Rusiya və Ermənistan arasında gərginləşməkdə olan münasibətlərin aradan qaldırılması üçün İrəvan tərəfindən edilən cəhdlər istənilən nəticəni vermir. Əksinə, Moskva Ermənistana qarşı iqtisadi embarqolarını sərtləşdirir, eyni zamanda ölkənin Avropa İttifaqı və Avrasiya İqtisadi Birliyi arasında seçimini tezləşdirməsi üçün İrəvanın müvafiq referendum keçirməsini tezləşdirməyə çağırır. Bu məsələ Rusiya prezidenti Vladimir Putin və baş nazir Nikol Paşinyan arasında son telefon danışığı zamanı bir daha gündəmə gətirildi. Paşinyan ölkələr arasında yaranan iqtisadi problemləri müzakirə etmək üçün Vladimir Putinə zəng etdi. Lakin irəliləyiş əldə edilmədi.
Məlum olduğu kimi, may ayının sonlarından etibarən Rusiya hakimiyyəti Ermənistan mallarının öz ərazilərinə idxalını və Avrasiya İqtisadi Birliyi ölkələrinə tranzitini məhdudlaşdırmağa başlayıb. Xüsusilə, kənd təsərrüfatı və süd məhsullarının, güllərin, balıqların, müəyyən spirtli içkilərin və "Cermuk" mineral suyunun idxalı qadağan edilib. Ermənistan liderinin mətbuat xidməti bildirib ki, Paşinyan Ermənistan mənşəli malların Rusiya bazarına ixracına qoyulan məhdudiyyətlərin Ermənistan-Rusiya hüquqi çərçivəsinə və Avrasiya İqtisadi Birliyinin qaydalarına zidd olduğunu vurğulayıb və bu məsələlərin həlli üçün tədbirlər görülməsini istəyib. Paşinyanın AİB üzrə müttəfiqlərinin Ermənistanda Avropaya inteqrasiya ilə bağlı referendum keçirmək təklifinə münasibət bildirib. O qeyd edib ki, referendum yalnız İrəvan Aİ-yə üzvlük üçün ərizə təqdim etdikdə və bu məsələ əsaslı hala gəldikdə zəruri olacaq. Eyni zamanda, Paşinyan hökumətinin bu məsələləri açıq, tərəfdaşlığa əsaslanan və dostcasına dialoq yolu ilə həll etməyə hazır olduğunu bildirib. Kremlin mətbuat xidməti Putinin 29 may tarixli AİB liderlərinin birgə bəyanatına sadiqliyini bir daha təsdiqlədiyini vurğulayıb. Xatırladaq ki, həmin vaxt onlar İrəvanı referendum keçirməyə çağırıblar və 2026-cı ilin sonuna qədər AİB Müqaviləsinin Ermənistana münasibətdə dayandırılmasının mümkün nəticələri barədə hesabat hazırlayacaqlarını bəyan ediblər. Ermənistan Tətbiqi Siyasi Tədqiqatlar İnstitutunun elmi işçisi Sergey Melkonyan bildirir: "Rusiyanın son aylarda tətbiq edilən məhdudiyyətləri ləğv edə biləcəyinə dair hələlik heç bir əlamət yoxdur. Əksinə, onların sayının artması tendensiyası müşahidə olunur. Kremlin açıqlamasına əsasən, Moskva əvvəlcə referendum nəticələrini görmək, sonra isə iqtisadi məsələlərlə bağlı qərar vermək istəyir. Güzəştə getmək əlamətləri yoxdur". Ekspertin fikrincə, İrəvan üçün bu məqamda ən yaxşı seçim münasibətlərin daha da pisləşməsinin qarşısını almaq olardı. Əks halda, məhdudiyyətlər maliyyə əməliyyatlarına, immiqrasiya qaydalarına və bu kimi məsələlərə təsir göstərə bilər. Putin əvvəllər xəbərdarlıq etmişdi ki, Qafqaz respublikasının AİB-dən çıxması onun ÜDM-nin ən azı 14% azalmasına səbəb ola bilər. Lakin Paşinyan təşkilatdan çıxmaq qərarının yalnız üzv dövlətin özü tərəfindən verilə biləcəyində israr edir. Bununla belə, o bildirib ki, AİB-in həqiqətən mövcud olub-olmadığını görmək hələlik mümkün deyil: "Əgər problem bir, iki, üç ay davam edərsə və dördüncü ayda da mövcud olarsa, deməli, AİB artıq mövcud deyil. Əgər AİB artıq mövcud olmadığını bəyan edərsə, biz nə edə bilərik?".
Nikol Paşinyan jurnalistlər üçün sonuncu brifinqdə də bu məsələyə toxunub. O, Rusiya tərəfindən erməni mallarına tətbiq edilən məhdudiyyətləri tənqid edərək, problem həll edilməyəcəyi təqdirdə bunun AİB-in gələcəyini təhlükə altında qoyacağını bildirib. Baş nazirin sözlərinə görə, hazırda AİB faktiki olaraq iflic vəziyyətindədir və normal fəaliyyət göstərmir: "Bu, təkcə Ermənistanın deyil, bütün birliyin problemidir. Ermənistanın AİB-dən çıxmaq planı yoxdur. Bununla belə, Ermənistanın öz alternativlərini formalaşdırmaq üçün legitim hüququ var. Mən bunu Rusiya prezidenti Vladimir Putinə də demişəm. Ermənistan bu yolla irəliləyəcək. Seçkiqabağı dövrdə də dediyim kimi, biz elə vəziyyətə düşməməliyik ki, Ermənistanın alternativi olmasın. Alternativsiz dövr artıq geridə qalıb". O qeyd edib ki, referendumun keçirilməsi və onun təşkil olunma müddətləri ilə bağlı müzakirələr yersizdir, çünki bu məsələ üzrə qərar yalnız Ermənistanın suveren səlahiyyətlərinə aiddir: "Referendumun keçirilmə müddəti ilə bağlı müzakirələr yersizdir. Suveren hüquqlarımıza gəldikdə isə, qərarları biz qəbul edirik. Referendumu nə vaxt keçirmək, nə vaxt keçirməmək və hansı şərtlərlə təşkil etmək məsələsini yalnız biz müəyyən etməliyik. Buna görə də bu mövzuda müzakirələr yersizdir".
