Bu gün Ermənistanda Dağlıq Qarabağ münaqişəsinə görə artan etirazların əsas səbəblərindən biri də düşmənin cəbhədə verdiyi itkilərdir. Xüsusən də ötən ilin aprelindən sonra bu xüsusda erməni cəmiyyətində etirazların daha kəskin xarakter alması, əsgər analarının Serj Sarkisyan rejimi üçün ciddi problemə çevrildiyi müşahidə olunur.
İndi ermənilərdə gedərək belə bir fikir hakim olmağa başlayır ki, Qarabağ münaqişəsi onlara çoxsaylı fəlakətdən başqa heç nə gətirmir. Əksinə, sosial-iqtisadi problemlərlə yanaşı, erməni cəmiyyəti insan resursları baxımından da gedərək daha çox itkilərə məruz qalır. Çünki il ərzində cəbhədə baş verən toqquşmalar yüzlərlə erməni əsgərinin, zabitinin həyatına son qoyur. Ölkə hakimiyyəti isə Azərbaycan ərazilərinin işğalda saxlanmasını əsas gətirərək bu ölümlərə haqq qazandımağa çalışsa da, ötən ilin aprelindən vəziyyət kəskin dəyişib. İndi ermənilər daha yaxşı görür ki, Azərbaycan ordusu göstəriş veriləcəyi təqdirdə qısa zaman kəsiyində erməniləri işğal altındakı ərazilərdən süpürüb atmaq iqtidarındadır.
Yaranmış belə vəziyyətdə cəmiyyətin artan etirazını yatırmaq üçün Serj Sarkisyan iqtidarı, təxribatlar hesabına olsa belə, cəbhədə hansısa üstünlüyə nail olmağa çalışır. Amma törədilən hər bir təxribat gedərək ermənilərə daha baha başa gəlir, düşmənin cəbhədə verdiyi itkilərin sayını artırır. Elə fevral ayının ötən dövründə düşmənin iki böyük təxribatının qarşısının alınması və onun çoxsaylı itkiyə uğradılması da qeyd edilənlərin real təsdiqi sayıla bilər. Belə ki, hərbçilərimiz tərəfindən fevralın 12-də Dağlıq Qarabağda Ermənistan silahlı qüvvələrinin kəşfiyyat-diversiya qrupunun növbəti təxribat törətmək cəhdinin qarşısı alınıb. Düşməni izləyən bölmələrimiz tərəfindən diversiya qrupu əvvəlcədən müəyyən edilərək atəşlə məhv edilib.
Daha bir təxribat cəhdi isə fevralın 7-də qeydə alınıb və onun miqyası da böyük olub. Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin məlumatına əsasən, fevralın 7-də Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri tərəfindən cəbhənin müxtəlif istiqamətlərində qoşunlarımızın müdafiənin ön xəttindəki mövqeləri iriçaplı silahlardan, minaatanlar və toplardan atəşə tutulub. Dərhal görülən təxirəsalınmaz cavab tədbirləri nəticəsində atəşlə düşmənin müxtəlif mühəndis qurğuları və atəş nöqtələri məhv edilib. Sonradan isə məlum olub ki, erməni silahlı birləşmələri mövqelərimizi iriçaplı silahlardan atəşə tutmaqla Dağlıq Qarabağda cəbhənin başqa istiqamətində həyata keçirməyə cəhd etdiyi diversiyadan diqqəti yayındırmaq məqsədi güdüb. Lakin bölmələrimizin sayıqlığı nəticəsində düşmənin aktivliyi əvvəlcədən aşkar olunub. Görülən tədbirlər nəticəsində itki verən düşmən geri çəkilməyə məcbur edilib. Müdafiə Nazirliyi hətta erməni diversiya qrupunun atəşlə məhv edilməsinin görüntülərini də yayımlayıb. Videoda bölmələrimiz tərəfindən erməni diversiya qrupuna atəş açılması, dəstə üzvlərinin panika içində qaçmaları, ölən və yaralıların avtomobilə daşınması, eləcə də hərbi nəqliyyat vasitəsinin məhv edilməsi anı müşahidə olunur. Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, bu iki hal sadəcə cari ilin fevralının ötən dövründə baş verib. Nəticədə fevralın ilk yarısında düşmən yenə xeyli hərbçisini itirməli olub. Ötən yanvar ayında isə Ermənistan silahlı qüvvələrinin itkilərinin sayı artıq 10 nəfəri keçib. Bütün bunlar Azərbaycan ordusunun düşmən üzərində böyük hərbi üstünlüyünü göstərməklə yanaşı, artan əsgər itkiləri baxımından Ermənistanda yaranan narazılıq dalğasının genişlənməsinə də rəvac verir. Çünki işğal davam etdikcə erməni tərəfi daha çox sayda insan tələfatı verir və övladlarını itirən valideynlərin hakimyyətdən narazılığı daha şiddətli xarakter alır, onlar mənasız işğal siyasətinə son qoyulmasını daha yüksək səslə tələb edirlər.
Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, bu etirazların ötən ilin aprelindən sonra kəskinləşməsi müşahidə olunur. Çünki yalnız aprel hadisələri zamanı döyüşlərdə 320-dən artıq düşmən məhv edilib və 500-dən artıq erməni hərbi qulluqçusu yaralanıb. Rəsmi İrəvanın təkziblərinə baxmayaraq, bəzi erməni müstəqil hərbi ekspertləri də Azərbaycan tərəfinin səsləndirdiyi bu rəqəmlərin daha çox həqiqətə uyğun olduğunu təsdiqləyib. Aprel döyüşləri zamanı ağır yaralanan 150 nəfərədək erməni hərbi qulluqçusunun hazırda Ermənistanın müxtəlif hərbi tibb müəssisələrində və bir sıra xarici ölkələrdə müalicəsi davam edir. Onların əksəriyyəti artıq hərbi xidmət üçün yararsızdır. Digər tərəfdən, aprel müharibəsində işğal altındakı ərazilərin bir hissəsinin azad olunması Sarkisyan iqtidarı üçün daha bir zərbə olub. Çünki erməni cəmiyyəti aydın şəkildə görür ki, hakimiyyəti güclü Azərbaycan qarşısında hərbi cəhətdən də müqavimət göstərmək iqtidarında deyil. Sadəcə, işğal siyasətinin davam etməsi fonunda erməni əsgərləri Azərbaycan ərazilərində mənasız yerə məhv olur. Bu da haqlı olaraq erməni cəmiyyətində, əsgər valideynləri arasında narazılığı artırır. Xüsusən də əsgər anaları hakimiyyətə kəskin etiraz edirlər. Boş yerə övladlarını itirən vaideynlər hətta digər gəncləri hərbi xidmətə getməməyə belə çağırırlar. Onlardan biri olan Nelli Muradyan qeyd edir: "Bu hakimiyyət boş yerə övladlarımızı qurban verir. Biz artıq yorulmuşuq. Nə vaxta kimi bu hakimiyyət min bir əziyyətlə böyütdüyümüz övladlarımızın qatili olacaq? Bunun bir sonu olmalıdır". Ermənistan mediası da yazır ki, orduda ölüm halları hər ötən il artan xətt üzrə yüksəlir. Belə vəziyyətdə etiraz edən əsgər anaları əvəzində hakimiyyətin təqib və təzyiqlərinə məruz qaldıqlarından, gəncləri hərbi xidmətdən yayınmağa çağırıblar. Erməni ekspert Vardan Beqlaryan isə vurğulayır ki, Qarabağ münaqişəsi onlara itkilərdən başqa heç nə gətirməyib. Onun sözlərinə gərə, kriminal rejim ordudakı vəziyyəti ciddi cəhdlə gizlətməyə çalışır. Bu durum isə hərbi qulluqçuların valideynlərinin cəmiyyətin daha qəzəbli mövqedən çıxış etməsinə səbəb olur.
