Sultan Zahidov: “Belə bir halın baş verməsi həm də ABŞ-ın statusuna ciddi bir zərbə olar ki, bu da iki ölkə arasındakı qarşıdurmanı qeyri-real edir”
İsrailin müdafiə naziri İsrael Katz Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğana İranın nümunəsini izləməməyi kəskin şəkildə tövsiyə etdi. O, bu açıqlamanı 14-cü kanalda verdi.
"Bizi qorxutmaq olmaz... Bizimlə oyun oynamayın. Ərdoğana məsləhətim odur ki, özünü İranın özünü qoyduğu vəziyyətə salmasın. Bunun əvəzinə, o, Türkiyəyə və öz işlərinə diqqət yetirməlidir. Biz öz maraqlarımızı qoruyuruq və bunu davam etdirəcəyik", - Katz vurğuladı.
Lakin o, hazırda İsrail ilə Türkiyə arasında birbaşa hərbi qarşıdurma olmadığını və İsrailin "belə bir ssenari axtarmadığını" vurğuladı. Katz həmçinin ölkəsinin Suriyanın təhlükəsizliyi hesabına güclənməsinə icazə verməyəcəyi barədə xəbərdarlıq etdi.
"Ərdoğanın Suriyanı bizə qarşı gücləndirməsinə icazə verməyəcəyik. İsrailin maraqlarını necə müdafiə edəcəyimizi bilirik", - deyə o bildirib.
Daha əvvəl, 22 iyulda İsrail Diaspor İşləri Naziri Amichai Şikli Qüds Tətbiqi Siyasət Mərkəzinin (JCAP) qapalı konfransında İsrailin "dənizdə Türkiyə ordusu ilə birbaşa toqquşma" istisna etmədən Türkiyə ilə müharibəyə hazırlaşmalı olduğunu bildirmişdi.
Ankara və Təl-Əviv arasındakı gərginlik, Türkiyənin Qəzzada münaqişənin gərginləşməsindən sonra İsrail hökumətinin siyasətini qınadığı 2021-ci ilin may ayından bəri davam edir.
6 İsrail rəsmisinin Türkiyəyə ünvanladıqları sərt bəyanatlar və Suriya ilə bağlı artan fikir ayrılıqları fonunda Ankara ilə Təl-Əviv arasında münasibətlərin açıq hərbi qarşıdurma mərhələsinə keçməsi nə dərəcədə realdır və belə bir ssenari Yaxın Şərqdə qüvvələr balansına necə təsir göstərə bilər?
Beynəlxalq Münasibətlərin Təhlili və Multikulturalizm Mərkəzinin eksperti Sultan Zahidov baki-xeber.com-a bildirdi ki, Türkiyə İsrail münasibətləri xüsusilə də 2022-ci ilin oktyabrında İsrailin Qəzzaya hücumlarından sonra daha da gərgin vəziyyət alıb. “Bundan sonra Türkiyə İsraillə iqtisadi-ticari əlaqələri dayandırdı və siyasi bəyanatlarında İsrail tərəfini Qəzzada qətliam törətməkdə günahlandırıb. Bu da sözüsüz ki, İsraildə Türkiyənin təhdid kimi görülməsinə səbəb olan narrativlərin yaranmasına gətirib çıxarıb. Bu gün İsrailin həm siyasi, həm də ekspert dairələrində belə bir düşüncə var ki, İrandan sonra İsrail üçün təhdid mənbəyi Türkiyədir. İranın bir zamanlar İsrailə qarşı yaratmış olduğu şiə ayparası müqavimət oxunu hazırda Türkiyə sünni müqavimət oxu ilə əvəzləməkdədir. Suriyada baş verənlər də İsrail üçün bir növ həyacan təbildir. Bu baxımdan, Suriyada Əsəd rejimi dəyişən kimi İsrail qüvvələrin Colan təpələrindən daha da önə keçərək bufer zona yaratması İsraildə sırf Suriyadan deyil, ilk növbədə Türkiyədən doğan təhdidlə əlaqələndirilir. Onlar düşünürlər ki, Türkiyə Suriyanı möhkəmlətməklə ondan İsrailə qarşı istifadə edə bilər. Yeri gəlmişkən, Suriya ərazisinin bir hissəsi-Colan təpələri beynəlxalq hüquqla Suriya ərazisi hesab