Cümə axşamı günü, 19 noyabr 2026
     

İrə­va­nın 2798 ya­şı?...

Image


Za­ur Əli­yev: "Er­mə­ni­lə­rin id­dia et­mə­si­nə bax­ma­ya­raq, ta­rix­də Bö­yük Er­mə­nis­tan ad­lı əra­zi ba­rə­də nə ya­zı­lı mən­bə, nə də ar­xe­o­lo­ji qa­zın­tı yox­dur"

 

Oktyab­rın 8-də er­mə­ni­lər İrə­va­nın 2798 il­li­yi­ni qeyd edib. Bu­nun­la bağ­lı İrə­va­nın me­ri Ta­ron Mar­qar­yan pay­taxt sa­kin­lə­ri­ni təb­rik edib.

İrə­va­nın 2798 il­li­yi Er­mə­nis­tan­da tən­tə­nə­li şə­kil­də ke­çi­ri­lib. Er­mə­nis­tan İrə­va­nın 2798 ya­şı­nı qeyd et­mək­lə be­lə id­dia edir ki, gu­ya bu­ra era­mız­dan əv­vəl 782-ci il­də ya­ra­nıb.

Mə­sə­lə ilə bağ­lı "Ba­kı-Xə­bər"ə açıq­la­ma ve­rən si­ya­si elmlər üz­rə fəl­sə­fə dok­to­ru, do­sent Za­ur Əli­yev qeyd et­di ki, bu gün er­mə­ni­lə­rin id­dia et­mə­si­nə bax­ma­ya­raq, ta­rix­də Bö­yük Er­mə­nis­tan ad­lı əra­zi ba­rə­də nə ya­zı­lı mən­bə, nə də ar­xe­o­lo­ji qa­zın­tı yox­dur: "Era­mız­dan ön­cə II mi­nil­lik­də Xur­ri Türk döv­lə­ti­nin mər­kə­zi Van gö­lü böl­gə­si ol­maq şər­ti­lə, sər­həd­lə­ri Qı­zı­lir­maq və Ya­şı­lir­ma­ğın Qa­ra də­ni­zə tö­kül­dü­yü yer­lə­rə, şi­mal­da Qaf­qaz­la­ra, gü­ney­də Su­ri­ya, Yu­xa­rı Me­so­po­ta­mi­ya, qərbdə To­ros dağ­la­rı, şərqdə Zağ­ros dağ­la­rı­nı ötüb Ur­mi­yə gö­lü­nə ki­mi ge­dib çı­xır­dı. O vaxtdan qal­ma Xur­ri və Mi­tan­ni sə­nəd­lə­rin­də er­mə­ni­lə­rin adı­na bir­cə yer­də be­lə rast gə­lin­mir. Bu gün er­mə­ni­lər id­dia et­mə­si­nə bax­ma­ya­raq, ta­rix­də Bö­yük Er­mə­nis­tan ad­lı əra­zi ba­rə­də heç bir ar­xe­o­lo­ji qa­zın­tı yox­dur. On­la­rın öz ad­la­rı­na çıx­maq is­tə­di­yi bu döv­lət on­la­ra məx­sus de­yil. Türk nə­səb­li partlar­dır. Onu təş­kil edən ha­kim tay­fa­lar da sak­lar, qu­şan­lar, ağ hun­lar­dır".

