Kolumbiyanın yeni seçilmiş prezidenti Abelardo de la Espriella dövlət xərclərini azaltmaq məqsədilə dünyanın müxtəlif ölkələrində fəaliyyət göstərən ən azı 14 səfirliyinin bağlanacağını açıqlayıb. Bağlanacaq diplomatik nümayəndəliklər arasında Azərbaycan, Əlcəzair, Kuba, Çexiya, Macarıstan, Rumıniya, Cənubi Afrika və digər ölkələrdəki səfirliklər də var.
Prezident, həmçinin, əvvəlki hökumətin planlaşdırdığı Fələstində Kolumbiya səfirliyinin açılmasını dayandıracağını bildirib. Bundan əlavə, xərclərin optimallaşdırılması məqsədilə Fransadakı səfirliklə UNESCO yanında nümayəndəliyin, eləcə də İtaliyadakı səfirliklə BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatı (FAO) yanında nümayəndəliyin birləşdirilməsi nəzərdə tutulur. Bu addımlar yeni administrasiyanın diplomatik şəbəkəni ixtisar edərək dövlət xərclərini azaltmaq siyasətinin bir hissəsi kimi qiymətləndirilir.
Kolumbiyanın bağlamağı planlaşdırdığı səfirliklər sırasında Azərbaycanın da yer alması hansı amillərlə izah oluna bilər? Bu qərar yalnız dövlət xərclərinin optimallaşdırılması ilə bağlıdır, yoxsa seçimə ikitərəfli münasibətlərin səviyyəsi, geosiyasi prioritetlər və hətta təhlükəsizlik amilləri də təsir edib?
Kolumbiyanın yeni administrasiyasının açıqladığı qərar ilk baxışdan iqtisadi xarakter daşıyır. Səfirliklərin saxlanılması yüksək maliyyə xərcləri tələb etdiyindən, büdcə qənaəti məqsədilə diplomatik şəbəkənin yenidən qurulması bir çox ölkələrin tətbiq etdiyi praktikadır. Diqqət çəkən məqam ondan ibarətdir ki, bağlanacağı elan olunan diplomatik nümayəndəliklər müxtəlif qitələrdə yerləşir və onların arasında siyasi baxımdan tamamilə fərqli dövlətlər var. Bu isə göstərir ki, qərar konkret bir ölkəyə qarşı yönəlmiş addımdan daha çox, ümumi optimallaşdırma proqramının tərkib hissəsidir.
Bununla yanaşı, diplomatik qərarlar adətən yalnız bir səbəblə izah olunmur. Dövlətlər hansı ölkədə səfirlik saxlayacağını müəyyən edərkən siyasi münasibətlərin intensivliyi, iqtisadi əməkdaşlığın həcmi, ticarət dövriyyəsi, investisiya maraqları, konsulluq xidmətlərinə tələbat və regional prioritetləri də nəzərə alırlar.
Azərbaycan və Kolumbiya arasında diplomatik münasibətlər normal olsa da, iqtisadi əlaqələrin həcmi böyük deyil, qarşılıqlı investisiyalar və yüksək səviyyəli siyasi təmaslar da məhdud xarakter daşıyır. Belə hallarda bir çox ölkə, ayrıca səfirlik saxlamaq əvəzinə, başqa ölkədə yerləşən səfirliyi vasitəsilə bir neçə dövlət üzrə akkreditasiya modelinə üstünlük verir. Bu baxımdan Azərbaycanın siyahıya salınması da daha çox praktik və iqtisadi meyarlarla izah oluna bilər.
Digər ehtimallardan biri Kolumbiyanın xarici siyasət prioritetlərinin dəyişməsidir. Yeni administrasiya diplomatik resurslarını ABŞ, Latın Amerikası və Kolumbiya üçün daha böyük iqtisadi əhəmiyyət daşıyan regionlara yönəltmək niyyətində ola bilər. Bu halda Cənubi Qafqaz əvvəlki dövrlə müqayisədə ikinci dərəcəli istiqamət kimi qiymətləndirilə bilər.
