Şimal qonşumuzun Xəzərdə hərbi mövqelərini davamlı şəkildə gücləndirməsi Qərbdə, o cümlədən ABŞ-da da ciddi narahatlıqla qarşılanır. Çünki Qərb özünün enerji təhlükəsizliyində bu gün Xəzərə böyük stavka edib və Azərbaycandan, eləcə də onun üzərindən böyük həcmdə enerji resursları almağı düşünür. Amma Moskvanın Xəzərdə mövqelərini davamlı şəkildə gücləndirməsi bu məsələdə ciddi narahatlığa yol açıb.
ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin Qərargah rəisi admiral Con Riçardsonun açıqlamaları da bunu təsdiqləyir. O qeyd edir ki, ABŞ Çin və Rusiya ilə rəqabət aparmaq üçün öz donanmasını genişləndirməlidir: "Hər iki ölkə ABŞ-ın təsir zonaları və maraqlarına meydan oxuyur. Rusiya artıq özünün Baltik, Qara, Aralıq və Xəzər dənizlərində əməliyyat zonalarını genişləndirib. Biz təcili olaraq daha yüksək nəticələrə nail olmalıyıq". Con Riçardson bildirir ki, Rusiyanın bütün dünyada, o cümlədən Aralıq və Xəzər dənizlərində, eləcə də Atlantik okeanının şimalında və Sakit okeanda hərbi fəallığı artmaqdadır.
Qeyd edək ki, Moskvanın Xəzərdə hərbi varlığı son iki ildə Qərbi daha çox narahat edir. Buna əsas səbəb hələ iki il əvvəl Rusiyanın Xəzər dənizindən İŞİD-in Suriyadakı mövqelərinə raket zərbələri endirməsi oldu. Kreml hələ o vaxt bildirirdi ki, İŞİD-in mövqelərinə Rusiya hərbi gəmilərinin Xəzər dənizi akvatoriyasından endirdiyi zərbələr yüksək səviyyədə dəqiq silahlardan istifadə olunmaqla həyata keçirilib və bütün hədəflər məhv edilib. İndi diqqət çəkən məqam Rusiyanın Xəzərdə belə raketlərinin, eləcə də digər hərbi texnikasının sayının artırmasıdır. Qərb ekspertləri bu fikirdədir ki, Rusiyanın Xəzər dənizində hərbi mövqelərini gücləndirməsi, bura hətta uzaqmənzilli "Kalibr" raketlərini cəmləşdirməsinin arxasında başqa planlar dayanır. Əsas diqqət ona yönəldilir ki, Rusiya bu addımı ilə SSRİ-nin dağılmasından sonra Xəzər dənizi və onun sərvətləri uğrunda rəqabətdə heç kimin qarşısında geri çəkilmədiyini göstərir. Polşanın Milli Təhlükəsizlik Bürosu rəhbərinin keçmiş müavini, general Roman Polko bildirir ki, Rusiyanın buradakı fəaliyyəti Qərbə siqnaldır:"Rusiya ABŞ və Qərb ölkələrinə göstərir ki, Xəzər onun təsir zonasıdır və bura heç kimi buraxmağa hazırlaşmır". Bu vəziyyətdə ABŞ-da hesab edilir ki, Vaşinqton Xəzər siyasətini daha aktiv hala gətirməlidir. Məsələn, amerikalı ekspert Aleksandr Petterson bildirir ki, Birləşmiş Ştatlar Xəzər regionunda nə qədər fəal olsa, bu regionda o qədər hörmətlə qarşılanacaq ki, buna elə Rusiyanın özü də daxildir: "Mən deyərdim ki, ABŞ Xəzər regionunda nə qədər az fəal olsa, nə qədər çox güzəştə getsə, o qədər itirəcək". Petterson Xəzər regionunun önəminin enerji ilə məhdudlaşmadığını, bu regionun gələcəkdə də mühüm bir tranzit mərkəzi olacağını xatırladır. Diqqət həm də ona yönəldilir ki, Xəzər regionunda ən əlverişli mövqe Cənubi Qafqaza məxsusdur. Xəzərin və Qara dənizin Rusiya, İran və Türkiyə arasında yerləşməsi Cənubi Qafqaz regionunu Şərq-Qərb və Şimal-Cənub dəhlizinə çevirir. Bu amil Xəzər regionunun, xüsusilə də Cənubi Qafqazın dünyanın geosiyasi xəritəsində mühüm mövqeyə malik olduğunu göstərir. Bu mənada ABŞ-da hesab olunur ki, region ölkələri, xüsusən də Azərbaycanla əlaqələrini dərinləşdirməklə ABŞ Xəzərdə də mövqelərini daha güclü hala gətirə bilər.
Digər tərəfdən o da məlumdur ki, təkcə ABŞ və Qərb ölkələrinin deyil, Asiyanın sürətlə inkişaf edən dövlətlərinin də neft-qaz tələbatı günbəgün artmaqdadır. Küveyt, Meksika, Şimal dənizindəki karbohidrogen ehtiyatları ilə müqayisə olunan Xəzər dənizi hövzəsi bu mənada indi gedərək daha çox diqqət cəlb edir. Xüsusən də Azərbaycanın burada həyata keçirdiyi enerji layihələri Qərb üçün böyük əhəmiyyət kəsb etməyə başlayıb. "Cənub Qaz Dəhlizi" layihəsinə Qərbin böyük diqqəti də bunu təsdiq edir. Xatırladaq ki, "Cənub Qaz Dəhlizi"nin tərkib hissəsi olan TANAP-a artıq gələn il qaz vurulacaq. Boru kəmərinin ilkin ötürücülük qabiliyyəti 16 milyard kubmetrdir və sonradan bu həcmin 31 milyard kubmetrədək artırılması imkanı var. Amma ABŞ və Qərb Orta Asiyanın da enerjisinin bu kəmərlə daşınmasını istəyir. Kreml isə buna qarşıdır və Rusiyanın Xəzərdə güclənməsinin ümdə səbəblərindən biri də budur. Lakin görünən həm də odur ki, Rusiyanın fəallığına qarşı Qərb də artıq dəqiq hərəkətə keçməyə hazırlaşır.
Tahir TAĞIYEV