Murad Sadəddinov: “Melnıçenkonun məqaləsinin hədəfi Qərb elitası və seçiciləridir”
Rusiyalı milyarder Andrey Melnıçenkonun The Economist jurnalında dərc olunan məqaləsi və ona əsaslanan geniş müsahibə Rusiyanın gələcək inkişafı, Ukrayna müharibəsinin nəticələri və müharibədən sonrakı geosiyasi düzənə həsr olunub. Təxminən 60 saat davam edən söhbət əsasında hazırlanan materialda Melnıçenko Rusiyanın gələcəyi ilə bağlı bir neçə ssenarini təhlil edir.
Məqalənin əsas ideyası ondan ibarətdir ki, Qərbin Rusiyaya münasibətdə müzakirə etdiyi bir sıra ssenarilər uzunmüddətli sabitlik yaratmayacaq. Melnıçenkonun fikrincə, Rusiyanın alçaldılması və ya uzun müddət zəiflədilməsi gələcəkdə daha aqressiv revanşizmə səbəb ola bilər. O hesab edir ki, böyük dövlətlərin suverenliyinin sarsılması yeni təhlükələr doğurur və bu yanaşma davamlı sülhü təmin etmir.
O, Rusiyanın Çinin təsir dairəsinə tam keçməsini də əlverişli variant hesab etmir. Melnıçenkoya görə, bu halda Rusiya xammal əlavəsinə çevrilə və strateji müstəqilliyini itirə bilər. Onun fikrincə, bu model nə Moskvanın, nə də Pekinin uzunmüddətli maraqlarına tam cavab verir.
Məqalədə Rusiyanın parçalanması ssenarisi də kəskin tənqid edilir. Melnıçenko bildirir ki, belə bir proses nüvə arsenalına nəzarətin zəifləməsi, sərhəd münaqişələrinin artması və regional qeyri-sabitlik kimi ciddi risklər yarada bilər. O bunu beynəlxalq təhlükəsizlik baxımından ən təhlükəli variantlardan biri hesab edir.
Digər ssenari kimi Şimali Koreya tipli qapalı dövlət modelindən bəhs olunur. Melnıçenkonun fikrincə, belə bir inkişaf yolu Rusiyanın texnoloji, elmi və iqtisadi inkişaf imkanlarını ciddi şəkildə məhdudlaşdırar və ölkənin qlobal rəqabət qabiliyyətini zəiflədər.
Bütün bunların əvəzinə o, "suveren və proqnozlaşdırılan Rusiya" modelini təklif edir. Bu modeldə dövlətin əsas məqsədi vətəndaşların rifahının yüksəldilməsi, iqtisadi inkişafın təmin edilməsi və beynəlxalq aləmdə proqnozlaşdırılan siyasət yürütməsi olmalıdır. Onun fikrincə, ölkənin gücü yalnız hərbi potensialla deyil, insanların rifahı və dövlət institutlarının səmərəliliyi ilə ölçülməlidir.
Müsahibədə Melnıçenko Rusiyada böyük biznesin roluna da toxunur. O hesab edir ki, iri şirkətlər dövlətin strateji inkişafının tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilməlidir və iqtisadi modernləşmədə mühüm rol oynaya bilərlər. Bununla yanaşı, The Economist qeyd edir ki, Melnıçenko nə müharibə əleyhdarı fəal kimi çıxış edir, nə də mövcud hakimiyyətə açıq şəkildə qarşı çıxır. Jurnal onu daha çox mövcud sistem daxilində gələcək dəyişikliklərlə bağlı baxışlarını təqdim edən biznes nümayəndəsi kimi xarakterizə edir.
Məqalədə diqqət çəkən məqamlardan biri də Melnıçenkonun müharibənin daha genişmiqyaslı qarşıdurmaya çevrilməsi riskini yüksək qiymətləndirməsi və bunun beynəlxalq təhlükəsizlik üçün ciddi nəticələr doğura biləcəyini vurğulamasıdır. O, davamlı sülhün yalnız tərəflərin təhlükəsizlik maraqlarını nəzərə alan uzunmüddətli siyasi razılaşma ilə mümkün ola biləcəyini bildirir.
Andrey Melnıçenkonun Rusiyanın gələcəyini "proqnozlaşdırıla bilən suveren dövlət" modelində gördüyü, eyni zamanda The Economist-in bu yanaşmanın dolayısı ilə Vladimir Putinin təkhakimiyyət modelinin sonunu nəzərdə tutduğu barədə şərhini necə qiymətləndirirsiniz? Bu fikirlər Rusiyada mümkün siyasi transformasiya ilə bağlı real siqnal sayıla bilərmi, yoxsa daha çox Qərbə ünvanlanmış siyasi mesaj xarakteri daşıyır?