İctimai müzakirələrdə səslənən fərziyyələrdən biri də Azərbaycanın son illərdə beynəlxalq narkotik qaçaqmalçılığına qarşı mübarizəni əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirməsi ilə bağlıdır. Azərbaycan hüquq-mühafizə orqanları, xüsusilə beynəlxalq narkotik tranzit marşrutlarının qarşısının alınması istiqamətində əməliyyatları intensivləşdirib və bu sahədə beynəlxalq əməkdaşlığı genişləndirib. Kolumbiya isə uzun illər narkotik kartelləri və kokain istehsalı ilə mübarizə aparan ölkə kimi tanınır. Bu səbəbdən bəzi ekspert dairələrində belə bir ehtimal irəli sürülür ki, təhlükəsizlik və transmilli cinayətkarlıqla bağlı yeni yanaşmalar diplomatik nümayəndəliklərin fəaliyyətinə dolayısı ilə təsir göstərə bilər.
Lakin bu ehtimalı təsdiqləyən hər hansı rəsmi açıqlama və ya etibarlı fakt yoxdur. Əksinə, Kolumbiya rəhbərliyi indiyədək bütün izahlarında əsas arqument kimi dövlət xərclərinin azaldılması və diplomatik şəbəkənin optimallaşdırılmasını göstərib. Buna görə də narkotiklərlə mübarizə amilini hazırkı mərhələdə yalnız mümkün versiyalardan biri kimi qiymətləndirmək olar, onu qərarın əsas səbəbi kimi təqdim etmək doğru olmaz.
Azərbaycan-Ermənistan amili ilə bağlı da oxşar vəziyyət mövcuddur. Hazırda Kolumbiyanın bu qərarını Cənubi Qafqazdakı geosiyasi proseslər və ya Bakı-İrəvan münasibətləri ilə birbaşa əlaqələndirməyə imkan verən açıq faktlar yoxdur. Əgər belə motiv olsaydı, bununla bağlı rəsmi bəyanatlar və ya siyasi siqnallar müşahidə edilərdi. Mövcud mənzərə isə daha çox diplomatik resursların yenidən bölgüsünə işarə edir.
Səfirliyin bağlanması diplomatik münasibətlərin dayandırılması anlamına da gəlmir. Böyük ehtimalla, Kolumbiya Azərbaycan üzrə qeyri-rezident səfir təyin edəcək və münasibətlər başqa ölkədə yerləşən diplomatik nümayəndəlik vasitəsilə davam etdiriləcək. Bu model beynəlxalq praktikada kifayət qədər geniş yayılıb və xüsusilə iqtisadi əlaqələri məhdud olan dövlətlər arasında tez-tez tətbiq edilir.
Nəticə etibarilə, Kolumbiyanın Bakıdakı səfirliyini bağlamaq qərarının əsas səbəbi kimi dövlət xərclərinin azaldılması və diplomatik şəbəkənin optimallaşdırılması daha inandırıcı görünür. Bununla yanaşı, diplomatik fəallıq, iqtisadi əlaqələrin səviyyəsi, regional prioritetlər, təhlükəsizlik məsələləri və hətta Azərbaycanın beynəlxalq narkotik qaçaqmalçılığına qarşı sərt mübarizəsi kimi amillərin də qərarın qəbulunda müəyyən dərəcədə nəzərə alınmış ola biləcəyi ehtimalı tamamilə istisna edilə bilməz. Lakin hazırkı mərhələdə bu versiyaların heç biri rəsmi şəkildə təsdiqlənməyib və onların fakt kimi təqdim edilməsi üçün kifayət qədər əsas mövcud deyil. Hazırkı məlumatlar fonunda ən əsas və sübut olunan izah yeni administrasiyanın diplomatik şəbəkəni daha az xərc tələb edən model üzrə yenidən formalaşdırmaq siyasəti olaraq qalır.
Akif NƏSİRLİ