Z.Əli­ye­vin söz­lə­ri­nə gö­rə, adə­tən İrə­van sö­zü­nü Rə­van­qu­lu xa­nın adı ilə bağ­la­yır­lar: "Rə­van­qu­lu xan­dan 2 min il əv­vəl bu şə­hər möv­cud idi. İrə­van sö­zün­dən baş­la­yım. İrə­van sö­zü qə­dim türkcə­də­dir. Ar­xe­o­lo­ji qa­zın­tı­lar za­ma­nı Yes­se­yan və Poq­re­bov ad­lı ar­xe­o­loq­lar skif, sak mə­də­niy­yə­ti­nin iz­lə­ri­ni ara­yıb və onun xə­ri­tə­si­ni ve­rib­lər. Bu ar­xe­o­loq­la­rın ver­di­yi xə­ri­tə era­mız­dan ön­cə 7-6-5-ci əsrlə­ri əha­tə edən dövrdə Sak ar­xe­o­lo­ji mə­də­niy­yə­ti­ni gös­tə­rir. Hə­min xə­ri­tə­də­ki nöq­tə­lə­rin ha­mı­sı Də­də-Qor­qud boy­la­rın­da adı ge­dən coğ­ra­fi əra­zi­lə­rin adı­nı əha­tə edir. Bu onu gös­tə­rir ki, Də­də Qor­qud oğuz­na­mə­lə­ri o vaxt oğuz tay­fa­la­rı olan sak­la­rın için­də ya­ra­nıb və bu döv­lə­tin mər­kə­zi Göy­çə gö­lü ət­ra­fın­da­dır. An­caq sər­həd­lə­ri ge­niş­dir.

Qə­dim ta­ri­xə ma­lik İrə­van qa­la­sı Zən­gi ça­yı­nın sağ tə­rə­fin­də­ki sərt sa­hil­də yer­lə­şən hün­dür­lük­də kvad­rat for­ma­sın­da ti­ki­lib. Yal­nız Zən­gi ça­yı­nın sa­hi­li bo­yu sa­lı­nan qərb di­va­rı qövsva­ri for­ma­da idi. Ba­yır­dan ti­ki­lən di­var beş sa­jen hün­dür­lü­yün­də idi və on yed­di bürclü idi. Qa­la­nın iki bö­yük dar­va­za­sı var­dı - Təb­riz və Şir­van. Bi­ri şi­ma­la, di­gə­ri cə­nu­ba açı­lır­dı. Qa­la­ya ge­dən su xət­ti­ni son­ra­lar rus­lar da­ğı­dıb.

Fran­sız səy­ya­hı J.Şar­don İrə­van qa­la­sın­da olub, onu müs­tə­qil şə­hər ki­mi təs­vir edib. Bu şə­hər­cik­də­ki 800 evin ha­mı­sın­da azər­bay­can­lı­lar ya­şa­yır­dı. Er­mə­ni­lər bu­ra yal­nız ti­ca­rə­tə gə­lir­di.

Qa­la da­xi­lin­də şə­hər Şərq üs­lu­bun­da ti­ki­lib. Kü­çə­lər xey­li dar, ev­lə­rin di­var­la­rı hün­dür idi. Rus­la­rın qa­la üzə­ri­nə son hü­cu­mun­da keç­miş de­kab­rist E.La­çi­nov da iş­ti­rak edib. Onun yaz­dı­ğı­na gö­rə, qa­la da­xi­lin­də iki məs­cid olub, am­ma dörd məs­cid ol­du­ğu­nu de­yən­lər də var. Ən qə­dim məs­cid 1510-cu il­də Şah İs­ma­yıl Xə­ta­i­nin gös­tə­ri­şi ilə in­şa edi­lib. Cü­mə məs­ci­di­nin əsa­sı­nı isə Şah Ab­bas qo­yub. Bu məs­cid­də məd­rə­sə, ki­tab­xa­na və qo­naq otaq­la­rı fə­a­liy­yət gös­tə­rir­di.

Qeyd edim ki, er­mə­ni ka­to­li­kos­lu­ğu mər­kə­zi­nin 1441-ci il­də İrə­van (Çu­xur­sədd) böl­gə­si­nə kö­çü­rül­mə­si­nə qə­dər bu­ra­da er­mə­ni­lə­rə məx­sus heç bir kənd və ya­xud tor­paq sa­hə­si ol­ma­yıb. Azər­bay­can­da olan Os­man­lı səy­ya­hı Öv­li­ya Çə­lə­bi "Sə­ya­hət­na­mə"sin­də İrə­van­da 2.060 ev­də türklə­rin ya­şa­dı­ğı­nı qeyd edib.