olunur, amma İsrailin nəzarəti altındadır. Bu da əslində gələcəkdə Suriya və İsrail arasındakı gərginliyin səbəbi ola bilər və İsrailin təbrincə desək, Türkiyə də bu məsələdən yararlanmaq istəyində ola bilər. Amma məsələnin reallığı ondan ibarətdir ki, Türkiyə də öz milli maraqlarını qoruyur, bölgədə təhlükəsizlik və sabitlik mühitinin yaranmasını istəyir. Sözsüz ki, Suriya da Türkiyəyə müttəfiq bir ölkədir. Uzun illər Əsəd rejimi dönəmində buradan Türkiyəyə terror ixrac olunurdu. Nəhayət ki, Əsəd rejimi gedəndən sonra bu məsələ öz həllini tapmış oldu. Amma bu məsələ öz həllini tapsa da İsrail və Türkiyə arasındakı gərginlik səngimədi. Baxmayaraq ki, Azərbaycan da burada vasitəçilik missiyasını yerinə yetirdi. Keçən il Bakıda danışıqlar oldu, birgə deskolasiya mexanizmlərinin yaradılması haqqında razılıq əldə olundu. Yəni bunlar sözsüz ki, müsbət irəliləyişdir. Amma istənilən halda bu hər iki dövlətin bir-birinə olan etimadının olmasına gətirib çıxarmadı. Bu gün həm Türkiyə, həm də İsrail sözün əsl mənasında bir-birini təhdid kimi görür”.
S.Zahidovun sözlərinə görə, məhz bu səbəbdəndir ki, Netanyahu ABŞ-ın heç bir halda Türkiyəyə F-35-ləri satmasını istəmir. S.Zahidov bildirdi ki, İsraildə belə bir düşüncə var, F-35-lər Türkiyəyə verilərsə bu artıq qüvvələr balansında Türkiyənin leyhinə bir dəyişikliyə səbəb və xüsusən də hava məkanında Türkiyənin dominantlığını təmin etmiş ola bilər. “Regionda F-35-lər yalnız İsraildədir. Bu baxımdan da Təl-Əviv Ankaranın bu silahlara malik olmasını istəmir. O ki, qaldı bu qarşıdurmanın nə dərəcədə real olduğuna, hazırda bu gərginlik davam etsə də, düşünmürəm ki, bu real konfurantasiyaya gətirib çıxara bilər. Birincisi, hər nə qədər Türkiyəyə təhdid kimi yanaşsa da İsrailin əsas diqqəti İrandır. İranın proksi qüvvələridir. İkincisi, İsraildə əksər ekspertlərin, hətta siyasi xadimlərin də mövqeyi ondan ibarətdir ki, Türkiyə məsələsində İrana qarşı tutulan mövqe sərgilənməməli, burada danışıqlara, diplomatiya yoluna üstünlük verilməlidir. Düzdür, Netanyahu və onun hökumətində buna qarşı çıxanlar var, amma İsraildə qarşıdan parlament seçkiləri gəlir və müxalifətin qalib gələcəyi təqdirdə Türkiyə ilə münasibətlərə daha praqmatik yanaşılması real görsənir. Çünki müxalifətdə olan partiyalar və liderlər Türkiyə ilə münaisbətlərin normallaşdırılmasının tərəfdarıdırlar. Üçüncü isə ABŞ heç bir halda yaxın müttəfiqləri İsrail və Türkiyə arasında hansısa bir qarşıdurma olmasını istəməz. Belə bir halın baş verməsi həm də ABŞ-ın statusuna ciddi bir zərbə olar ki, bu da iki ölkə arasındakı qarşıdurmanı qeyri-real edir. Amma gələcəkdə, beş, on, on beş ildən sonra sözsüz ki, regional geosiyasi konfiqurasiya dəyişdikdə proseslər fərqli cür inkişaf edə bilər. Yəni heç kim zəmanət verə bilməz ki, Türkiyə İsrail münasibətləri qeyri-müharibə şəraitində olacaq. Amma indiki halda, yaxın gələcəkdə bəhs etdiyimiz səbəblərdən dolayı birbaşa qarşıdurmanın baş vermə ehtimalı böyük görsənmir”-deyə S.Zahidov əlavə etdi.
İradə SARIYEVA
