Döyüş əməliyyatlarında aldığı dərslərdən görünür hələ lazımi nəticələri çıxara bilməyən erməni tərəfi cəbhədə atəşkəsi pozmağa, müxtəlif təxribatlar törətməyə davam edir. Son günlərdə Azərbaycan ordusundan aldığı ağır zərbələrin nəticəsi isə düşməni bu xüsusda hətta bir qədər aqressivləşdirib. Belə ki, Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri cəbhənin müxtəlif istiqamətlərində indi təkcə iriçaplı pulemyotlardan yox, həm də artilleriya silahlarından istifadə edir. Məsələn, düşmən tərəf son günlərdə 60 və 120 millimetrlik minaatanlardan da istifadə etməklə atəşkəs rejimini daha intensiv şəkildə pozmağa başlayıb. Özü də bu zaman düşmən xislətini yenə qabarıq surətdə göstərərək, mülki əhalinin olduğu yaşayış məntəqələrini də hədəfə alır.
Bundan əlavə, artıq məlumat verildiyi kimi, mayın 15-də cəbhənin Füzuli-Xocavənd istiqamətində Ermənistan hava hücumundan müdafiə qoşunlarına məxsus OSA zenit-raket kompleksi hərbi qulluqçular tərəfindən müdafiənin ön xəttində yeni mövqeyə çıxarılaraq hava məkanını nəzarətə götürməyə cəhd göstərilib. Nəticədə ordumuz tərəfindən həmin OSA zenit-raket kompleksi və nəqliyyat-doldurucu maşını atəşlə tam sıradan çıxarılıb, şəxsi heyəti isə məhv edilib. Baş verənlər həm də onun göstəricisi hesab edilir ki, ermənilərin təxribatları yenə onların özünə baha başa gələcək və düşmənin itkiləri davamlı şəkildə artacaq. Əslində, bunu Ermənistanda da aydın görənlər tapılır və onlar Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin davam etməsi fonunda Ermənistanın itkilərinin daha çox olacağını da etiraf edirlər. Artıq belə fikirlər də səslənir ki, əslində, işğal olunmuş ərazilərdə erməni əsgərlərin ölümlərinin günahkarı və erməni analarının göz yaşlarının səbəbkarı Ermənistanın hazırkı cinayətkar hərbi-siyasi rəhbərliyidir. Məhz bu rəhbərlik öz hakimiyyətini qorumaq naminə Azərbaycan ərazilərinin işğalı siyasətindən əl çəkmir. Nəticədə onlara yad torpaqlarda olan erməni əsgərlərinin ölüm halları da gedərək artır. Yaranmış bu vəziyyətdən isə erməni əsgərlərinin iki çıxış yolu var. Birincisi, Azərbaycan tərəfinə keçərək dövlətimizin və xalqımızın humanistliyinə sığınmaqdır. Azəbaycan onların istəyinə uyğun olaraq üçüncü dövlətə keçmələrinə şərait yarada bilər və təcrübədə belə hallar olub. İkincisi, erməni əsgərləri ölmək istəmirlərsə, Azərbaycan ən yüksək səviyyədə bəyan edib ki, bizim əraziləri tərk etməlidirlər. Əks halda cəbhədə həyatını itirən erməni əsgərlərinin sayı artmaqda davam edəcək. Bu xüsusda Azərbaycanın konkret mövqeyi artıq Ermənistanda da qəbul olunur. Qeyd olunan səpkidə erməni jurnalist Naira Ayrumyanın hakimiyyət dairələrindən əldə etdiyi məlumatlara əsasən yazdıqları xüsusi diqqət cəlb edir: "Azərbaycan Qarabağ münaqişəsinin nizama salınması ilə bağlı Ermənistanın qarşısına son tələbini qoydu: sülh əvəzinə ərazilərin qaytarılması".
Naira Ayrumyan Azərbaycan ordusunun Ermənistana məxsus OSA zenit-raket kompleksini vurmasının İrəvanda ciddi narahatlıq yaratdığını da diqqətə çatdırır: "Son vaxtlar cəbhədə gərginlik artıb. Bakı İrəvan qarşısına şərt qoyub: əsgərlərinizin ölməsini istəmirsinizsə, rayonları qaytarın və qoşunları bölgədən çıxarın". Erməni jurnalist rəsmi İrəvanın Bakının tələbi qarşısında susduğunu bildirir: "Ermənistan əraziləri qaytarmağa hazırdımı? Ermənistan üçün indiki məqamda sülh əhəmiyyətlidir. Xarici işlər naziri Edvard Nalbandyan bildirdi ki, Ermənistan danışıqlara hazırdır, çünki bunun alternativi yoxdur. Lakin Bakının tələbi haqda heç nə demədi, susdu. Bu, razılıq əlamətidirmi? Bununla yanaşı, ötən ilin aprel müharibəsindən sonra İrəvan "ərazilərin qaytarılması əvəzində Qarabağın müstəqilliyinin tanınması" şərtini irəli sürmüşdü. Görünür, Ermənistan bu şərtini geri çəkib. İndi Bakı diqtə edən tərəf kimi çıxış edir".