1828-ci il mar­tın 21-də İrə­van və Nax­çı­van xan­lıq­la­rı­nın əra­zi­sin­də "Er­mə­ni əya­lə­ti"nin ya­ra­dıl­ma­sı haq­qın­da fər­man im­za­la­nır. Bu əm­rə əsa­sən, o za­man 7 min 331 azər­bay­can­lı­nın və 2 min 369 er­mə­ni­nin ya­şa­dı­ğı İrə­van şə­hə­ri də "Er­mə­ni əya­lə­ti"nin tər­ki­bi­nə da­xil edi­lir. Hə­min il­lər­də tək­cə Göy­çə höv­zə­sin­də 107 türk kən­di yer­lə yek­san edi­lir.

Bu­nun ar­dın­ca Türkmən­çay mü­qa­vi­lə­si­nin XV bən­di­nə əsa­sən, İran­dan er­mə­ni­lə­rin İrə­van, Qa­ra­bağ və Nax­çı­va­na küt­lə­vi şə­kil­də kö­çü­rül­mə­si­nə baş­la­nır. Bu­nun da nə­ti­cə­sin­də hə­min əra­zi­lər­də məs­kun­la­şan azər­bay­can­lı­lar öz yurd-yu­va­la­rın­dan məh­rum edi­lir. Ana­lo­ji pro­ses Tür­ki­yə ilə apa­rı­lan mü­ha­ri­bə­lə­rin (1828-1829, 1877-1878) so­nun­da da re­al­laş­dı­rı­lıb. Be­lə ki, ta­ri­xi mən­bə­lə­rə əsa­sən, 1829-1830-cu il­lər­də Qaf­qaz­da (Nax­çı­van, Qa­ra­bağ, İrə­van) 40 min İran, 84 min 600 Tür­ki­yə er­mə­ni­si yer­ləş­di­ri­lib.

1886-cı il­də Gən­cə qu­ber­ni­ya­sı­nın Zən­gə­zur qə­za­sın­da­kı 326 kənddən 245-i azər­bay­can­lı kən­di idi­sə, yal­nız 81-i er­mə­ni kən­di olub. İrə­van qə­za­sın­da əha­li­nin 66 fa­i­zi azər­bay­can­lı, 34 fa­i­zi isə di­gər mil­lət­lər­dən iba­rət idi.

Er­mə­ni alim Jorj Bur­nus­ya­nın 1983-cü il­də Fran­sa­da çap olun­muş "Qaf­qaz: mil­lət­çi­lik və so­si­al im­kan" ki­ta­bın­da­kı "XIX əs­rin bi­rin­ci ya­rı­sın­da Er­mə­nis­ta­nın et­nik tər­ki­bi və so­si­al-iq­ti­sa­di şə­ra­i­ti" mə­qa­lə­sin­də gös­tə­ri­lir ki, XIX əsrdə və XX əs­rin əv­vəl­lə­rin­də İrə­van vi­la­yə­ti­nin əha­li­si­nin ək­sə­riy­yə­ti mü­səl­man, yə­ni azər­bay­can­lı olub.

Çox ta­ri­xi fakt yaz­maq olar. Bi­zim fi­kir­lə­ri­mi­zin ha­mı­sı ta­ri­xi mən­bə­lə­rə və faktla­ra söy­kə­nir. Bu gü­nə qə­dər in­ter­net fo­rum­lar­da və di­gər təd­bir­lər­də er­mə­ni­lər İrə­va­nın on­la­ra məx­sus ol­ma­sı­na aid tu­tar­lı sə­nəd or­ta­ya qo­ya bil­mə­yib. Al­ban ad­la­rı üzə­rin­də oy­na­ma­ğa ça­lış­sa­lar da, bi­zim ta­rix­çi­lə­ri­miz on­la­rın ca­va­bı­nı ve­rib.

Sa­də­cə bir fakt var ki, er­mə­ni­lər çox hə­ya­sız xalqdır. Bu gün gu­ya ilk xris­ti­an döv­lə­ti er­mə­ni­lə­rə aid­dir de­yən za­val­lı­lar­dan nə göz­lə­yə­sən?!".

