Cəbhə zonasında baş verən son hadisələr Ermənistanda sözün əsl mənasında zəlzələ effekti yaratmaqdadır. Azərbaycanın hərbi cəhətdən Ermənistanla müqayisədə dəfələrlə böyük üstünlüyə malik olmasının növbəti təsdiqindən sonra düşmən ölkədə Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin yenidən sülh yolu ilə həllinin vacibliyinə dair çağırışlar artmaqdadır. Erməni cəmiyyətində bu xüsusda növbəti dəfə sabiq prezident Levon Ter-Petrosyanın parlament seçkiləri ərəfəsində Qarabağ məsələsinə dair etdiyi çıxışlara diqqət yüksəlir.
Xatırladaq ki, ötən ayın əvvəlində baş tutan parlament seçkiləri ərəfəsində Ermənistanın sabiq prezidenti bildirirdi ki, işğal altındakı ərazilər tədricən Azərbaycana qaytarılmalıdır. Ter-Petrosyan hesab edir ki, ilk olaraq Dağlıq Qarabağ ətrafındakı ərazilər tərəflərin danışıqlar apardığı sənədə uyğun olaraq Azərbaycana geri verilməlidir. Eks-prezident Madrid prinsiplərin dəstəklədiyini vurğulayıb:"Serj Sarkisyan bu yolla getsə, mən sona kimi onun yanında olacağam". Ermənistanın "İravnuk" qəzeti yazır ki, Levon Ter-Petrosyanın o vaxtdan səsləndirdiyi fikirlərə cəmiyyətdə əslində böyük maraq olub: "Çünki sadə ermənilər Qarabağda yeni müharibə və yeni itkilər istəmir. Amma cəbhədə yaşanan son hadisələr və daha bir neçə erməni hərbçinin həlak olması Sarkiyan komandasının əvvəlki mövqeyindən geri çəkilmədiyini göstərir. Bu hal isə müharibə risqini artırır. Ancaq haimiyyət özü də bilir ki, yeni müharibə Ermənistan üçün yaxşı heç nə gətirməyəcək. Ən azından ortada ötən ilin acı aprel təcrübəsi var". Məhz belə bir vaxtda Azərbaycan ordusunun Ermənistana məxsus "OSA" zenit-raket kompleksini məhv etməsi düşmən ölkədə hakimiyyətə qarşı yeni etirazlara rəvac verir. Qeyd edilən səpkidə erməni jurnalist Sarkis Artsruni Ermənistan hakimiyyətinin yenə xalqı aldatdığını və cəbhədə üstünlüyün birmənalı şəkildə Azərbaycan təərfində olduğunu vurğulayır. O, Sarkisyan iqtidarını cəmiyyəti "etibarlı müdafiə" mövzusunda aldatdığını da xüsusi olaraq vurğulayır: "Hakimiyyət "dördgülük müharibə"dən sonra bildirdi ki, bundan dərs çıxarıblar və yaxşı müdafiə xətti qurulub, rəqib hücuma keçməyə cəsarət etməyəcək. Görünür, bütün bunlar təbliğat imiş. Sarkisyan xalqı aldadır, Azərbaycan Qarabağı qaytarmağa hazırlaşır və buna potensialının çatdığını hər gün sübut edir".
Erməni jurnalist qeyd edir ki, Ermənistan yalnız Rusiyadan silah alır, Azərbaycan isə öz arsenalını ən müasir silahlarla gücləndirib: "Baş verənlər göstərir ki, rəqib Ermənistan ordusunun istənilən obyektini, hərbi texnikasını məhv etmək gücünə sahibdir. Azərbaycan Qarabağı qaytarmağa hazırlaşır, artıq bunu əminliklə deyə bilərik. Hakimiyyət isə rəqibin heç nəyə cəsarət etməyəcəyini deyərək, yalnız bizi aldatmaqla məşğuldur". Artsruni əlavə edir ki, məsələ təkcə ordunun zəif olmasında yox, Ermənistan diplomatiyasının və siyasi rəhbərliyinin zəifliyindədir: "Görünür, siyasi rəhbərlik "dördgünlük müharibə"dən heç bir nəticə çıxarmayıb. Bizim diplomatiyamızın gücü yalnız ona çatır ki, korrupsiyaya batmış Yuri Xaçaturov Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatının baş katibi kreslosunda oturur. Lakin faktiki olaraq, biz heç nəyi bacarmırıq".
