ABŞ prezidenti Donald Tramp İsrailin baş naziri Benyamin Netanyahunun Ankaraya F-35 qırıcı təyyarələrinin satışına etirazlarını rədd edərək, heç kimin Vaşinqtona hansı silahları və kimə tədarük edəcəyini deyə bilməyəcəyini bildirib. İyulun 7-də Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanla görüşdən sonra ABŞ lideri Vaşinqtonun Rusiyadan S-400-lər aldıqdan sonra Ankaraya tətbiq edilən sanksiyaları ləğv edəcəyini açıqlayıb. “Reuters” agentliyi ABŞ hakimiyyətinin 2020-ci ildən bəri ölkəyə təchizatı qadağan edilmiş F-35 qırıcı təyyarələri proqramında Türkiyənin iştirakını bərpa etməyi nəzərdən keçirdiyini bildirib.
Tramp jurnalistlərə Netanyahunun Türkiyəyə F-35 qırıcı təyyarələrinin satışına etirazları ilə bağlı suala cavab olaraq bildirib: "Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan mənim dostumdur və heç kim mənə nəyi satmalı və ya satmamalı olduğumuzu deməyəcək. Türkiyə mənim üçün böyük müttəfiq olub". Xatırladaq ki, 2017-ci ildə Türkiyə Rusiya ilə S-400 sisteminin tədarükü üçün müqavilə imzalayıb və 2019-cu ilin yay və payızında silahı alıb. ABŞ Ankaradan Rusiya sistemlərindən imtina edərək “Patriot”u almağı tələb edib, lakin Ankara bundan imtina edib. Daha sonra Vaşinqton Türkiyəni ən son F-35 qırıcı təyyarələrinin tədarükü proqramından kənarlaşdırıb və CAATSA (Amerikanın Düşmənlərinə Sanksiyalar Vasitəsilə Qarşı Mübarizə Qanunu) çərçivəsində müdafiə sənayesi rəhbərlərinə sanksiyalar tətbiq edib. 2025-ci ilin dekabr ayında Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidan ABŞ prezidentinin CAATSA sanksiyalarının ləğvi prosesini əmr etdiyini açıqlayıb. Ehtiyatda olan polkovnik və strategiya və təhlükəsizlik üzrə türkiyəli ekspert İbrahim Keleş bildirib ki, Türkiyənin hazırda təcili ehtiyacları arasında, xüsusən də bölgədə İsrail və Yunanıstanın hava qüvvələrinin inkişafı nəzərə alınmaqla, hava qüvvələrini modernləşdirmək və daha inkişaf etmiş sistemlərlə təchiz etmək planları var: “Ancaq hazırda inkişaf etdirdiyimiz “KAAN” təyyarələri və digər hava qüvvələri komponentləri tədricən inventara daxil olur. Lakin Türkiyənin tələbləri arasında “KAAN” təyyarələri üçün mühərrik ehtiyacları, mövcud F-16-larımızın modernləşdirilməsi və Türkiyəyə qarşı tətbiq edilən CAATSA sanksiyalarının ləğvi var. Bu məsələ 7-8 iyul tarixlərində Türkiyədə keçirilən NATO zirvə toplantısında Donald Trampla da müzakirə edildi və onun bu prosesə müsbət yanaşması ilə S-400-lərlə bağlı CAATSA sanksiyalarının ləğvi üçün şərt qoyuldu: S-400-lərin Türkiyədə aktivləşdirilməməsi və ya mövcud olmaması”. Ekspert bildirib ki, bu mərhələdə Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələrinin təcili ehtiyaclarını ödəmək üçün lazımi addımları atmaq məqsədilə Türkiyə Rusiya ilə iki S-400 hava hücumundan müdafiə sisteminin satışı və ya geri qaytarılması ilə bağlı müzakirələr aparıb: “Rusiya bu məsələdə müsbət yanaşma nümayiş etdirib və danışıqlar davam edir”.
Daha öncə, milli müdafiə naziri Yaşar Gülər qeyd edib ki, Türkiyə Rusiyanın S-400 sistemlərinin təkrar ixracı ilə bağlı üçüncü ölkələrlə danışıqları davam etdirir: “ABŞ ilə hərbi və siyasi sahələrdə müsbət dinamika ilə davam edən proses çərçivəsində keçmişdən qalan və üçüncü ölkələri də maraqlandıran məsələlər üzrə qarşılıqlı anlaşma və əməkdaşlıq əsasında həll yolları axtarılır”.
Tahir TAĞIYEV