Daha bir erməni jurnalist Tevos Arşakyan isə qeyd edir ki, cəbhədə artan itkilər Ermənistan hakimiyyətini çıxılmaz vəziyyətə salır və indiki iqtidar bilir ki, Azərbaycanla razılığa getməsə, itkilərin sayı artacaq. O qeyd edir ki, cəmiyyətin qəzəbindən qorxan hakimyyət hətta Azərbaycanın raket zərbəsi ilə məhv edilən OSA zenit-raket kompleksində şəxsi heyətin də məhv edilməsi faktını gizlədir: "Azərbaycanın zərbəsindən sonra bizim hərbçilər susdu. Belə təəssürat yaranır ki, rəhbərlik susmaq əmri verib. Məqsəd əhalidə qorxu atmosferinin yaranmamasıdır. Lakin susmağın əsas səbəbi təkcə zenit-raket kompleksinin deyil, kompleksi idarə edən şəxsi heyətin də məhv edilməsidir. Azərbaycan tərəfinin yaydığı videodan aydın görünür ki, raket kompleksi tamamilə məhv edilib. Bunu Ermənistan tərəfi də təsdiq etdi. Bəs raket kompleksinin içindəki hərbçilərin taleyi necə oldu? Axı, zərbə o qədər güclü oldu ki, onların xilas olması mümkünsüzdür. Görünür, Ermənistanın siyasi və hərbi rəhbərliyi dəhşətli nəticələri açmamaq qərarı verib. Lakin anlamırlar ki, informasiya texnologiyalarının inkişaf etdiyi dövrdə nəyisə ictimaiyyətdən gizlətmək mümkün deyil. Artıq raket kompleksi ilə birlikdə ekipaj üzvlərinin də öldüyü şübhəsizdir".
İndilikdə Erməniistan hakimiyyəti bu prosesdən diqqəti yayındırmaq üçün saxtakarlıq üsullarına da əl atmağa başlayıb. Belə ki, Ermənistan tərəfi yaşayış məntəqələrimizi və mövqelərimizi atəşə tutmasını əks etdirən video və guya Azərbaycan tərəfinin itkilər verməsi barədə məlumat yayıb. Lakin Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi bunların sadəcə yalan olduğunu bildirir. Bununla bağlı nazirlik qeyd edir: "Videonu yaymaqla Ermənistan təkcə mövqelərimizi deyil, eyni zamanda yaşayış məntəqələrimizi də müntəzəm olaraq atəşə tutmasını nümayiş etdirərək dinc azərbaycanlı əhaliyə qarşı öz çirkin əməllərini davam etdirdiyini bir daha təsdiq etdi". Müdafiə Nazirliyi bildirir ki, düşmən tərəfindən açılan atəş nəticəsində dinc əhali və Silahlı Qüvvələrimizin şəxsi heyəti arasında itki yoxdur və döyüş texnikasına ziyan dəyməyib.
Azərbaycandan fərqli olaraq, Ermənistanın üzləşdiyi itkilər konkret sübutlarla ortaya qoyulur və bunu erməni tərəfi belə təkzib edə bilmir. Elə bu hal da erməni cəmiyyətinə onu daha yaxşı şəkildə aşılayır ki, Azərbaycan ərazilərində olduqları müddət ərzində erməni hərbçilərinin itkiləri durmadan artacaq. Keçmiş diplomat, politoloq Fikrət Sadıqov da bildirir ki, ermənilər təxribatlarına davam edərsə, başqa kompleksləri də vurulacaq: "Real faktlar ona işarə edir ki, danışıqlar prosesinin nəticəsi yoxdur. Düzdür, hansısa görüşlər keçirilir, ancaq bir irəliləyiş nəzərə çarpmır. Görünür, erməni tərəfi danışıqları imitasiya etməklə qalmır, üstəlik, təmas xəttində təxibatları da artırır. İrəvan öz siyasətində Azərbaycana qarşı daha aqressiv addımlar atmağa başlayıb. Ermənilər bu cür davam edərlərsə, başqa kompleksləri də vurulacaq. Ermənilərin cəbhə xəttində fəallaşması bizim üçün heç bir əhəmiyyət daşımır. Onlar hesab edirlərsə ki, bundan sonra da təxribatları bu şəkildə davam etdirə biləcəklər, yanılırlar. Düşmənin hazırkı reaksiyası OSA zenit-raket kompleksinin vurulmasından irəli gəlir. Bunu dərk edən erməni tərəfi sadəcə olaraq cavab addımı kimi təxribatları seçib və dinc əhaliyə zərbələr endirir. İnanmıram ki, ermənilər bundan artıq nəyəsə qadir olsunlar. Çünki növbəti yanlış addım onların məhvinə səbəb olacaq".