"Joxovurd" qəzeti isə hərbi mənbələrə istinadən bildirir ki, yeni etirazların olacağından qorxuya düşən Sarkisyan vəziyyətdən çıxış yolu kimi Ermənistan ordusunda yüksək rütbəli bir neçə zabiti istefaya göndərməyi düşünür. Qeyd olunur ki, buna səbəb son hadisələr, Ermənistan ordusunun verdiyi itkilərdir: "Mayın 13-də hərbi qulluqçunun həlak olması haqda danışan müdafiə naziri Viqen Sarkisyan günahkarların cəzalandırılacağını açıqladı. Lakin problem bir hərbçinin həlak olması ilə bitmir. Son günlər orduda tez-tez itkilər verilir, postlarda müdafiə nizamnaməyə uyğun qurulmur, həmçinin, qeyri-döyüş şəraitində ölüm hallarının sayı artıb. Azərbaycanın Ermənistan ordusuna məxsus "OSA" zenit-raket kompleksini vurması isə "son damla" olub. Gözləniləndir ki, bir sıra hərbi hissələrin komandirləri istefaya göndəriləcək, hətta vəzifəsindən çıxarılan hərbçilər arasında generalların olacağı da deyilir".
Bir daha xatırladaq ki, Azərbaycan ordusu ön cəbhədə Ermənistan hərbi birləşmələrinə məxsus "OSA" zenit-raket kompleksini məhv edib. Ermənistan mediası yazır ki, həmin zenit-raket kompleksini Azərbaycan yüksək dəqiqlikli silahla məhv edib. İddia olunur ki, proses zamanı Azərbaycan İsraildən aldığı çoxfunksiyalı tank əleyhinə "Spike" raket komplekslərindən istifadə edib. Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi erməni zirehli texnikasının hansı silahla məhv edildiyini dəqiqləşdirməsə də, "Spike" raket kompleksinin tətbiq edildiyini ehtimal etmək mümkündür. Qeyd edək ki, bu sistemlər Azərbaycan ordusunun arsenalındadır və 2013-cü ildə Bakıda paradda təqdim edilib. "Spike" İsrail istehsalı olan çoxfunksiyalı tank əleyhinə raket kompleksidir. "Rafael" firması tərəfindən hazırlanıb. "Spike" müstəqil nişanalma prinsipini istifadə edir, raketin uçuşunu idarəetmə və raketin buraxılmasından sonra hədəfin vurulması imkanlarına dair məlumatların operatora ötürülməsi rejimi realizə edilib, bu isə onun döyüş tətbiqi imkanlarını genişləndirir. Ümumiyyətlə, bu, hədəfi 100 faiz dəqiqliklə vuran silahdır və ondan yayınmaq mümkün deyil. Onu da qeyd edək ki, "Spike" raket kompleksi gecə və gündüz 50 metrdən 2500 m məsafəyədək yerləşən hədəfləri, zirehli texnikaları və tankları məhv etmək üçün nəzərdə tutulub. Çapı 127 mm olan bu idarə olunan raket kompleksi Azərbaycanla yanaşı Çexiya, ABŞ, Avstraliya, Böyük Britaniya kimi qabaqcıl dövlətlərin silahlanmasında istifadə olunur. Belə bir silahın ordumuzun ixtiyarında olması isə onun düşmən üzərində üstünlüyünü daha da artırır. Erməni mediası yazır ki, "Spike" Azərbaycanın xaricdən aldığı hərbi texnikanın sadəcə bir nümunəsidir. Burada təşvişlə vurğulanır ki, Azərbaycan ordusunun arsenalında hələ döyüşdə tətbiq edilməyən daha müasir silahlar da var və onlardan istifadə ermənilərin daha böyük itkilərlə üzləşməsi deməkdir. Bu mənada hesab edilir ki, Qarabağ məsələsinin sülh yolu ilə həlli erməni tərəfi üçün olduqca vacibdir. Cəbhədə artan son narazılığı yatırmaq üçün Ermənistan Müdafiə Nazirliyi iddia edir ki, Azərbaycan Ordusu tərəfindən vurulan texnika qismən xəsarət alıb və şəxsi heyət sarıdan itki verilməyib. Amma Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi baş verən proseslə bağlı videogörüntü yayıb və oradan da aydın görünür ki, vurulan kompleks darmadağın edilir, buradan kiminsə xilas olması isə sadəcə mümkün deyil. Bunu ehtiyatda olan polkovnik