Bu arada, politoloq Qrant Mikaelyan qeyd edib ki, Vladimir Putin telefon danışığı zamanı Nikol Paşinyanı onun "Vətəndaş Müqaviləsi" partiyasının parlament seçkilərindəki qələbəsi münasibətilə təbrik etməyib. Ekspert hesab edir ki, bu, Moskvanın hakim partiyanın seçki kampaniyasının anti-Rusiya kontekstindən narazı olduğunu göstərə bilər: "Görünür, Moskva İrəvanın dekabr ayına qədər xarici siyasət kursu ilə bağlı qərar verməsini gözləyir, amma Paşinyan bunu edə bilmir. Onun hökuməti kollektiv Qərbdən çox asılıdır; əslində girov götürülüb". Ekspert həmçinin qeyd edib ki, Rusiyanın tətbiq etdiyi iqtisadi məhdudiyyətlər Ermənistan əhalisinin təxminən üçdə birinə təsir edib. Lakin Sovet İttifaqının dağılmasından sonra Ermənistan cəmiyyətində həmrəylik çatışmazlığı yaşandığı üçün bu gün əksər ermənilər həmvətənlərinin üzləşdiyi çətinlikləri görməzdən gəlir. Nikol Paşinyan Putinin telefon danışığı zamanı onu seçkidə qələbəsi münasibəti ilə təbrik etməməsini şərh edərkən deyib: "Rusiya prezidenti məni təbrik etmədi. Niyə? Çünki o istəmirdi. Bu halda belə bir sual yaranır: o, ümumiyyətlə kiminlə danışırdı?". Burada bir məqamı da xüsusi qeyd etmək lazımdır ki, Putin və Paşinyanın telefon danışığı Ermənistandakı fermerlərin və balıqçıların etirazları fonunda baş tutub. Etirazçılar məhsullarının satışı ilə bağlı problemlərin həllini tələb edirlər. Amma görünən odur ki, Rusiya Ermənistan məhsullarının idxalına tətbiq etdiyi qadağaları aradan qaldırmaq niyyətində deyil. Əksinə, onların daha da sərtləşdirilməsi istisna olunmur. Rusiyalı politoloq Nıkolay Silayev məsələ ilə bağlı bildirir: "Paşinyan Avropa İttifaqına qoşulmaq və ya Avrasiya İqtisadi Birliyində qalmaqla bağlı referendum keçirməkdən yayınmaq üçün əlindən gələni edəcək. Çünki hər iki nəticə onun üçün fəlakətli olacaq. Ermənistanın baş naziri tələyə düşmüş haldadır. Əgər ermənilər Avropa vektoruna qarşı çıxsalar, bu, Paşinyanın istefa verməsi demək olacaq. Çünki bu o deməkdir ki, baş nazir açıq şəkildə ölkəni ictimai tələbin əksinə istiqamətləndirir. Əgər vətəndaşlar Avrasiya İqtisadi Birliyindən çıxmağı və Avropa İttifaqına qoşulmağı dəstəkləsələr, İrəvan üçün Avrasiya İqtisadi Birliyinin qapıları bağlanacaq və ölkə əldə etdiyi bütün iqtisadi faydaları itirəcək. Bu halda yenə Paşinyan məsuliyyət daşıyacaq və ölkədə artan sosial-iqtisadi narazılıq onun hakimiyyəti üçün ciddi təhdidə çevriləcək".
Mövcud vəziyyətdə Rusiya Xarici Kəşfiyyat Xidməti də yaydığı məlumatla Ermənistan cəmiyyətinə təzyiq edir. Qurum bildirir ki, Aİ artıq indidən İrəvandan Rusiya ilə humanitar əlaqələri kəsməyi və Rusiya biznesinin ölkədəki fəaliyyətini azaltmağı tələb edir. Məlumata görə, Aİ Ermənistanın Rusiyaya qarşı atdığı addımları gələcəyə dair vədlərlə dəstəkləməyi nəzərdə tutur: "Brüssel bürokratları İrəvanı özlərinin qeyd-şərtsiz dəstəyinə inandırmağa davam edəcəklər. AB konkret yardımın göstərilməsindəki gecikməni Birliyə qoşulmağın tamamilə İrəvandan və onun Avropaya inteqrasiya yolundakı nailiyyətlərindən asılı olacağı ilə izah etmək niyyətindədir. Paşinyan hökumətindən artıq indidən strateji sahələrdə Rusiya biznesinin iştirakını azaltmaq, Rusiya ilə humanitar əlaqələri kəsmək və buna qarşı çıxan daxili müxalifləri susdurmaq tələb olunur. Belə bir siyasəti təşviq etmək üçün erməni vətəndaşları üçün viza rejiminin liberallaşdırılması perspektivlərindən manipulyativ şəkildə istifadə edilməsi, gələcəkdə Ermənistanı dünyanın çiçəklənən qovşağına çevirmək vədlərindən yararlanılması nəzərdə tutulur".
Tahir TAĞIYEV
