Azər Həsrət: "Bu monoqrafiyada İranın təsirini hiss etmək mümkündür"
Hərbi elmlər namizədi, dosent, akademik, G.A. Arbatov adına ABŞ və Kanada İnstitutunun Hərbi-Siyasi Tədqiqatlar şöbəsinin aparıcı elmi işçisi Nikolay Bobkinin "ABŞ-ın İranın nüvə proqramına münasibətdə siyasəti" adlı monoqrafiyası nəşr olunub.
O, monoqrafiyasında qeyd edir ki, Yaxın Şərqdə hazırda müşahidə olunan proseslər əvvəlcədən proqnozlaşdırıla bilən nəticələrdir. O hesab edir ki, ABŞ-nin İrana qarşı hərbi əməliyyatlara başlaması Fars körfəzi ölkələri, xüsusilə Səudiyyə Ərəbistanı ilə Vaşinqton arasında etimadı ciddi şəkildə sarsıdıb. Bunun əsas səbəbi, ABŞ-nin müttəfiqlərinin bu münaqişədə iştirak etmək istəməməsinə baxmayaraq, hərbi addımlar atmasıdır.
Ekspert bildirir ki, müharibə region ölkələrinə ciddi iqtisadi zərər vurub. Xüsusilə Hörmüz boğazında yaranan problemlər enerji daşımalarına və ticarətə mənfi təsir göstərib. Onun sözlərinə görə, ABŞ də əməliyyatlar nəticəsində əvvəlcədən bəyan etdiyi məqsədlərə tam nail ola bilməyib.
Ekspertin qənaətincə, İran yalnız lokal cavab tədbirləri ilə kifayətlənməyəcək potensiala malikdir. O qeyd edir ki, ölkənin yeni rəhbərliyi hərbi doktrinasına, o cümlədən nüvə siyasətinə dəyişiklik etməyi nəzərdən keçirir. Bildirilir ki, İranın Nüvə Silahlarının Yayılmaması Müqaviləsindən (NPT) çıxmasına dair plan hazırlanıb və parlamentdə müzakirəyə çıxarılması gözlənilir.
Müəllif hesab edir ki, əgər İran bu addımı atarsa, bu, Yaxın Şərqdə nüvə silahlarının yayılmaması rejimini köklü şəkildə dəyişə bilər. Onun fikrincə, belə bir ssenari Səudiyyə Ərəbistanını da oxşar istiqamətdə addımlar atmağa sövq edə bilər.
Maraqlıdır, İranın Nüvə Silahlarının Yayılmaması Müqaviləsindən (NPT) çıxması ilə nə baş verə bilər və bundan Tehran hakimiyyətinin məqsədi nədir?
Siyasi şərhçi Azər Həsrət məsələ ilə bağlı "Bakı-Xəbər" qəzetinə açıqlamasında bildirib ki, sözügedən monoqrafiyada İranın mövqeyinə müəyyən qədər üstünlük verilməsinə cəhd hiss olunur. Onun fikrincə, müəllif bunu açıq şəkildə deyil, daha ehtiyatlı və balanslı formada təqdim etməyə çalışıb.
"Bu monoqrafiyada İranın təsirini hiss etmək mümkündür. Məncə, burada İranın mövqeyini daha üstün göstərməyə müəyyən cəhd var. Sadəcə, bunu həddi aşmadan və daha ehtiyatlı şəkildə təqdim etməyə çalışıblar", – deyə siyasi şərhçi bildirib.
Azər Həsrətin sözlərinə görə, əgər İran Nüvə Silahlarının Yayılmaması Müqaviləsindən (NPT) çıxsa və nüvə silahı əldə etmək istiqamətində real addımlar atsa, bundan ən çox zərər çəkəcək tərəf elə İranın özü olacaq.
