İran və ABŞ arasında yeni bir qarşıdurma mərhələsi fonunda İslam Respublikası daxilində siyasi böhran açıq fazaya qədəm qoyub. Bu barədə İsrailin "Channel 14" kanalı məlumat yayıb. Ali lider Əli Xameneinin anım mərasimi zamanı prezident Məsud Pezeşkian və xarici işlər naziri Abbas Əraqçi prezident Donald Tramp administrasiyası ilə hər hansı danışıqlara qarşı çıxan mühafizəkarların hücumuna məruz qalıblar.
Qeyd edilir ki, Tehran hadisələri İran rəhbərliyi daxilində ciddi bir uçurumun olduğunu üzə çıxardı. Dəfn mərasimi zamanı prezident Məsud Pezeşkian danışıqlar prosesinə qarşı çıxan aqressiv etirazçılarla toqquşdu və təhlükəsizlik qüvvələrinin müşayiəti ilə tez bir zamanda oradan çıxarıldı. Eyni zamanda, xarici işlər naziri Abbas Əraqçi etirazçılar tərəfindən təqib edilib, ona daş atıb, təhdidlər qışqırıblar. Artan daxili siyasi böhran ABŞ ilə münaqişənin yeni bir eskalasiyası ilə üst-üstə düşdü. Amerikanın İran sahillərindəki hədəflərə endirdiyi zərbələrdən sonra SEPAH Küveyt və Bəhreyndəki ABŞ hərbi bazalarına cavab raket və pilotsuz təyyarələr hücumları etdi. Prezident Məsud Pezeşkian Vaşinqtonu atəşkəsi pozmaqda günahlandırıb, İran hökumət dairələrindəki mənbələr isə ölkə rəhbərliyində dərin böhranın olduğunu və diplomatiya tərəfdarları ilə sərt hərbi cavab arasında mübarizənin davam etdiyini bildiriblər. Prezidentin yaxın çevrəsinin üzvləri hadisədən sonra gərginliyi azaltmağa çalışırlar. Prezidentin oğlu və müşaviri Yusif Pezeşkian radikal fəalların hərəkətlərini pisləyərək, bu cür hücumların milli birliyi sarsıtdığını və yalnız İranın xarici düşmənlərinə fayda verdiyini bildirib. Müşahidəçilər hesab edirlər ki, davam edən daxili fikir ayrılıqları və vahid xarici siyasət strategiyasının olmaması Əli Xameneinin ölümü və ABŞ-ın yenidən hücumlarından sonra hökumətin daha da qeyri-sabitləşməsi riskini artırır.
Maraqlıdır ki, bu fonda Amerika mətbuatı Vaşinqtonun uğursuz Yaxın Şərq siyasəti ilə bağlı həyəcan təbili çalır. "New York Post" qəzetinin redaksiya heyəti Ağ Evə müraciət edib: onlar dua etməlidirlər ki, Donald Tramp bu dəfə İranla atəşkəsin bitdiyini elan edərkən səmimi olsun. Əsas məsələ odur ki, Amerika prezidenti bir daha heç bir şəkildə razılaşmanı bərpa etməyə çalışmasın. Jurnalistlər Tehranın bütün bu müddət ərzində ABŞ-ı axmaqcasına idarə etdiyini, hətta razılaşmanın şərtlərini yerinə yetirməyi belə düşünmədiyini acı fakt kimi qeyd edirlər. Tramp özü etiraf edib: "Düşünürəm ki, biz çox vaxt itirdik". Dövlət başçısı Hörmüz boğazında üç ticarət gəmisinə hücum edildikdən sonra İrana qarşı hücumların bərpa olunmasını əmr edib. Prezident emosional olaraq əlavə edib ki, artıq İran liderləri ilə münasibət qurmaq istəmir və onları "zibil" adlandırıb. "New York Post" qəzeti kəskin reaksiya verib: Ağ Ev heç vaxt iyun müqaviləsini imzalamamalı idi. Tramp böyük güzəştlər etdi, lakin Vaşinqton bunun müqabilində heç nə almadı. Ekspertlər qeyd edirlər ki, İran memorandum imzalandıqdan dərhal sonra müqavilələri pozub. Tehran hələ də təhlükəsiz olması nəzərdə tutulan boğaza özününkü kimi iddia edir və gəmilərə müntəzəm olaraq atəş açır. Üstəlik, peyk görüntüləri Pikaks dağındakı nüvə obyektində şübhəli tikinti işlərini əks etdirir: “Rejim qaniçən planlarını gizlətmir: İran Ekspertlər Assambleyası rəsmi olaraq Tramp və Netanyahunun öldürülməsinə çağırdı və İslam Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyi açıq şəkildə amerikalılara və israillilərə Ayətullah Əli Xameneinin ölümünə görə əbədi qisas vəd etdi. Tehranın həyasızlığına cavab olaraq Ağ Ev sərt iqtisadi sanksiyaları bərpa etdi və hədəfə yönəlmiş hava hücumları başladı. 8 iyulda Trampın hətta İrana qarşı tam dəniz blokadası tətbiq etmək və mülki hədəflərini bombalamaq barədə də müzakirə açdığı bildirilir. Lakin prezident uzunmüddətli hərbi kampaniyanı istisna edərək mətbuatı tez bir zamanda sakitləşdirdi: "Bu çox tez bitəcək. Biz uzunmüddətli münaqişə axtarmırıq". Bu tərəddüd, həqiqətən də, "New York Post" jurnalistlərini çaşdırıb. Onlar istehza ilə düşünürlər: bunlar "böyük danışıqçı"nın sözləridirmi? Tramp artıq böyük bir müharibəyə başlamayacağına söz veribsə, İranın güzəştə getməsi və nüvə bombasından imtina etməsi üçün hansı səbəbi ola bilər? Müəlliflər belə bir nəticəyə gəlirlər: Vaşinqton İran quldurlarının nüvə ambisiyalarını məhv etmək üçün maksimum səy və vaxt sərf etməsə, Amerika heç bir qələbə qazanmayacaq”.
Samirə SƏFƏROVA