Şair Ramaldanov da təsdiq edir. Onun fikrincə, xəbəri yayan tərəfin Ermənistan olması əvvəlcədən bunun yalan, iftira olmasına və təşviş içində olan daxili auditoriyanı sakitləşdirmək məqsədilə tirajlanan blef olduğuna dəlalət edir: "Birincisi ona görə ki, Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin yayımladığı videoya hətta qeyri-peşəkar gözlə nəzər saldıqda zenit-raket kompleksinin vurulan zərbədən yüngül xəsarət alması və 5 nəfərdən ibarət ekipajın sağ qalmasının qeyri-mümkün olduğu açıq-aydın görünür. İkincisi, zərbədən bir neçə saniyə sonra zenit-raket kompleksi və nəqliyyat-doldurucu maşının arsenalında olan mərmilərin detonasiya nəticəsində güclü partlayışa səbəb olması, yaranan yanğından tüstünün uzun müddət göyə ucalması da kadrlarda əks olunub. Hətta əraziyə yaxın yerlərdən də müşahidə edildiyi görünür. Bu iki amil - həm endirilən güclü zərbə, həm də güclü partlayış hərbi texnikanın və ekipajin tamamilə məhv edilərək sıradan çıxarıldığını sübut edir". Ekspert bildirir ki, İrəvan rəsmilərinin texnikanın yüngül xəsarət alması və şəxsi heyətin zərər görməməsi barədə yaydığı xəbərlər gülüncdür, buna ancaq sadəlövh Ermənistan cəmiyyətinin inandırılması mümkündür. Amma yuxarıda qeyd olunduğu kimi, əslində indi erməni cəmiyyəti böyük qorxu içindədir və "OSA" zenit-raket kompleksinin vurulması düşmən tərəfdə müharibə qorxusunu artırıb. Burada hesab edilir ki, belə itkilərdən sığortalanmaq üçün Azərbaycanla danışıqlar intensiv və nəticə verən istiqamətdə olmalıdır. Əks halda cəbhədə daha böyük sayda itkilərin olması qaçılmaz sayılır.
Əslində, erməni tərəfini narahat edən əsas məqamlardan biri həm də Azərbaycanın cəbhədə hər hansı insident olmadan da ərazilərini işğaldan azad etmək üçün güc tətbiq edə biləcəyi ilə bağlıdır. Bu durumda hesab edilir ki, mümkün müharibədə müasir silahlar əldə edən Azərbaycan ordusunun qalibiyyəti qaçılmazdır. Elə ona görə də danışıqlar prosesində erməni tərəfinin konstruktiv mövqe sərgiləməsi vacib sayılır. Hesab edilir ki, əks mövqe müharibəni daha böyük sürətlə yaxınlaşdırır. Xatırladaq ki, qeyd edilən xüsusda ABŞ Milli Kəşfiyyat Agentliyi də xəbərdarlıqla çıxış edib. Agentliyin dünyadakı risqlər barədə hesabatında deyilir: "Münaqişə tərəflərinin kompromislərə getmək niyyətinin olmaması və ölkələr daxilində artan təzyiqlər bu il Azərbaycanla Ermənistan arasında Qarabağda tammiqyaslı hərbi əməliyyatlara gətirib çıxara bilər". Agentliyin direktoru Daniel Koutsun Konqresə təqdim elədiyi hesabatda bu xüsusda belə bir qənaət yer alıb: "Azərbaycanla Ermənistan arasında separatçı Dağlıq Qarabağ regionuna görə gərginlik 2016-cı ilin aprelində alovlanıb. Və hər iki tərəfin kompromislərə getmək niyyətinin olmaması, daxili təzyiqlərin artması nəticəsində 2017-ci ildə tammiqyaslı hərbi əməliyyatların başlanması imkanları qalır". Ermənilər özləri də etiraf edir ki, bu xəbərdarlıq təsadüfi deyil. Burada da müəyyən qüvvələr tərəfindən vurğulanır ki, sülh təşəbbüsləri gecikdikcə, sülh anlaşması ləngidikcə hərbi əməliyyatların başlama ehtimalı artır. Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, Dağlıq Qarabağ probleminin hərbi müstəvidə çözülməsi isə erməni tərəfinin sadəcə daha çox itki verməsi ilə müşayiət olunacaq. Hər halda, cəbhədə son olaylar bunu bir daha təsdiqləmiş oldu.
Nahid SALAYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.