Politoloq Murad Sadəddinov Melnıçenkonun The Economist jurnalında dərc olunan məqaləsini "Bakı-Xəbər" qəzetinə şərh edərkən bildirib ki, bu yazını Rusiyanın Qərbin Ukraynaya dəstəyini zəiflətməyə yönəlmiş daha geniş informasiya strategiyasının tərkib hissəsi kimi qiymətləndirir.
Onun sözlərinə görə, son dövrlər ABŞ-ın Türkiyədə keçirilən sammitdə Ukraynaya dəstəyini bir daha ifadə etməsi, Ankaranın Qara dəniz məsələsində Kiyevə dəstəyini davam etdirməsi, Avropa ölkələrinin yardımını artırması, eyni zamanda Rusiyanın iqtisadi vəziyyətinin ağırlaşması, Ukrayna ordusunun Rusiya ərazisinin dərinliklərinə endirdiyi zərbələr və cəbhədə ciddi nəticələrin əldə olunmaması Kremlin müxtəlif vasitələrdən istifadə etməsinə səbəb olur.
"Mən hesab edirəm ki, Melnıçenkonun məqaləsi həmin böyük planın kiçik bir hissəsidir", – deyə politoloq bildirib.
Murad Sadəddinov qeyd edib ki, Andrey Melnıçenko Rusiyada fəaliyyət göstərən və Qərbin sanksiyalarına məruz qalan iri iş adamıdır. Onun fikrincə, Rusiyada bu səviyyədə bizneslə məşğul olan şəxslərin dövlət strukturlarının, xüsusilə də xüsusi xidmət orqanlarının razılığı və nəzarəti olmadan fəaliyyət göstərməsi real görünmür.
Politoloqun qənaətincə, Melnıçenkonun məqaləsində irəli sürülən "Rusiyanın dağılması, nüvə silahlarının nəzarətsiz qalması və ya ölkənin Şimali Koreya modelinə keçməsi" kimi ssenarilər Qərb ictimaiyyətində narahatlıq yaratmağa hesablanıb.
"Bu tezislərin məqsədi Qərb elitasını və seçicilərini qorxutmaqdır. Çünki demokratik ölkələrdə hakimiyyətlər seçicilərin ictimai rəyini nəzərə almağa məcburdur. Hesab edirəm ki, məqalənin əsas ünvanlarından biri də məhz Qərb seçicisidir", – deyə o vurğulayıb.
Murad Sadəddinov bildirib ki, Melnıçenkonun səsləndirdiyi fikirlər yeni deyil və əvvəllər də Rusiyada hakimiyyətə yaxın müxtəlif şəxslər tərəfindən oxşar tezislər səsləndirilib.
Politoloqun sözlərinə görə, Rusiyanın üzləşdiyi problemlərin səbəbini Qərbdə deyil, ölkə rəhbərliyinin həyata keçirdiyi siyasətdə axtarmaq lazımdır.
"Bu müharibəni Qərb başlamayıb. Müharibədən əvvəl Qərb liderləri müxtəlif səfərlər zamanı Kremlin bu addımdan çəkinməsinə çalışırdılar. Bu gün də onlar müharibənin dayandırılmasını istəyirlər. Amma Rusiya rəhbərliyi öz siyasi maraqlarından çıxış edərək müharibəni davam etdirir", – deyə o qeyd edib.
Murad Sadəddinov hesab edir ki, uzunmüddətli müharibə Rusiyanın daxilində mərkəzdənqaçma meyllərini daha da gücləndirəcək.
Onun fikrincə, Rusiya rəhbərliyinin siyasəti ölkənin iqtisadi və maliyyə sisteminə ciddi zərbə vurur və bu proseslər artıq geri dönməz xarakter almağa başlayıb.
Politoloq tarixə istinad edərək bildirib ki, Rusiyada və keçmiş Sovet İttifaqında böyük siyasi dəyişikliklərin əksəriyyəti uğursuz müharibələrdən sonra baş verib. O, Əfqanıstan müharibəsindən sonrakı SSRİ-nin süqutunu buna nümunə göstərərək əlavə edib ki, həmin dövrdə də nüvə silahı ilə bağlı oxşar narahatlıqlar səsləndirilirdi, lakin bu proqnozlar özünü doğrultmadı.
Sonda Murad Sadəddinov bir daha vurğulayıb ki, onun qənaətinə görə, Melnıçenkonun The Economist jurnalında dərc olunan məqaləsi Kreml ilə razılaşdırılmış informasiya kampaniyasının tərkib hissəsidir və əsas məqsədi Qərb siyasi dairələrinə və ictimai rəyinə təsir göstərməkdir.
Dəniz NƏSİRLİ
