Türkiyə və Rusiya arasında münasibətlərin gedərək sıxlaşmasının müxtəlif regionlarda, o cümlədən Yaxın Şərqdə, Qafqazda proseslərin inkişaf axarına hansı təsir göstərəcəyi indi əsas müzakirə mövzularından birini təşkil edir. Əksər ekspertlər bu qənaətdədir ki, iki ölkənin işbirliyi dərinləşməkdə davam edərsə, bu hal onların bir çox məsələlər üzrə vahid mövqedən hərəkət etməsinə gətirib çıxara bilər. Özü də bütün bunlar o fonda baş verir ki, Qərb ölkələri tərəfindən Türkiyəyə təzyiqlər artır.
Belə vəziyyətdə Türkiyənin Rusiya ilə daha da yaxınlaşması qaçılmaz sayılır və bu da hər iki ölkənin maraqlarına cavab verir. Bu yaxınlaşma, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, Qafqazda da hadisələrin inkişafına təsir göstərəcək və bura Dağlıq Qarabağ münaqişəsi də aiddir. Hesab edilir ki, sıxlaşan Türkiyə - Rusiya münasibətləri fonunda tərəflərin Qarabağ məsələsində daha aktiv hərəkətə keçməsi tamamilə gözləniləndir.
İndilikdə isə iki ölkənin yaxınlaşmasından elə ən çox Qərbdə narahat olmaqdadırlar. Bunu bu günlərdə Rusiyada səfərdə olan Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyip Ərdoğan da təsdiq etdi: "Türkiyə və Rusiyanın regionda problemlərin həllində işbirliyi bəzilərini narahat edir. Ancaq biz təxribatlara uymayacağıq, terror təşkilatlarının ikitərəfli münasibətləri zəhərləməsinə icazə verməyəcəyik". Bu arada o da bəllidir ki, diqqət mərkəzində yer alan məsələlərdən biri də
Türkiyə-Rusiya-Azərbaycan üçlü ittifaqının yaradılmasıdır. Xatırladaq ki, bu məsələ ilə də bağlı Rəcəb Tayyib Ərdoğan Rusiya prezidenti Vladimir Putinlə birgə keçirdiyi mətbuat konfransında çox maraqlı fikirlər səsləndirib. Ərdoğan Rusiya-Turkiyə Yüksək Səviyyəli Əməkdaşlıq Şurasının 6-cı iclasında Azərbaycan-Türkiyə-Rusiya İttifaqının yaradılması və Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanması yollarını geniş müzakirə etdiklərini söyləyib: "Görüşlərdə Qara dəniz iqtisadi işbirliyi mövzusu üzərində, xüsusilə Azərbaycan-Rusiya-Türkiyə üçlü işbirliyi mexanizmləri üzərində həssaslıqla dayandıq. Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanması barədə də fikir mübadiləsi apardıq. Buradakı problemləri aşmaq nöqtəsində, təbii ki, Rusiyanın üzərindəki yükün ağırlığını bildiririk. Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli təcili addımlar tələb edir. Təmas xəttində baş verənlər vəziyyətin nə qədər kritik olduğunu, Azərbaycanla Ermənistan arasında yeni müharibə risqinin nə qədər artdığını göstərir. ATƏT-in Minsk Qrupu həmsədrlərindən biri olan Rusiyanın bu münaqişənin həllində qabaqcıl rol oynaya biləcəyinə inanırıq". Beləliklə, vəziyyət göstərir ki, Rusiya ilə münasibətlərin sıxlaşması fonunda Türkiyə aktiv şəkildə Qarabağ münaqişəsini gündəmə gətirir. Digər tərəfdən aydındır ki, Azərbaycan-Türkiyə-Rusiya İttifaqının yaradılması fonunda burada Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanması məsələsi də gündəmdə yer alan əsas mövzulardan biri olacaq. Hadisələrin bu səpkildə inkişafı isə Ermənistanı indilikdə ən çox narahat edən məqamlardan birinə çevrilib. Burada hesab edilir ki, Azərbaycan-Türkiyə-Rusiya İttifaqının yaradılması Moskva üçün Ermənistanın əhəmiyyətini azaldacaq. Bu da, öz növbəsində, Qarabağ münaqişəsinin həll prosesində Rusiyanın Bakıya yaxınlaşmasına rəvac verəcək.
Ermənistanın "Aravot" qəzeti yazır ki, artıq Rusiya Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli ilə bağlı "Lavrov planı"nın tətbiqi üçün İrəvana təzyiq edir: "Bu plan aprel müharibəsindən sonra faktiki olaraq müzakirə edilən əsas variantdır. Bu planda ərazilərin Azərbaycana qaytarılması nəzərdə tutulur. Rusiya məhz bunun üçün çalışır". Qəzet Beynəlxalq Avrasiya Hərəkatının lideri, Kremlin ideoloqu Aleksandr Duqinin "Lavrov planı" ən real variantdır və bu həyata keçiriləcək" sözlərini xatırladaraq, Moskvanın hərəkətə keçdiyini yazıb. "Rusiya bu planın reallaşması üçün açıq şəkildə Ermənistana təzyiq edir". Düşmən ölkədə hesab olunur ki, Azərbaycan-Türkiyə-Rusiya İttifaqının yaradılması ilə Kremlin İrəvana təzyiqləri daha da artacaq. Belə ittifaqın yaradılma ehtimalı isə kifayət qədər yüksəkdir. Politoloqların fikrincə, indiki şərtlər daxilində Azərbaycan-Rusiya-Türkiyə formatı yaradıla bilər. Azərbaycan isə çox asanlıqla belə formatlarda iştirak edir. Milli Məclisin deputatı Elman Nəsirov Rusiya- Türkiyə dövlət başçılarının görüşünü yüksək səviyyəli görüş kimi qiymətləndirir. Deputat, Azərbaycan da daxil olmaqla, üçtərəfli formatda əməkdaşlığın aparılmasını mümkün hesab edir. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan daim öz xarici siyasətində həm ikitərəfli, həm də üçtərəfli formatlara xüsusi önəm verir. Elman Nəsirov qeyd edir ki, ikitərəfli formatda əldə edilən nailiyyətlər üçtərəfli formatda davam etdirilə bilər: "Azərbaycanın hər iki ölkə ilə yaxşı münasibətləri olmasaydı, üçtərəfli format formalaşdırmaq mümkün olmazdı. Həmin münasibətləri yeni müstəvidə inkişaf etdirmək prinsip etibarı ilə mümkündür". Bütün bunlar isə yaxın tezlikdə Azərbaycan-Türkiyə-Rusiya İttifaqının yaradılmasını istisna etmir və bu da Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanmasına mütləq mənada öz təsirini göstərəcək.
Tahir TAĞIYEV