxitaryan qeyd edir: "Mən oğlumu itirmişəm və mənə deyirlər ki, ədalət tələb etmə. Bəs belə ölkədə övladı orduya göndərməyə dəyərmi?". Qətlə yetirilmiş əsgərin anası erməni analarını övladlarını orduya göndərməməyə çağırıb: "Belə imkan yoxdursa, övladınızın taleyini lap əvvəldən həll edin, ya ölkədən qaçırın, ya da başqa bir yola əl atın. Çünki bu ölkədə orduya övlad göndərmək ölümə göndərmək kimi bir şeydir". Lusine Mxitaryan oğlunun qətlinə görə müdafiə naziri Vigen Sarkisyanı günahlandırıb: "Orduda hər gün əsgərlərimiz ölür, qətlə yetirilir, başlarına min oyun açılır. Vigen Sarkisyanın başı isə siyasətə qarışıb. Mən əsgər analarını Müdafiə Nazirliyinin binasına hücum etməyə və Vigen Sarkisyandan hesabat tələb etməyə çağırıram. Ölən bizim övladlarımızdır, onlar isə öz keflərindədir". Əsgərin atası Artur Mxitaryan isə deyir ki, Ermənistan ordusunun içində qırğın gedir: "Arsen Azərbaycan tərəfinin atdığı güllə ilə ölməyib, nə də özünü güllələyib. Onu öldürüblər. Mən hadisədən sonra hərbi hissəyə getdim və oğlumun öldüyü yerə baxdım. Orada heç bir giliz yox idi. Biz özümüzü Ermənistanda təhlükəsizlikdə hiss etmirik. Əgər başımıza nəsə gəlsə, bilin ki, bunu ordu rəhbərliyi edib". Artur Mxitaryanla eyni mövqeni bölüşən ermənilərin sayı bu gün minlərlə ölçülür. Hesab edilir ki, Qarabağ münaqişəsi tezliklə həllini tapmasa, ermənilərin itkilərinin sayı dəfələrlə artacaq. Bunun daha bir real təsdiqi özünü bir neçə gün əvvəl ermənilərin OSA zenit-raket sisteminin və yük avtomobilinin ordumuz tərəfindən məhv edilməsində tapdı. Həmin hadisə zamanı erməni tərəfinin ən azı 5 hərbçisini itirdiyi məlumdur. Amma Qarabağ konfliktinin həllinin uzanması fonunda ermənilərin belə itkilərinin sayının daha çox olması da tamamilə gözləniləndir. Bunu tanınmış rusiyalı analitik Mixail Belyayev "Vestnik Kavkaza" nəşrində Dağlıq Qarabağ münaqişəsi haqda yazdığı məqalədə də təsdiq edir. O, hətta yeni mümkün müharibəni də istisna etmir:"Yayın gəlişi ərəfəsində Dağlıq Qarabağ münaqişəsi zonasından yeni həyəcanlı məlumatlar daxil olur. Bir neçə gün əvvəl Azərbaycan Silahlı Qüvvələri ermənilərin OSA zenit-raket sistemini və yük avtomobilini məhv etdi. Erməni tərəfi insan itkisi olmadığı, texnikanın qismən məhv edildiyi haqda qısa bəyanat yaydı. Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi dərhal zenit-raket kompleksinin məhv edilmə anının yer aldığı video görüntülər yaydı. Bu görüntülərə baxanda raketlərin hücumu zamanı pelenqatorun fırlandığı açıq görünür. Bu isə kompleks daxilində ekipajın olduğunu istisna etmir. Həmçinin video görüntüərdən məlum olur ki, söhbət heç də erməni tərəfinin iddia etdiyi kimi texnikanın qismən məhv olunmasından deyil, tamamilə darmadağın edilməsindən gedir. Ehtimal olunur ki, Azərbaycan tərəfi 2016-cı il aprel hadisələri zamanı öz effektivliyini nümayiş etdirən, İsrail istehsalı "Spayk" raketlərindən istifadə edib.
Qarabağ separatçılarının nümayəndəsi S.Babayan isə insidenti şərh edərkən bildirib ki, "yanacaq daşıyan maşın qismən zədələnib". Yanacaq daşıyan maşında pelenqator nə gəzir? Azərbaycan tərəfi "Spayk" kimi bahalı raketi nəyə görə adi yanacaq daşıyan maşının məhv edilməsində istifadə edib? Bu haqda isə o, heç nə deməyib. Ermənistan tərəfi Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi tərəfindən yayılan videoaya da rəsmi səviyyədə şərh verməkdən boyun qaçırdı.