Eyni mövqeni rusiyalı hərbi ekspert Aleksandr Xramçikin də bölüşür. Onun sözlərinə görə, erməni təxribatlarının qarşısını səmərəli şəkildə alan Azərbaycan tərəfi olduqca ağıllı taktika işlədir: "Bu taktikaya görə, rəqibin hava hücumundan müdafiə sistemləri, zirehli texnikaları, raket kompleksləri sıradan çıxarılır. Bu, gələcək müharibədə üstünlüyün yaranması ilə nəticələnəcək". Rusiyalı ekspert qeyd edir ki, vəziyyət dəyişməsə, Qarabağda yeni müharibə qaçılmazdır: "Lakin bunun nə vaxt baş verəcəyini dəqiq demək çətindir. Müharibə illər sonra da başlaya bilər, iki gün sonra da".
İndilikdə isə Azərbaycan erməni tərəfinə məsələnin sülh yolu ilə həlli üçün yenə şans verir. Bunu xarici işlər nazirinin müavini Mahmud Məmməd-Quliyev də bir daha diqqətə çatdırır: "Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin sülh yolu ilə həllinə çalışır. Amma bu yolla sülh əldə olunmasa, işğala son qoyulmasının başqa yollarını axtaracağıq". O, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllinin, dövlətlərin ərazi bütövlüyü və suverenliyinə hörmət edilməsinin əhəmiyyətini vurğulayıb və əlavə edib ki, regiondakı münaqişələrə seçmə yanaşma Azərbaycan və Ermənistan əhalisinə ziyan vurur: "Azərbaycan torpaqlarının 20%-i işğal olunub və nəticədə bir milyondan çox adam qaçqın və məcburi köçkünə çevrilib. Biz münaqişənin həllini üç mərhələdə görürük: torpaqların tədricən azad edilməsi, onların bərpa edilməsi və məcburi köçkünlərin tədricən geri qaytarılması". Əslində, Ermənistanın bu şərtləri qəbul etməsinin vacibliyini qarşı tərəfdə də məqbul sayanlar var. Burada da açıq bildirilir ki, əks hal, yuxarıda da qeyd olunduğu kimi, cəbhədə daha çox erməni əsgərinin ölümünə gətirib çıxaracaq. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, Azərbaycan ərazilərində övladlarını itirən erməni əsgər valideynlərinin hakimiyyətə qarşı etirazları artır. Əvvəlki kimi Dağlıq Qarabağda atəşkəs razılaşması əldə olunduqdan sonra ölmüş erməni hərbi qulluqçularının valideynləri Ermənistan hakimiyyətini, xüsusilə də Müdafiə Nazirliyini korrupsiyada, rüşvətxorluqda ittiham edir. Əsgər anaları övladlarının Qarabağda hərbi xidmət keçməsinə qarşı olduqlarını bildirir və onların mövqeyini dəstəkləyənlərin də sayı gedərək çoxalır. Aydındır ki, bunlara Ermənistan hakimiyyətinin müqavimət göstərməsi də getdikcə çətinləşir. İndi belə vəziyyətdə ya hakimiyyət işğal altındakı Azərbaycan ərazilərində daha çox sayda erməni hərbçisinin həyatını itirməsi ilə razılaşmalı olacaq, ya da Qarabağ sülh danışıqlarında real nəticənin əldə olunması üçün əməli addımlar atacaq. İkinci halın reallaşması bundan sonra xeyli sayda erməni hərbçisinin həyatını xilas etməyə imkan verir. Əks mövqe isə qarşıdakı dövrdə erməniləri daha çox itkilərin gözləməsi anlamına gəlir və bunu erməni cəmiyyəti də yaxşı dərk edir.
Nahid SALAYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.