Gü­nel CƏ­Lİ­LO­VA



VİDEO

Aydın Quliyev Mətbuat Şurasında seçkilərə qatılmamasının səbəblərini qurultayda açdı... - VİDEO

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

Azərbaycan üzərindən Ermənistanla ticarət dayan(dırıl)ıb - İrəvan adekvat ola bilmir...

İrəvanda Göy məscid murdarlandı, Azərbaycandan başqa heç bir qonşu müsəlman ölkə səsini çıxarmadı...

Saatlıq maaş sisteminə keçirik, pullar yeni qaydada hesablanacaq...

SON XƏBƏRLƏR

19.11.2026 / 12:26
Putin və Tramp arasında görüş keçirildi...

19.11.2026 / 12:07
Xəzərin sahilboyu ərazilərinin idarə olunması üçün yeni mexanizmlər tətbiq ediləcək...

19.11.2026 / 11:59
Simonyan Azərbaycana gəlir...

19.11.2026 / 11:43
Xəzərin sahilindəki qanunsuz tikililərin taleyi necə olacaq? - Açıqlama

19.11.2026 / 11:30
"Xəzərin sahilboyu ərazilərində qanunsuz fəaliyyətlər də mövcuddur" - İlqar Həbiyev

19.11.2026 / 11:17
“Dünya misli görünməmiş kiberdəyişikliklərin yalnız başlanğıcındadır" - DTX rəis müavini

19.11.2026 / 10:30
Bakıda ilk dəfə avtobuslar üçün ayrıca svetofor quraşdırılacaq...

19.11.2026 / 10:07
Məleykə Abbaszadə Bakı Dövlət Universitetinin rektoru təyin edildi

19.11.2026 / 10:05
Elçin Babayev Bakı Dövlət Universitetinin rektoru vəzifəsindən azad edildi

19.11.2026 / 09:41
ABŞ-ın üç aviadaşıyıcısından biri Yaxın Şərqi tərk etdi - nə baş verir?

19.11.2026 / 09:12
Vəkil Orxan Kəngərli saxlanıldı

19.11.2026 / 08:50
Azərbaycan Fransanı regionda sülh prosesinə mane olan qərəzli mövqeyindən əl çəkməyə çağırdı

19.11.2026 / 06:02
Çexiya da rus idmançıların ölkəyə girişini yasaqladı

18.11.2026 / 22:36
Ukraynada "ikinci Çernobıl" təhlükəsi... Avropada nüvə qəzası risqi son 40 ilin ən yüksək səviyyəsinə çatdı - 38 ölkədən XƏBƏRDARLIQ...

18.11.2026 / 22:10
İtaliyada İsraili tənqid etmək qadağan edildi...

18.11.2026 / 21:44
Kaya Kallası Rusiya ilə danışıqlarda iştirakdan kim (lər) məhrum etdi...

18.11.2026 / 21:27
9-cu əsrdə Rusiyanı xristianlaşdıran da ermənilər olublarmış...

18.11.2026 / 21:11
Tramp ölkənin “bütün” hərbi gücünü İranın üstünə tökdü...

18.11.2026 / 20:53
Spiker Rubinyan sülh sazişinə Paşinyandan fərqli mövqe göstərdi...

18.11.2026 / 20:36
Ermənistan və Rusiya dəmiryolu üzrə qapalı İşçi qruplar yaratdı...

18.11.2026 / 20:20
Ermənistan parlamentində inanılmaz konstitusiya “bazarlığı” başladı...

18.11.2026 / 20:03
Ermənistanın hökumət sənədində Azərbaycana qarşı “070” kodlu təxribat rəsmiləşdirilir...

18.11.2026 / 19:44
Məmurlar Prezidentin qərarından sui-istifadəni davam etdirirlər...

18.11.2026 / 19:27
Britaniya Avropa İttifaqından çıxmasına peşman olub, yenidən quruma qayıtmaq istəyir

18.11.2026 / 19:15
8 nəfər saxlandı, 104 kiloqram narkotik ələ keçirildi - DİN-dən irimiqyaslı əməliyyat...

