İran mediasının məlumatına görə, İran Azərbaycanın dövlət televiziya kanalı AzTV-ni "düşmən media" siyahısına daxil edib. Bildirilir ki, bu qərar kanalın İranın milli təhlükəsizliyinə zidd hesab edilən məlumatlar yayması və İsraillə əlaqələrinin olduğu iddiaları ilə əsaslandırılıb.
Buna cavab olaraq, Azərbaycan tərəfi İranın "Səhər" televiziya kanalı və "Mehr" xəbər agentliyinin, eləcə də onların ölkədəki nümayəndələrinin fəaliyyətini qanunsuz hesab etdiyini açıqlayıb. Bu addımlar iki ölkə arasında media sahəsində gərginliyin artdığını göstərir.
İranın AzTV-ni "düşmən media" siyahısına daxil etməsi və Azərbaycanın buna qarşı atdığı addımlar iki ölkə arasında siyasi və informasiya münasibətlərinə necə təsir göstərə bilər?
İranın AzTV-ni "düşmən media" siyahısına daxil etməsi və Azərbaycanın buna cavab olaraq İranın "Səhər" televiziya kanalı və "Mehr" xəbər agentliyinin fəaliyyətini qanunsuz hesab etməsi iki ölkə arasında informasiya müstəvisində gərginliyin daha da artdığını göstərir. Lakin bu hadisəni yalnız media mübahisəsi kimi qiymətləndirmək doğru olmaz. Bu addımlar Azərbaycan və İran arasında son illərdə müxtəlif məsələlər üzrə müşahidə olunan siyasi fikir ayrılıqlarının informasiya sahəsinə də keçdiyini göstərir.
Media dövlətlərin xarici siyasətində mühüm təsir alətlərindən biridir. Hər hansı media qurumunun "düşmən media" kimi qiymətləndirilməsi həmin ölkənin informasiya təhlükəsizliyi yanaşmasının tərkib hissəsi hesab olunur. Bu cür qərarlar adətən qarşı tərəfin informasiya siyasətinə etimadsızlığın artdığını və media fəaliyyətinin milli təhlükəsizlik kontekstində dəyərləndirildiyini göstərir.
Azərbaycanın cavab addımı da qarşılıqlılıq prinsipinə əsaslanan siyasi reaksiya kimi qiymətləndirilə bilər. Dövlətlər arasında diplomatik münasibətlərdə tez-tez rast gəlinən bu yanaşma qarşı tərəfin atdığı addımlara simmetrik cavab vermək məqsədi daşıyır. Bununla yanaşı, belə qərarlar informasiya mübadiləsini məhdudlaşdıra, jurnalistlərin fəaliyyətini çətinləşdirə və iki ölkə ictimaiyyətinin bir-biri haqqında məlumat əldə etmək imkanlarını azalda bilər.
Bu proses siyasi münasibətlərə də müəyyən təsir göstərə bilər. Əgər informasiya sahəsində qarşıdurma dərinləşərsə, bu, diplomatik dialoqun atmosferinə mənfi təsir edə, qarşılıqlı etimadı zəiflədə və digər əməkdaşlıq istiqamətlərində də gərginliyin artmasına səbəb ola bilər. Xüsusilə sərhəd təhlükəsizliyi, regional nəqliyyat layihələri, ticarət və konsulluq məsələləri üzrə dialoqda əlavə çətinliklər yarana bilər.
Bununla belə, media sahəsində yaranan gərginlik avtomatik olaraq siyasi və ya iqtisadi münasibətlərin tamamilə pozulacağı anlamına gəlmir. Beynəlxalq praktikada dövlətlər arasında informasiya mübahisələri yaşansa da, eyni zamanda iqtisadi əməkdaşlıq, sərhəd əlaqələri və digər qarşılıqlı maraq doğuran sahələrdə dialoq davam etdirilə bilir. Çünki qonşu dövlətlər üçün praktiki əməkdaşlıq bir çox hallarda siyasi fikir ayrılıqlarından daha vacib hesab edilir.
Hadisənin digər tərəfi informasiya təhlükəsizliyi məsələsidir. Həm Azərbaycan, həm də İran son illərdə informasiya məkanını milli təhlükəsizliyin tərkib hissəsi kimi qiymətləndirir. Bu baxımdan hər iki ölkə xarici media fəaliyyətinə daha həssas yanaşır və milli maraqlara zidd hesab etdiyi fəaliyyətlərə qarşı hüquqi və inzibati tədbirlər tətbiq etməyə çalışır.
Uzunmüddətli perspektivdə gərginliyin səviyyəsi tərəflərin sonrakı addımlarından asılı olacaq. Əgər qarşılıqlı məhdudiyyətlər genişlənərsə, bu, informasiya əlaqələrinin daha da zəifləməsinə gətirib çıxara bilər. Əksinə, diplomatik kanallar vasitəsilə dialoq davam etdirilərsə və media sahəsində yaranmış fikir ayrılıqları siyasi müstəviyə tam daşınmazsa, münasibətlərin daha ciddi böhrana çevrilməsinin qarşısını almaq mümkün ola bilər. Buna görə də mövcud vəziyyət daha çox iki ölkə arasında informasiya və siyasi etimadın sınaq mərhələsi kimi qiymətləndirilə bilər.
Akif NƏSİRLİ