Mayın 16-sı axşam saatlarında Ermənistan Silahlı Qüvvələri cavab atəşi ilə Ağdam istiqamətində Azərbaycan kəndlərinə intensiv olaraq hücuma keçdi. Nəticədə Təzəkənd kəndi elektrik enerjisiz qaldı. Yəqin ki, bununla Ermənistan tərəfi əlindəki kozırla oynayır: sərhəddə, erməni silahlı qüvvələrinin hücum edə biləcəyi ərazilərdə Azərbaycan tərəfdən yerli əhali yaşayır. Ermənistan tərəfində isə bu belə deyil. Yeri gəlmişkən, bu taktika elə Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin özü üçün də təhlükə yaradır. Xatırladaq ki, ötən ilin irimiqyaslı aprel hadisələrini meydana gətirən səbəblər arasında Azərbaycan tərəfinin verdiyi mülki əhali itkisi yer alırdı. Bu döyüş əməliyyatları Ermənistan üçün böyük itkilərə başa gəldi: bir neçə strateji yüksəklik, texnika və canlı qüvvədə böyük itki, Müdafiə Nazirliyinin rəhbər heyətinin, o cümlədən Seyran Ohanyanın istefası...
Bu baxımdan, Azərbaycan 2016-cı il aprel hadisələrindən sonra mülki əhaliyə olan təhlükələrin uzunmüddətli zərərsizləşdirilməsi sahəsində hərbi əməliyyatlar üçün əhəmiyyətli bir nümunə yaratdı. Aprel hadisələri 1994-cü ildən atəşkəs rejimində yaşayan Azərbaycan və Ermənistan arasında yaşanan birinci toqquşma oldu, amma sonuncu deyil". Ekspert diqqəti ona yönəldir ki, hazırda Ermənistan Müdafiə Nazirliyi üç ildən çox hərbi xidmət göstərən hərbçilərlə müqavilə bağlayarkən 10 min dollar mükafat verməyi nəzərdə tutan layihə üzərində çalışır: "Bu fakt Ermənistanda mövcud olan demoqrafik vəziyyətin necə pisləşdiyinin əyani sübutudur. Rəsmi statistikaya görə, təkcə 2017-ci ilin birinci rübündə 1190 nəfər Ermənistan vətəndaşlığından imtina etməsi barədə bəyanat yayıb. Böyük və əhalisiz ərazini - Dağlıq Qarabağ ətrafını işğal altında saxlamaq nə dərəcədə səmərəlidir? Ölkəni təcrid və məhkum edərək boşaltmaq Ermənistanın orta və uzunmüddətli perspektivində ona nələr vəd edə bilər? Bu, Ermənistanın milli maraqları baxımından, çox güman ki, ritorik məsələdir. Prezident Serj Sərkisyan və onun komandasının qısamüddətli status-kvonun saxlanmasında marağı tamamilə aydındır: nə qədər ki, Dağlıq Qarabağ münaqişəsində heç nə dəyişmir, hakimiyyətin itirilməsi risqi çox azdır. Bu isə dövlətin sükanı arxasında oturaraq kifayət qədər pul yığmaq və seçkiqabağı rüşvət almağa imkan yaradır". Ekspert vurğulayır ki, erməni hakimiyyəti danışıqlarda irəliləyişə yol verməməklə vəziyyəti daha da gərginləşdirir: "Çünki bu, işğal olunan bəzi rayonların geri qaytarılması, o cümlədən bilavasitə Serj Sarkisyanın istefası deməkdir. Erməni millətçilərinin itkilər zamanı "Ağdam ermənilərin vətəni deyil" şüarı ilə etiraz etmələrini xatırlamaq kifayətdir. Onlar Sarkisyana olduqca ciddi təzyiq göstərir. Məhz bu iki məqsəd erməni hakimiyyətinin əldə saxlanmasını təmin edir. Ermənistanın müasir xarici siyasət strategiyasının özü də həll edilməyən münaqişə üzərində qurulub. Belə bir şəraitdə münaqişənin sülh yolu ilə həllinə nail olunması şansı, demək olar ki, sıfıra bərabərdir. Bu isə proqnozlaşdırmağa əsas verir ki, yaxın gələcəkdə yenidən Dağlıq Qarabağda vəziyyət böyük partlayış həddinə çatacaq". Amma diqqət həm də ona yönəldilir ki, belə partlayış erməni ordusunun daha çox əsgər itirməsi deməkdir. Çünki bu ordu döyüş qabiliyyətinə görə böyük fərqlə Azərbaycan tərəfinə uduzur.
Nahid SALAYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.