"Qara qızıl"ın bundan sonrakı qiymətinin müəyyən edilməsində Neft İxrac edən Ölkələr Təşkilatına (OPEK) üzv olmayan 14 ölkənin və adıçəkilən təşkilatın təmsilçilərinin yeni Vyana görüşü müstəsna əhəmiyyət kəsb edəcək.
Hazırda bu görüş fonunda neftin qiymətində dəyişikliklər qeydə alınır və görüşdə razılıq əldə olunacağı halda neftin ilin sonundakı 65 dollarlıq həddi keçməsi gözlənir. Hələlik isə, "Reuters" agentliyinin yaydığı məlumata görə, qeyri-OPEK ölkələrindən yalnız 5-i Vyanada neft hasilatının həcminin azaldılmasını müzakirə etməyə razıdır. Bildirilir ki, Vyana görüşündə iştirak edəcək 14 qeyri-OPEK ölkəsindən təkcə Azərbaycan, Rusiya, Oman, Qazaxıstan və Meksika neft istehsalını aşağı salmağa razılıq verib.
Həmçinin bildirilir ki, qeyri-OPEK ölkələri gündəlik neft hasilatının həcmini nəzərdə tutulan 600 min barrel yox, 500 min barrelədək azaltmağa razılıq verəcək. Qeyd edək ki, Vyanada OPEK üzvü ölkələrlə kartelə üzv olmayan ölkələr arasında keçiriləcək görüşdə, Azərbaycan da daxil olmaqla, 14 qeyri-OPEK ölkəsi iştirak edəcək. Görüşdə Azərbaycanı energetika naziri Natiq Əliyev təmsil edəcək. Xatırladaq ki, ötən ay OPEK neft hasilatının gündəlik 1,2 milyon barrel azaldılması üzrə qərar qəbul edib. Bu qərar 2017-ci ilin yanvarından tətbiq ediləcək və 6 ay ərzində qüvvədə olacaq. OPEK-ə üzv olmayan ölkələr neft hasilatını gündəlik 600 min barrel azaldacaqlarına, Rusiya isə istehsalını sutkada 300 min barrel aşağı salmağa söz verib.
Proseslərin gedişi göstərir ki, qiymətlərin sabitləşməsi və yüksəlməsi məqsədilə Azərbaycan ilin əvvəlindən sabit saxladığı indiki hasilat səviyyəsini də azaltmağa hazırdır. Onu da qeyd edək ki, Azərbaycan neft hasilatını Rusiyanın da nəzərdə tutduğu faiz səviyyəsində azaltmağı düşünür. Energetika Nazirliyinin mətbuat katibi Zəminə Əliyeva da bildirib ki, Azərbaycan öz neft istehsalını Rusiya və OPEK üzvü olmayan ölkələrin planlaşdırdığı hasilatın azaldılması faizi nisbətinə uyğun müəyyən etməyi nəzərdə tutur. Hazırda əsas diqqət hasilatçıların Vyana görüşünə yönəlib. Artıq bəllidir ki, OPEK Rusiya ilə bu ölkənin neft hasilatının 6 ay müddətinə azaldılması yönündə razılığa gəlib. Venesuelanın neft və dağ-mədən sənayesi naziri Euloqio del Pino bu xüsusda deyib: "Biz qarşıdakı 6 aylıq müddətdə Rusiya ilə qarşılıqlı qəbul edilən şərtlər üzrə anlaşaraq neft hasilatını azaltmaq qərarına gəlmişik". Venesuelalı nazir Vyanada OPEK-ə üzv olmayan ölkələrin neft hasilatının azaldılmasını nəzərdə tutan sənədi imzalayacaqlarını gözləyir. Venesuela prezidenti Nikolas Maduro isə qlobal bazarda qiymət strategiyasını müəyyən etmək üçün OPEK-ə üzv ölkələrlə qeyri-OPEK ölkələrinin sammitinin keçirilməsini təklif edir. O, həmin iclasın 2017-ci ilin birinci rübündə keçirilməsini təklif edir: "Neft bazarının sabitləşməsi və yaxın 10 ildə ədalətli qiymətlərin qorunmasını müzakirə etmək üçün 2017-ci ilin birinci rübündə OPEK və kartelə daxil olmayan ölkələrin dövlət və hökumət başçılarının zirvə görüşünün keçirilməsini yazılı formada təklif etməyi planlaşdırıram".
Ekspertlər bildirir ki, qiymətlərin sabitləşməsinə Rusiyanın üzərinə götürdüyü öhdəlik də təsir edəcək. Artıq Rusiyanın energetika naziri Aleksandr Novak ölkənin neft şirkətlərinin yüksək səviyyəli rəhbərlərilə keçirdiyi müşavirədə şirkətlərə istehsalı azaltmaq barədə razılığa gəlmələri yönündə çağırış edib. Vahid Ələkbəovun rəhbəri olduğu "LUKoil" şirkəti isə hökumətin hasilatın azaldılmasına dair sərəncam verməsi təklifilə çıxış edib.
Hazırda neftin qiymətinə təsir göstərə biləcək mənfi amil olaraq ABŞ-da şist neft hasilatı göstərilir. Lakin ABŞ şirkətləri şist neft hasilatı üçün qiymətlərin ən azı 50 dollarlıq həddi keçməsini vacib sayır və bu fonda onlar da OPEK və qeyri-OPEK ölkələrinin razılığa gələcəyinə böyük ümidlə baxırlar. ABŞ-ın Enerci İnformasiya Administrasiyasının (EIA) hesabatına görə isə, qiymətlər əlverişli olduğu halda gələn il ABŞ-da xam neft hasilatı gündəlik orta hesabla 8,7 milyon barrel olacaq. Bildirilir ki, bu ilin dekabrında isə gündəlik hasilat 8,8 milyon barrel təşkil edəcək. Bu rəqəmlər də, əslində, neftin qiymət yüksəlişinə zəmin yaradır. Enerji İnformasiya Administrasiyası OPEK-in neft hasilatını azaltması ilə qlobal bazardakı təklif artımının düşəcəyi, eləcə də gələn il dünyada xam neft ehtiyatları proqnozunun aşağı salınacağını qeyd edir. Buna görə də, ABŞ-da ehtiyatlardakı artımın həcminin gələn il gündəlik orta hesabla 500 min barrel əvəzinə gündəlik orta hesabla 400 min barrel olacağı proqnozlaşdırılır. Proqnozlar özünü doğrultsa, ABŞ-da şist neft hasilatı da neftin qiymət yüksəlişinin qarşısını ala bilməyəcək.
Nahid SALAYEV
