Britaniyanın Avropa İttifaqından çıxması ilə qurumun tədricən dağılmağa doğru gedəcəyinə dair verilən proqnozlar artıq özünü doğrultmağa başlayır. Avropa İttifaqının iki aparıcı ölkəsi olan İtaliya və Fransanın da gələn il ərzində təşkilatdan ayrılma ehtimalları artır.
Bu vəziyyət isə avronun da taleyinə əsaslı şəkildə təsir edərək, onu dövriyyədən çıxara bilər. Dünya valyuta ehtiyatlarının 23 faizinin avroda saxlandığı nəzərə alınarsa, bu proses digər ölkələr tərəfindən də narahatlıqla izlənməkdədir. Xatırladaq ki, Azərbaycanın valyuta ehtiyatlarının 40 faizindən çoxu avroda saxlanır. Bu səbəbdən avronun gələcək taleyi ölkəmizi də maraqlandırır.
İndilikdə isə diqqət "Brexit" prosesi nəticəsində Britaniyanın Avropadan nə vaxt tam ayrılacağına yönəlib. Hazırda hökumət prosesin necə başlanmasına qərar verilməsilə bağlı ölkənin Ali Məhkəməsinə müraciət edib. Ali Məhkəmədə prosesin Lissabon müqaviləsinin 50-ci maddəsinə əməl edilib-edilməməsi ilə bağlı müzakirələr davam edir. Bununla yanaşı, İtaliyanın da gələn il ərzində Avropa İttifaqının sıralarını tərk etməsi gözlənir. Qeyd edək ki, İtaliyanın baş naziri Matteo Rentsinin istefasından sonra bütün diqqətlər ölkədəki siyasi böhranı idarə edəcək prezident Sergio Mattarellanın üzərindədir. O, ya iqtidardakı Demokrat Partiyasından bir şəxsə baş nazir vəzifəsi verməlidir, ya da erkən seçki təyin etməlidir. Bir çox yerli ekspertlər İtaliyada erkən seçkilərin olacağını düşünür. Bu baş tutarsa, boş qalan baş nazir postuna ən real namizəd "Beş ulduz" hərəkatının rəhbəri Beppe Grillodur. Beppe Grillo ölkəsində Avropa İttifaqı əleyhinə kampaniyalar aparan ən məşhur müxalif siyasətçi kimi tanınır. Onun erkən seçkilərdə qalib gələcəyinə şübhə yoxdur. Xatırladaq ki, Matteo Rentsinin istefasına səbəb konstitusiya islahatlarına dair keçirilən referendumun nəticələri olub. Belə ki, baş nazir Avropa İttifaqı ilə əlaqələri daha da sıxlaşdırmaqdan ötrü konstitusiyada dəyişikliklər edilməsi üçün partiyasının hazırladığı islahatlar paketini ümumxalq səsverməsinə çıxarmışdı. Lakin italiyalılar sözügedən layihənin əleyhinə səs verərək, Matteo Rentsinin istefa verməsini tələb edib.
İndi baş nazir postuna ən real namizəd "Beş ulduz" hərəkatının rəhbəridir. Bu halda İtaliya da Avropa İtifaqı ilə xudahafizləcək. İtaliya ilə yanaşı, Fransada yaxınlaşan seçkilərdə də sağ təmayüllü siyasi partiyaların qalib gəlmə şansı olduqca yüksəkdir. "Milli cəbhə" Partiyasının lideri Marin Le Penin 2017-ci il prezident seçkisində qalib gəlməsi istisna olunmur və bu siyasətçi də Avropa İtifaqına qarşıdır. Millətçi partiyaların digər Avropa ölkələrində hakimyyətə gəlişi isə vəziyyəti daha da qəlizləşdirir. Yunanıstanda "Siriza", Portuqaliyada sol koalisiya hakimiyyətdədir, Hollandiyada, Danimarkada, Finlandiyada və İsveçdə də millətçi partyialar güclənir. Bütün bunlar Avropa İttifaqının mövcudluğunu getdikcə daha böyük sual altına qoyur. Belə partiyalar ölkələrinin Avropa İttifaqından ayrılması üçün geniş kampaniyalar yürüdür. Maraqlısı odur ki, onları getdikcə geniş xalq kütlələri də dəstəkləyir. Beləliklə, Avropada baş verən siyasi proseslər İtifaqın çökmə ehtimalını artırır. Bu isə, qeyd olunduğu kimi, avronun da taleyini sual altına alır. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, avro həm bu prposeslər, həm də Avropa Mərkəzi Bankının dekabrın 8-də keçirdiyi 2016-cı ilin son iclasında uçot dərəcəsi və depozit faizlərini dəyişdirməməsi fonunda zəifləyir. Sözügedən iclasda uçot dərəcəsi 0%, depozitlər üzrə faiz dərəcəsi isə mənfi 0,4% səviyyəsində saxlanıb. Bununla yanaşı, monetar stimullaşdırma proqramı çərçivəsində aylıq istiqraz alışını 80 milyard avro səviyyəsində 2017-ci ilin martına qədər, yəni cari proqram bitənə qədər dəyişdirməmək qərarı alınıb. 2017-ci ilin aprel ayından dekabra qədər bu əməliyyatlara əlavə 60 milyard avro ayrılacaq. Avropa Mərkəzi Bankı, zəruri olduğu təqdirdə, proqramın həcmini və müddətini daha da artıra biləcəyini vurğulayıb. Nəticədə avro dollar qarşısında yenidən zəifləyib. Maliyyə bazarları artıq fikirlərini gələn həftə, dekabrın 13-14-də keçiriləcək ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin (FES) iclasına yönəldib. Burada uçot dərəcəsi artarsa, avro ilə dolların məzənnəsi bərabərləşə bilər. Bu hal, digər dünya ölkələrində olduğu kimi, Azərbaycan bazarlarına da təsir edə və avronu manat qarşısında ucuzlaşdıra bilər. Belə vəziyyətdə Avropadan Azərbaycana gələn məhsullar daha ucuz olacaq.
Tahir TAĞIYEV