Digər tərəfdən, cəmiyyətdə narazılığı yüksəldən daha bir cəhət, Azərbaycandan fərqli olaraq, erməni ordusunun rəzil duruma, hərbçilərə laqeyd münasibətdir. Hətta erməni mediası, hərbi ekspertlər də dəfələrlə açıq şəkildə bəyan ediblər ki, erməni ordusunda hökm sürən qanunsuzluqlar, korrupsiya və rüşvətxorluq getdikcə daha geniş miqyas alır və bunu sübut edən faktların sayı artmaqdadır. Elə bütün bunlardan irəli gəlir ki, orduda şəxsi heyət arasında mənəvi-psixoloji vəziyyət və nizam-intizam gedərək zəifləyir. Ermənistan silahlı qüvvələrində baş verən fərarilik, ölüm, döyülmə, rüşvətalma, intihar və digər hərbi cinayətlərin sayı yenə də durmadan artır. Vardan Beqlaryan isə vurğulayır ki, Ermənistan ordusunda, əvvəlki kimi, yeyinti və korrupsiya hallarının geniş vüsət alması əsasən aylıq məvacibin aşağı olması və vaxtlı-vaxtında verilməməsi ilə əlaqədardır: "Orduda ayrıseçkilik və "dedovşina" hallarının mövcudluğu ölkə ictimaiyyəti tərəfindən narazılıqla qarşılansa da, bunun qarşısını almaq hələ də mümkün deyil. Bütün bunlar cəbhədə də özünü qabarıq büruzə verir və itkilərimiz durmadan artır. Bu səbəbədəndir ki, erməni ordusunda xidmətdən yayınan gənclərin sayı sürətlə çoxalır. İndi övladı zorla Qarabağa yol salınan valideynlərdən heç biri bu hakimiyyətdən razılıq etmir. Çünki həmin valideyn övladının gələcəyindən, sağ-salamat geri dönəcəyindən əmin deyil". Bütün bunlar, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, cəbhədə övladlarını itirən əsgər analarının hakimiyyətdən narazılığını daha böyük sürətlə artırır. Bunu hərbi ekspert, ehtiyatda olan polkovnik Şair Ramaldanov da təsdiq edir. O xatırladır ki, ötən ilin aprelində ciddi dərs alan erməni hərbçiləri hələ də özünə gəlməyib və artan itkilər erməni ictimaiyyətində Sarkisyan rejiminə qarşı böyük narazılıq yaradıb: "Azərbaycan ordusunun ötən ilin aprelində apardığı hərbi əməliyyatların əsas məqsədi təmas xəttinin yaxınlığında yerləşən yaşayış məntəqələrinin, mülki əhalinin təhlükəsizliyini təmin etmək idi. Əsgərlərimiz bu tapşırığı layiqincə yerinə yetirdilər. O vaxtdan vəlvələyə, təşvişə düşən düşmən tərəfi hələ də özünə gələ bilməyib. Son günlər isə cəbhədə erməni tərəfinin verdiyi itkilər barədə məlumatlar gəlməkdədir. Qarşı tərəf verdiyi canlı itkiləri gizlətmək məcburiyyətində qalıb. O da məlumdur ki, Xankəndindəki tibb müəssisələrində yaralılara yer çatışmır. Buna görə də onlar İrəvana təxliyə olunur. Bu bir daha sübut edir ki, Ermənistan rəhbərliyi öz çirkin əməllərindən əl çəkməyib. Cəbhə xəttində verilən itkilər artıq Ermənistan ictimaiyyətini də narahat edir. Bilirlər ki, hərbi cəhətdən irəliləyişə nail ola bilməyəcəklər".
Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, övladarını əbəs yerə itirən valideynlərin Sarkisyanın yeni müdafiə naziri təyin etdiyi Vigen Sarkisyandan da narazılıq artır. Çünki bu nazir də erməni ordusunda artan xətt üzrə inkişaf edən əsgər ölümlərinin qarşısını almaqda acizlik nümayiş etdirir. Buna görə, elə bu günlərdə İrəvanda cəbhədə öldürülmüş erməni əsgərlərin anaları Müdafiə Nazirliyinin binasına sözün əsl mənasında hücum çəkib. Onlar Vigen Sarkisyanla görüşmək məqsədilə Nazirlik binasının arxa girişində toplaşaraq müdafiə şöbəsinin müdirinin kortejini dayandırmağa belə cəhd göstəriblər. Lakin etirazdan təlaşa düşən nazirlik toplaşanaları dağıtmaq üçün polisə müraciət edib. Hadisə yerinə gələn hüquq-mühafizə orqanlarının əməkdaşları etiraz edənlərə zor tətbiq edib. Erməni mediası isə yazır ki, erməni əsgər anaları tez-tez Müdafiə Nazirliyi binası önünə toplaşaraq cəbhədə öldürülmüş oğullarına görə rəhbərlikdən hesab tələb edirlər. Aprel əməliyyatları və son günlər ordumuzun cəbhədə ermənilərə sarsıdıcı zərbələr vurmasından sonra isə bu hal daha da artıb. Ermənilər, o cümlədən Sarkisyan hakimiyyəti yaxşı bilir ki, belə vəziyyət işğal davam etdikcə dəyişməyəcək, əksinə, ermənilərin artan itkiləri durumu daha da pisləşdirəcək. Amma ən əsası, erməni cəmiyyəti görür ki, Qarabağ münaqişəsi onlara yalnız fəlakət və itki gətirir. Buna görə də cəmiyyət münaqişənin tezliklə sona çatması üçün hakimiyyətdən tələbini artırır. Hakimiyyətin isə uzun müddət buna müqavimət göstərə biləcəyi inandırıcı görünmür. Əksinə, cəmiyyətdə bu səpkidə iqtidara qarşı təzyiqlər gedərək artır.
Nahid SALAYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.