"İran nüvə silahı yaratmağa cəhd göstərərsə, bu onun təhlükəsizliyini artırmayacaq, əksinə, ölkəyə qarşı beynəlxalq təzyiqləri və təcrid siyasətini daha da gücləndirəcək. Reallıq ondan ibarətdir ki, belə bir addım ilk növbədə İranın öz maraqlarına zidd nəticələr doğura bilər", – deyə o vurğulayıb.
Ekspert hesab edir ki, Körfəz ölkələrinin, xüsusilə də Səudiyyə Ərəbistanının ABŞ-la münasibətlərində ciddi qarşıdurma yaratması real görünmür. Onun fikrincə, bu ölkələrin təhlükəsizlik sistemi və strateji maraqları uzun illərdir Vaşinqtonla əməkdaşlıq üzərində qurulub.
"Səudiyyə Ərəbistanı və digər Körfəz ölkələri bu və ya digər formada ABŞ-dan asılı vəziyyətdədir. Əgər onlar tamamilə müstəqil xətt yürütməyə və ya Vaşinqtona qarşı açıq mövqe nümayiş etdirməyə çalışsalar, ABŞ-ın regionda fərqli siyasi ssenarilər həyata keçirmək imkanları kifayət qədər genişdir", – deyə Azər Həsrət bildirib.
O qeyd edib ki, Yaxın Şərqdə son onilliklərdə baş vermiş bir sıra siyasi dəyişikliklər ABŞ və Qərbin regiondakı təsir imkanlarını göstərir.
"İraqda Səddam Hüseyn hakimiyyətinin devrilməsi, Suriyada Bəşər Əsəd hakimiyyətinə qarşı uzunmüddətli mübarizə, Misir, Tunis və Liviyada baş verən proseslər göstərir ki, ABŞ və Qərb regionda ciddi təsir imkanlarına malikdir. Bu baxımdan hesab edirəm ki, Səudiyyə Ərəbistanı da daxil olmaqla, Körfəz ölkələrinin Vaşinqtonla münasibətlərdə çox sərt qarşıdurma xətti seçməsi inandırıcı görünmür", – deyə o bildirib.
Siyasi şərhçi əlavə edib ki, ABŞ istənilən ölkədə öz maraqlarına uyğun siyasi dəyişikliklərə təsir göstərmək üçün müxtəlif alətlərə malikdir və bunu dünya siyasətində dəfələrlə nümayiş etdirib.
Monoqrafiyaya qayıdan Azər Həsrət bir daha vurğulayıb ki, əsərdə İranın baxışlarının müəyyən formada ön plana çıxarıldığı təəssüratı yaranır.
"Bir daha qeyd edirəm ki, bu monoqrafiyadan İranın "iyi gəlir". Məncə, burada müəyyən mənada iranpərəst yanaşma nümayiş etdirilməyə çalışılıb. Bu, açıq formada edilməsə də, müəyyən məqamlar belə qənaət formalaşdırır", – deyə o bildirib.
Ekspert sonda İranın mövcud daxili və xarici vəziyyətini də dəyərləndirib. Onun fikrincə, ölkə ciddi siyasi və iqtisadi çətinliklərlə üz-üzədir və bu şəraitdə nüvə silahı ilə bağlı planların reallaşdırılması olduqca mürəkkəb görünür.
"İran hazırda ağır iqtisadi və siyasi problemlərlə qarşılaşır. Mən hesab edirəm ki, bu vəziyyətdə nüvə silahı əldə etmək planlarından daha çox ölkənin daxili sabitliyi və gələcəyi əsas müzakirə mövzusudur. ABŞ Prezidenti Donald Trampın həyata keçirdiyi siyasətin də müəyyən nəticələr verəcəyini düşünürəm. Hesab edirəm ki, qarşıdakı dövrdə regionda ciddi geosiyasi dəyişikliklərin şahidi ola bilərik", – deyə Azər Həsrət fikrini yekunlaşdırıb.
Dəniz NƏSİRLİ
