UNIAN-ın məlumatına görə, İran yaxın həftələrdə hava hücumundan müdafiə imkanlarını gücləndirmək məqsədilə Çindən istehsal olunan daşına bilən zenit-raket komplekslərinin (MANPADS) ilk partiyasını almağa hazırlaşır. Məlumata əsasən, söhbət 300-400 ədəd QW-12 və FN-16 tipli sistemlərin tədarükündən gedir. Müqavilənin dəyərinin təxminən 60-70 milyon dollar olduğu bildirilir.
Məqalədə qeyd olunur ki, bu addım İranın ABŞ və İsraillə müharibə zamanı üzə çıxan hava hücumundan müdafiə boşluqlarını aradan qaldırmaq cəhdinin tərkib hissəsidir. Yeni sistemlərin, xüsusilə aşağı hündürlükdə uçan pilotsuz uçuş aparatları, helikopterlər və digər hava hədəflərinə qarşı müdafiəni gücləndirməsi gözlənilir.
Məlumata görə, Çin rəsmiləri belə silah tədarükü ilə bağlı iddiaları rəsmi şəkildə təsdiqləməyiblər. Bununla yanaşı, xəbərdə qeyd edilir ki, mümkün tədarük İranla Çin arasında hərbi-texniki əməkdaşlığın dərinləşməsinin göstəricisi kimi qiymətləndirilir və regiondakı təhlükəsizlik balansına təsir göstərə bilər.
Bu silahın daşınma marşrutu maraqlıdır: hava yolu ilə Urumçidən Çinin qərbinə gətiriləcək, oradan Pakistana, Pakistandan isə İrana daşınacaq. Pakistan bu münaqişənin həllində vasitəçi kimi iştirak etdiyi halda, bu daşınmada tranzit kimi iştirak edə bilərmi? Çinin İrana silah göndərməsi xəbərinə nə dərəcədə güvənmək olar?
Bu məlumatlara ehtiyatla yanaşmaq lazımdır. İlk növbədə ona görə ki, nə Çin, nə İran, nə də Pakistan bu tədarüklə bağlı rəsmi təsdiq verib. Belə hallarda yalnız anonim mənbələrə və ya ikinci dərəcəli media məlumatlarına əsaslanaraq qəti nəticə çıxarmaq düzgün olmaz. Hərbi texnika tədarükləri ilə bağlı xəbərlər çox vaxt siyasi, psixoloji və informasiya mübarizəsinin tərkib hissəsinə çevrilir. Buna görə də belə məlumatlar yalnız bir neçə müstəqil və etibarlı mənbə tərəfindən təsdiqləndikdən sonra daha inandırıcı hesab edilə bilər.
Bununla belə, İranın hava hücumundan müdafiəsini gücləndirməyə çalışması məntiqli görünür. Son hərbi qarşıdurmalar göstərdi ki, İranın, xüsusilə aşağı hündürlükdə uçan pilotsuz uçuş aparatlarına, kamikadze dronlara və bəzi digər hava vasitələrinə qarşı müdafiəsində müəyyən çatışmazlıqlar mövcuddur. Daşına bilən zenit-raket kompleksləri məhz bu boşluqların müəyyən hissəsini aradan qaldırmaq üçün istifadə edilən silahlardır. Lakin onlar strateji hava hücumundan müdafiə sistemlərini əvəz etmir və əsasən taktiki səviyyədə müdafiə vasitəsi hesab olunur.
Marşrut məsələsinə gəldikdə isə, nəzəri baxımdan Çin-Pakistan-İran xətti mümkündür. Çin və Pakistan arasında uzun illərdir sıx hərbi və strateji əməkdaşlıq mövcuddur. Pakistanın İranla da quru sərhədi var. Texniki baxımdan belə bir tranzit marşrutunun təşkili mümkündür. Ancaq bunun həqiqətən həyata keçirildiyini təsdiqləyən rəsmi məlumat yoxdur.
Pakistanın vasitəçi rolunda çıxış etməsi isə ayrıca məsələdir. Bir dövlət eyni zamanda həm diplomatik vasitəçilik edə, həm də hansısa yükün öz ərazisindən tranzitinə icazə verə bilər. Bu, beynəlxalq praktikada tam istisna hal deyil. Lakin əgər söhbət münaqişə tərəflərindən birinə silah daşınmasından gedirsə, bu, həmin ölkənin bitərəfliyi ilə bağlı suallar yarada və vasitəçilik missiyasının etibarlılığına mənfi təsir göstərə bilər. Buna görə də Pakistan belə bir qərar qəbul edərsə, onun ciddi siyasi və diplomatik nəticələrini də nəzərə almağa məcbur olacaq.
Çin isə adətən Yaxın Şərq məsələlərində balanslı siyasət aparmağa çalışır. Pekin həm İranla, həm də regionun ərəb ölkələri və İsraillə iqtisadi əlaqələrini qorumaqda maraqlıdır. Buna görə də açıq şəkildə böyük həcmdə silah tədarükünü nümayiş etdirmək Çinin hazırkı diplomatik xəttinə tam uyğun görünmür. Əgər hər hansı hərbi-texniki əməkdaşlıq həyata keçirilirsə belə, onun mümkün qədər ictimailəşdirilmədən aparılmasına üstünlük verilə bilər.
Əgər belə tədarük doğrudan da baş verərsə, bu, ilk növbədə İranın aşağı hündürlükdə hava hücumlarına qarşı müdafiəsini müəyyən qədər gücləndirə bilər. Lakin bu cür sistemlər təkbaşına regiondakı hərbi balansı köklü şəkildə dəyişəcək silahlar deyil. Regionun təhlükəsizlik balansına təsir edən əsas amillər uzaqmənzilli hava hücumundan müdafiə sistemləri, döyüş aviasiyası, raket proqramları və kəşfiyyat imkanları olaraq qalır.
Ona görə də hazırkı mərhələdə bu xəbərə nə tam təsdiqlənmiş fakt, nə də tamamilə əsassız iddia kimi yanaşmaq düzgün olar. Ən doğru mövqe rəsmi təsdiqləri və müstəqil mənbələrdən əlavə məlumatları gözləməkdir. Yalnız bundan sonra belə bir tədarükün həqiqətən baş verib-vermədiyi və onun regionun təhlükəsizlik mühitinə real təsiri barədə daha əsaslandırılmış qiymətləndirmə aparmaq mümkün olacaq.
Dəniz NƏSİRLİ