18.11.2026 / 19:06
Kollegiyadan saxlanılan vəkillərlə bağlı xəbərlərə REAKSİYA

18.11.2026 / 18:53
Əli Əsədov Gürcüstanın Baş nazirinin müavini ilə görüşdü

18.11.2026 / 18:49
Türkiyədə AK Parti iqtidarı “Sözcü TV”-ni də bağladı, müxalifətə qarşı cəza yürüşləri davam edir...

18.11.2026 / 18:34
Din xadimləri dövlət qulluğunda işləyə bilməyəcəklər...

18.11.2026 / 18:19
“Türkiyə və Azərbaycan hərbi əməkdaşlığı genişləndirir” - Yaşar Gülər

18.11.2026 / 18:01
Bakı Dialoqunun yekun Bəyannaməsi BMT-nin rəsmi sənədi kimi yayıldı

18.11.2026 / 17:50
Rusiya Kalininqraddakı qoşunları çıxarmaq müqabilində NATO-nun 1997-ci il sərhədlərinə qayıtmasını tələb edir...

18.11.2026 / 17:26
“Ermənistan və Azərbaycan transsərhəd su ehtiyatlarının idarə olunması üzrə işçi qrupları yaradır” - Paşinyan

18.11.2026 / 17:12
Putin və Tramp Çində görüşdü...

18.11.2026 / 17:06
Mətbuat Şurasının İdarə Heyətinin iclası keçirilib - FOTO

18.11.2026 / 16:50
İnstitut direktoru 6 min, müavinləri 5 min maaş alacaq – Əli Əsədov qərar verdi

18.11.2026 / 16:35
İrəvan Moskvanın dəmir yolu siyasətinə qarşı mövqeyini sərtləşdirdi...

18.11.2026 / 16:20
İran Qars-Gümrü keçidinin açılmasına qarşı çıxdı...

18.11.2026 / 16:19
Azərbaycan Cənubi Qafqazın qapılarını Qərbə açır...

18.11.2026 / 16:11
Azərbaycan dili və informatika dövlət qulluğu imtahanından çıxarılır? - DİM-dən AÇIQLAMA...

18.11.2026 / 16:01
Peskov: APEC sammiti çərçivəsində Putin və Tramp arasında tammiqyaslı danışıqların baş tutacağını gözləmir

18.11.2026 / 15:52
Fransada kütləvi nümayiş günü polislər işə çıxmaqdan imtina edib - Bütün zabitlər xəstəlik məzuniyyətinə çıxıblar

18.11.2026 / 15:41
Putin və Trampın görüşü bu gün axşam saatlarında baş tuta bilər - Uşakov açıqladı...

18.11.2026 / 15:37
"Daşnaksütyun" Qarabağ uğrunda 13 mənasız tələblə cəbhə açdı...

18.11.2026 / 15:14
Prezident İlham Əliyev Oman Sultanını milli bayram münasibətilə təbrik etdi

18.11.2026 / 15:10
Prezident İlham Əliyev Latviya Prezidentini Müstəqillik Günü münasibətilə təbrik edib

18.11.2026 / 14:41
Xəzər İran-ABŞ savaşının əsas meydanlarından birinə çevrilir.

18.11.2026 / 14:36
Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsi sədrinin müavinlərinin sayı artırıldı

18.11.2026 / 14:33
Hörmüz boğazında üç tanker minaya düşdü – boğaz tam bağlandı...

18.11.2026 / 14:18
Ukrayna Krasnodarda iki iri neft emalı zavoduna yenidən zərbə endirdi...

18.11.2026 / 14:01
Putin Tramla görüşdən əvvəl Cinplə iki saatdan çox qapalı görüş keçirdi

18.11.2026 / 13:52
Tramp Çinə gedib

18.11.2026 / 13:49
Almaniya Cənubi Qafqazda Rusiya ilə açıq mübarizəni bəyan etdi...

18.11.2026 / 13:46
Türkiyənin qlobal elektrikləşməni 35 faizə çatdırmaq təşəbüsünə 75 ölkə dəstək verib

18.11.2026 / 13:33
Kərkük folkloru və musiqi irsi gənclərə tanıdıldı

18.11.2026 / 13:30
Körfəzdə gərginlik yenidən artır - İran Küveytdəki ABŞ hərbi bazasını bombaladı...

