ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri bu yaxınlarda Çinin bölgədəki artan təsirini cilovlamaq üçün Hindistanın iştirakı ilə inşa edilən İranın cənub-şərqindəki Çabahar limanını bombaladı. Lakin Hindistan tərəfindən tikilmiş körpülər toxunulmamış qaldı. Bu, Hindistanın İrana qarşı müharibədən sonra İran və Orta Asiya vasitəsilə Avropaya mal göndərmək planının gerçəkləşəcəyinə ümidini artırdı. Çabahara endirilən zərbələr İranla münaqişənin Ağ Evi Çinə qarşı Hindistanı dəstəkləməyə yönəlmiş layihələrdən imtina etməyə məcbur etdiyini göstərir. Donald Trampın Hindistanın baş naziri Narendra Modi ilə şəxsi münasibətlərinin soyuması və ABŞ tərəfindən Hindistan məhsullarına tətbiq edilən yüksək tariflər də bunda rol oynadı.
“The South China Morning Post” qəzetinin məlumatına görə, ABŞ on illərdir Çinin yüksəlişini cilovlamağa çalışır. Lakin İrana qarşı müharibə və sanksiyalar Pekinin Yaxın Şərqdəki təsirini məhdudlaşdırmaq üçün yaradılan azsaylı aktivlərdən birini - İranın cənub-şərq sahilindəki Çabahar limanını məhv edir. Hindistan limanın tikintisində fəal iştirak edirdi və ümid edirdi ki, bu, birincisi, Əfqanıstana və Orta Asiyaya aparan dəhlizin başlanğıcı olacaq. İkincisi, hindlilər inanırdılar ki, bu liman ticarət gəmilərinə Çinin nəzarətində olan Pakistandakı Qvadar limanına gedib-gəlməməyə imkan verəcək. Burada Vaşinqton və Dehlinin maraqları üst-üstə düşürdü. Hər iki paytaxt Çin-Pakistan İqtisadi Dəhlizinin əsas mərkəzi olan Qvadar limanının təkcə Çinin dinc logistika ehtiyaclarını ödəməklə yanaşı, həm də Hörmüz boğazı yaxınlığındakı bölgədə kəşfiyyat məlumatlarının toplanması üçün mərkəzə çevriləcəyindən qorxurdu. Buna görə də, əvvəlki ABŞ administrasiyaları Çabahar limanına dəyər verir və Fars körfəzindəki ərəb ölkələrinin ticarət gəmilərini ora göndərə bilməsi üçün oradakı sanksiyaları tədricən və səssizcə ləğv edirdi. Bu arada, ABŞ İranı açıq şəkildə tənqid etməyə davam edir. Bir sözlə, Amerika diplomatiyası burada müstəsna "çeviklik" nümayiş etdirdi. Hindistanın Çabahar limanının tikintisində iştirakına gəldikdə isə, onun xərcləri az idi - 120 milyon dollar. Bu arada, Çin özünün "Bir Kəmər, Bir Yol" strategiyasına uyğun olaraq, Çin-Pakistan İqtisadi Dəhlizinin son dayanacağı olan Qvadara milyardlarla dollar xərcləyib. Lakin bütün bu hesablamalar Çinlə daha barışdırıcı münasibətlər siyasəti yürüdən Trampın dövründə əhəmiyyətli dərəcədə yenidən nəzərdən keçirilib.
Eyni zamanda, o, "Dördlüy"ə (ABŞ, Hindistan, Avstraliya və Yaponiyadan ibarət müdafiə ittifaqı) qarşı açıq-aşkar həvəssizlik nümayiş etdirdi. Hətta məsələ o həddə çatdı ki, Donald Tramp ötən il Hindistanda keçirilməsi planlaşdırılan "Dördlük" sammitində iştirak etməkdən imtina etdi. Kollektiv təhlükəsizliyin təmin edilməsi şüarı altında yaradılan bu ittifaqın üzvləri indi bir-biri ilə yalnız nazirlər səviyyəsində qarşılıqlı əlaqədə olmağa məcburdurlar.
Buna baxmayaraq, "The Times of India" qəzetinin vurğuladığı kimi, Hindistan Çabahar limanına investisiya qoymağa davam etməlidir. Axı, bu, Hind okeanına birbaşa çıxışı olan yeganə İran limanıdır. Bu, Hindistan üçün faydalıdır. Trampla Modi arasındakı şəxsi münasibətlərin əhəmiyyəti şişirdilməməlidir. İddialara görə, Tramp Ağ Ev rəhbərinin Nobel Sülh Mükafatına namizədliyini dəstəkləmədiyinə görə Modidən çox narazıdır. Hindistanın ABŞ-la münasibətlərində əsas məsələ bu da deyil. Hindistanlı jurnalist Vinay Şukla bildirib ki, hazırkı ABŞ-ın Hindistandakı səfiri Serxio Qor Trampın yaxın çevrəsinin üzvüdür. Buna görə də, Ağ Evə birbaşa çıxışı olan bu diplomat ABŞ-Hindistan münasibətlərində ciddi pisləşmənin qarşısını alacaq. Bundan əlavə, məsuliyyətləri Orta Asiyaya qədər uzanan Qor, Hindistanın keçmiş Sovet respublikalarında maraqlarının irəliləməsinə kömək edəcək. Şukla hesab edir ki, Hindistan Çabahar limanına Çinin Qvadar limanına etdiyindən daha az sərmayə qoysa da, Dehli İran hakimiyyəti qarşısındakı bütün maliyyə öhdəliklərini yerinə yetirib.
Bu arada, ABŞ İranı Orta Asiya ölkələri ilə birləşdirən körpünü bombalayıb. Bu çətin vəziyyətdə isə nə Hindistan, nə də Çin qəfil addımlar atacaq. Onlar gözləmə və ehtiyatlı yanaşma tətbiq edəcəklər.
Samirə SƏFƏROVA
