Xaqani Cəfərli: “Bu müqavilə, ABŞ-ın raket çatışmazlığından daha çox, gələcəyə hesablanmış addımdır”
ABŞ Ordusu Lockheed Martin şirkəti ilə Patriot hava və raketdən müdafiə sistemləri üçün PAC-3 MSE raketlərinin istehsalına dair dəyəri 58,6 milyard dollara qədər olan müqavilə imzalayıb.
Yeddi ili - 2026-2032-ci maliyyə illərini əhatə edən müqavilə bu tip raketlərin alınması üzrə indiyədək bağlanmış ən iri saziş hesab olunur. Bildirilir ki, 58,6 milyard dollar birdəfəlik ödəniş deyil. Faktiki satınalmaların həcmi hər il ABŞ Konqresinin ayıracağı maliyyədən asılı olacaq.
Yeni müqavilə çərçivəsində Lockheed Martin PAC-3 MSE raketlərinin istehsalını əhəmiyyətli dərəcədə artırmağı planlaşdırır. Şirkət hazırda ildə təxminən 600 raket istehsal etdiyi halda, bu göstəricini 2 min ədədə çatdırmağı hədəfləyir. Bu məqsədlə onilliyin sonunadək istehsal güclərinin genişləndirilməsi və modernləşdirilməsinə 8-9 milyard dollar sərmayə yatırılması nəzərdə tutulur.
Məlumata görə, ABŞ-ın raket ehtiyatları Ukraynaya və digər müttəfiqlərə silah tədarükü, eləcə də İrana qarşı hərbi əməliyyatlar zamanı bu raketlərdən istifadə edilməsi nəticəsində xeyli azalıb. PAC-3 MSE raketləri əsasən ballistik raketlərin məhv edilməsi üçün nəzərdə tutulur və Patriot sisteminin əsas döyüş sursatlarından biri hesab edilir.
ABŞ Ordusunun Patriot sistemləri üçün PAC-3 MSE raketlərinin istehsalına dair 58,6 milyard dollarlıq uzunmüddətli müqavilə imzalaması və raket istehsalını ildə 600-dən 2 minə çatdırmağı planlaşdırması fonunda, ABŞ-ın Ukraynaya, digər müttəfiqlərinə və İrana qarşı əməliyyatlar nəticəsində raket ehtiyatlarının əhəmiyyətli dərəcədə azaldığı barədə məlumatlar yayılır. Bu, doğrudanmı ABŞ-ın hava və raketdən müdafiə arsenalında çatışmazlıq yarandığını göstərir, yoxsa gələcək risklərə qarşı əvvəlcədən görülən planlı tədbirdir? ABŞ administrasiyasının əvvəlki açıqlamaları ilə bu addımı necə uzlaşdırmaq olar?
Politoloq Xaqani Cəfərli məsələ ilə bağlı "Bakı-Xəbər" qəzetinə açıqlamasında bildirib ki, Pentaqonla Lockheed Martin şirkəti arasında Patriot hava və raketdən müdafiə sistemi üçün PAC-3 MSE raketlərinin istehsalına dair ümumi dəyəri 58,62 milyard dollar olan müqavilə ilk növbədə dünyada sürətlənən silahlanma prosesinin tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilməlidir.
Onun sözlərinə görə, bu müqavilənin həcmi və müddəti göstərir ki, söhbət qısamüddətli ehtiyacın ödənilməsindən deyil, uzunmüddətli strateji planlaşdırmadan gedir.
"58,62 milyard dollarlıq müqavilə yeddi ili - 2026-2032-ci illəri əhatə edir. Bu faktın özü göstərir ki, ABŞ müdafiə sənayesinin gələcək inkişafına hesablanmış genişmiqyaslı proqram həyata keçirilir. Bu qənaəti təsdiqləyən digər mühüm məqam isə ondan ibarətdir ki, Lockheed Martin şirkəti 2030-cu ilə qədər Alabama və Arkanzas ştatlarında yaradılacaq yeni istehsal mərkəzləri də daxil olmaqla, ABŞ-dakı 20-dən çox müəssisənin modernləşdirilməsinə 9 milyard dollara qədər investisiya yatırmağı planlaşdırır. Belə bir proqramın həyata keçirilməsi onu göstərir ki, məqsəd yalnız mövcud ehtiyatları bərpa etmək deyil, həm də uzunmüddətli istehsal potensialını əhəmiyyətli dərəcədə artırmaqdır.
Bu baxımdan hesab edirəm ki, sözügedən müqavilənin ABŞ-ın raket ehtiyatlarının əhəmiyyətli dərəcədə azalması ilə bağlı yayılan iddialarla əlaqəsi çox zəifdir. Şübhəsiz ki, Ukraynaya, digər müttəfiqlərə göndərilən silahlar və Yaxın Şərqdə həyata keçirilən hərbi əməliyyatlar müəyyən ehtiyatların azalmasına təsir göstərib. Ancaq bu müqavilənin əsas mahiyyəti bundan ibarət deyil. Bu, daha çox gələcəyə hesablanmış, ABŞ-ın müdafiə sənayesinin istehsal gücünü artırmağa və qlobal təhlükəsizlik mühitində yaranmış yeni çağırışlara hazır olmağa yönəlmiş strateji addımdır.
Bu yanaşmanı Lockheed Martin şirkətinin baş direktoru Cim Takletin müqavilə ilə bağlı verdiyi açıqlama da təsdiqləyir. O, 58,62 milyard dollarlıq sazişi "bir əsrdə bir dəfə ələ düşən fürsət" kimi qiymətləndirib. Əslində, bu ifadə hazırkı geosiyasi şəraitin müdafiə sənayesi üçün yaratdığı imkanları açıq şəkildə nümayiş etdirir.
Cim Taklet belə bir fürsətin yaranmasına görə təşəkkürü Vladimir Putinə etsəydi, daha doğru olardı. Çünki məhz Putinin Ukraynaya qarşı başladığı müharibə dünyada silahlanma prosesini görünməmiş dərəcədə sürətləndirdi. Hazırda təkcə ABŞ deyil, Avropa ölkələri də müdafiə büdcələrini artırır, hərbi istehsal güclərini genişləndirir və yeni silah proqramlarına milyardlarla dollar vəsait ayırırlar. Bu baxımdan ABŞ-ın imzaladığı yeni müqavilə də qlobal silahlanma yarışının növbəti mühüm mərhələsi kimi qiymətləndirilməlidir."
Dəniz NƏSİRLİ
