Elşən Manafov: “Sülh müqaviləsinin dayanıqlı olması anklavlarla bağlı problemlərin ədalətli həllindən asılı olacaq”
Ermənisan Baş naziri Nikol Paşinyan Azərbaycanla anklav və eksklav məsələsinin həlli üçün iki mümkün variantın nəzərdən keçirildiyini bildirib. O, bu, probleminin həlli üçün iki variant irəli sürüb.
Birinci variant ondan ibarətdir ki, SSRİ dağılanda hansı ərazi hansı ölkənin tərkibində olubsa, həmin vəziyyət qorunsun. İkinci variant isə tərəflərin sərhədboyu ekvivalent sahələrin dəyişdirilməsi barədə razılığa gəlməsidir: “Birinci variant ondan ibarətdir ki, anklav və eksklavlar de-yure məxsus olduqları dövlətin ərazisi olaraq qalır. İkinci variant isə delimitasiya zamanı tərəflərin ekvivalent ərazilərlə mübadilə aparmasıdır”.
Paşinyan onu da qeyd edib ki, Ermənistan bu mövzudan imtina etmir: “Mən deyə bilmərəm ki, biz anklav və eksklav mövzusundan imtina edirik və ya edə bilərik. Xeyr, bu məsələni həll etməliyik. Həll variantlarının necə olacağı isə müzakirə mövzusudur”.
Maraqlıdır, Azərbaycan üçün hansı variant daha sərfəlidir? Ekvivalent ərazilərlə mübadilə variantı, yoxsa anklav və eksklavların de-yure məxsus olduqları dövlətin ərazisi olaraq qalması?
Sözügedən məsələni baki-xeber.com-a şərh edən politoloq Elşən Manafov bununla bağlı bir sıra məqamlara toxundu: “Ermənistanla mübahisəli ərazi məsələlərinin həllində anklavların hüquqi statusunun müəyyən edilməsi hər iki tərəf üçün ciddi əhəmiyyət kəsb edir. Əslində imzalanacaq sülh müqaviləsinin dayanıqlı olması da, anklavlarla bağlı problemlərin ədalətli həllindən kifayət qədər asılı olacaq. Bəllidir ki, anklavlar Azərbaycanla hüquqi və tarixi aspektdə bağlı olan kəndlərin Azərbaycana qaytarılmasını ehtiva edir. Hər halda rəsmi Bakının mövqeyi bundan ibarətdir. Azərbaycanın bununla bağlı mövqeyi beynəlxalq hüquqa söykənir. Ermənistan isə mövcud problemin həlli ilə bağlı ekvivavalent ərazi mübadiləsi mövqeyindən çıxış edir. Bu isə həmin ərazilərdə yaşayan və məskunlaşmış, burada əsasən kənd təsərrüfatı ilə bağlı insanların da, bəlli məsələyə münasibətinin açıqlanmasını zəruri edir. Mövcud problemin Ermənistan variantı ya azərbaycanlıların, ya da ermənilərin digər dövlətin vətəndaşlığı ilə bağlı məsələləri gündəmə gətirir. Bu isə problemin həllinin uzanmasına, danışıqların dalana dirənməsinə ğətirib çıxara bilər. Digər tərəfdən beynəlxalq hüquqla adətən bu kimi məsələlər ümumxalq səsverməsi, yəni referendumla həyata keçirilir və bir kənd icmasının məsələyə münasibəti ilə həll edilmir. Əks halda danışıqlar dövlətlər arasında deyil, bələdiyyələr arasında gedərdi”.
Politoloqun fikrincə, nəzərə almaq lazımdır ki, hər iki dövlət quruluşuna görə federativ deyil, unitar dövlətlərdir: “Yəni federativ dövlət quruluşunun mövcud olduğu ölkələrdə (məsələn ABŞ və ya Hindistan və s) dövlətlə yanaşı federasiya subyektlərinin də, öz hökuməti və qanunvericiliyi olduğundan bu məsələ dövlət subyektləri arasında danışıqların müzakirə predmeti ola bilərdi. Paşinyan isə ifrat demokrat imicində çıxış edərək bu məsələnin həllində də siyasi divident qazanmağa çalışır. Hərçənd onsuz da müxalifət onu Azərbaycanla danışıqlarda təslimçi mövqe sərgiləməkdə ittiham edir. Maraqlı məqam odur ki, hətta Qarabağ probleminin həllində belə erməni tərəfi zamanında ekvivalent ərazi variantı modelini irəli sürüb. Söhbət amerikalı politoloq Pol Qoblun variantından gedir. Yəni Qarabağın qaytarılması müqabilində Naxçıvanın Ermənistana verilməsi. Lakin bunun gələcəkdə Azərbaycan dövlətçiliyi üçün doğura biləcəyi riskləri nəzərə alaraq Ulu Öndər Heydər Əliyev bu model ətrafında danışıqları lüzumsuz hesab edib. Deməli, tarixi təcrübə konteksində Azərbaycanın Paşinyanın irəli sürdüyü ekvivalent təklifini lüzumsuz sayacağı birmənalıdır”.
Vidadi ORDAHALLI