18.11.2026 / 13:23
"DƏDƏMİZ DƏDƏ MƏDƏD" ADLI TOPLU-KİTABIN TƏQDİMATI KEÇİRİLİB

18.11.2026 / 13:15
“Diplom varsa, avtomatik biliklər də var” – Nazir bu yanaşmanı tənqid etdi

18.11.2026 / 13:07
ABŞ-da Azərbaycan bayrağının endirilməsi xəbərləri yalan çıxdı - Dövlət Komitəsindən açıqlama...

18.11.2026 / 12:55
Alman nazir Azərbaycanı Avropanın enerji təchizatında mühüm tərəfdaş adlandırdı...

18.11.2026 / 12:39
İkinci əl avtomobillərin satışı üçün yeni vergi proseduru müəyyənləşir...

18.11.2026 / 12:25
Kuryerlər də vergiyə cəb edilir - ayda 15 manat ödəyəcəklər...

18.11.2026 / 12:14
Ceyhun Bayramov: "Kiminsə müxalifət nümayəndəsi olması onu hüquqi məsuliyyətdən azad etmir"

18.11.2026 / 12:10
"Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri bundan sonra da möhkəm olacaq" - Ceyhun Bayramov

18.11.2026 / 12:03
"Azərbaycanın enerji təchizatına verdiyi dəstək Avropada sabitliyin qorunmasına töhfədir" - Yohan David Vadeful

18.11.2026 / 11:58
Almaniyanın Qara dəniz sualtı elektrik kabeli layihəsindən faydalanmaq imkanları müzakirə olundu

18.11.2026 / 11:50
Bakıda bu ərazilərə giriş pullu olacaq

18.11.2026 / 11:42
Almaniya Ermənistanla sülh istiqamətində addımlarına görə Prezident İlham Əliyevə təşəkkür etdi

18.11.2026 / 11:28
Lavrov Rusiyanın müttəfiqlərini incidən qeyri-diplomatik bəyanat verdi...

18.11.2026 / 11:09
Ceyhun Bayramov almaniyalı həmkarı ilə görüşdü

18.11.2026 / 10:19
Ramiz Mehdiyev və köməkçisi Eldar Əmirov apellyasiya şikayəti verdi

18.11.2026 / 09:52
Trampın reytinqi rekord dərəcədə aşağı düşdü - amerikalıların 66%-i ondan narazıdır...

18.11.2026 / 09:30
ABŞ İranın Qeşm adasına yeni hava zərbələri endirdi...

18.11.2026 / 09:18
"Bəzən əsgərlikdən möhlət almaq üçün saxta təhsil arayışları təqdim olunur" - General

18.11.2026 / 07:19
Moldova hava məkanını bağladı - dron təhlükəsi üzündən…

18.11.2026 / 07:12
ABŞ Milli Təhlükəsizlik Agentliyinin daxili şəbəkəsi sıradan çıxıb - kiberhücum?..

17.11.2026 / 22:45
İran Vaşinqtonda “çirkli bomba” və kimyəvi silahlarla hücum planlaşdırır - ABŞ kəşfiyyatından ŞOK İDDİA...

17.11.2026 / 22:21
İran ABŞ bazaları yaxınlığındakı bəndləri, limanları və elektrik stansiyalarını vuracaq - sizin etdiyinizi edəcəyik...

17.11.2026 / 22:03
Xəzər dənizini zəbt edənlərin axırı çatdı - Fərman istisnasız icra olunsa...

17.11.2026 / 21:52
Peruda dindarın atdığı təsbeh Roma Papasını gözündən yaraladı

17.11.2026 / 21:47
İstanbul-İrəvan hava yükdaşımaçılığı başladı - həm də intensiv...

İki ildən çoxdur azad sahibkarlıq yeni Rəqabət Məcəlləsi ilə tənzimlənir...

XƏBƏR ARXİVİ