Keçmiş Azərbaycan SSR-in Ermənistanın nəzarətində olan anklavları, eləcə də hazırda Azərbaycanın nəzarətində olan Başkənd kəndi məsələsindən imtina etmək mümkün deyil. Bunu Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan deyib: “Anklav və eksklav məsələsinə gəldikdə isə bütün həll olunmamış məsələləri həll etməliyik. Bu məsələdə maraqlıyıq. Çünki Başkənd kəndi eksklav statusunda hazırda Azərbaycanın nəzarətindədir və Ermənistanın suveren ərazisi hesab olunur. Yəni hazırda anklav və eksklavlar məsələsindən imtina etdiyimizi və ya edə biləcəyimizi deyə bilmərəm”.
Paşinyan eksklav probleminin iki mümkün həll yolunu açıqlayıb: ya ərazilər SSRİ dağılanda hansı ölkəyə məxsus idisə, həmin ölkənin tərkibində qalır, ya da tərəflər sərhədboyu ekvivalent sahələrin dəyişdirilməsi barədə razılığa gəlirlər. Baş nazir həmçinin hər iki ölkənin oxşar infrastruktur çətinlikləri ilə üzləşdiyini vurğulayıb – yaşayış məntəqələrinə aparan yollar sovet dövrünün anklav zonalarından keçir və Azərbaycanın timsalında bu, bəzi kəndlərin tam təcrid olunmasına gətirib çıxara bilər: "Münaqişə məntiqi – "kim nə götürübsə, onundur" – biz bu məntiqdən imtina etmişik. Biz sülh sazişi və Alma-Ata Bəyannaməsinin məntiqini rəhbər tuturuq: Ermənistanın ərazisi Sovet Ermənistanının ərazisinə – 29 min 743 kvadratkilometrə, Azərbaycanın ərazisi isə Sovet Azərbaycanına bərabərdir. Əgər sərhədlərlə bağlı qərar Konstitusiyaya və qanunlara uyğun olaraq xalqın iradəsinin öyrənilməsi tələb edərsə, təbii ki, bu sualla vətəndaşlara üz tutacağıq". Bundan əvvəl isə xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov qeyd edib ki, Azərbaycanla Ermənistan arasında 13 kilometrə yaxın dövlət sərhədi delimitasiya olunub, həmin ərazilərdə demarkasiya işləri də başa çatdırılıb. Delimitasiya sərhədin xəritə və coğrafi təsvirlər əsasında kağız üzərində müəyyənləşdirilməsi, demarkasiya isə həmin xəttin birbaşa ərazidə dirək və nişanlarla işarələnməsidir. Bayramov iki ölkə arasında delimitasiya prosesinin davam etdiyini bildirib: "Sərhədin şimaldan cənuba doğru müəyyənləşdirilməsi barədə bəlli bir razılaşma var. Sülh sazişinin yekunlaşdırılması istiqamətində Azərbaycan tərəfi üzərinə düşən bütün işləri tamamlayıb". Nazir delimitasiya prosesi çərçivəsində eksklav kəndlərlə bağlı məsələlərin də öz həllini tapacağını əlavə edib. Eksklav - bir dövlətin əsas ərazisindən kənarda yerləşən və tamamilə digər ölkənin quru ərazisi ilə əhatə olunmuş torpaq parçasıdır.
Rəsmi Bakının açıqlamasına görə, dörd eksklav kəndi hələ də Ermənistanın nəzarətindədir. İrəvan isə Gədəbəy rayonu ərazisindəki eksklavına nəzarət etmədiyini bildirir. Xatırldaq ki, Azərbaycanın Ermənistan ərazisi daxilində yerləşən 4 eksklav kəndi mövcuddur: Yuxarı Əskipara, Sofulu, Barxudarlı və Naxçıvan Muxtar Respublikasına aid olan Kərki kəndi. Bu kəndlər Azərbaycan üçün eksklav, Ermənistan üçün anklav kəndlərdir. Yuxarı Əskipara 860 hektar, Sofulu 439 hektar, Barxudarlı 320 hektar əraziyə malikdir. Hər üç yaşayış məntəqəsi 1992-ci ildə işğal olunub. Kərki kəndi 1990-cı ilin yanvarında ermənilər tərəfindən işğal edilib. Kəndin ərazisi 19 kv.km-dir. Danışıqların növbəti mərhələsində Ermənistan tərəfinin də Gədəbəy rayonunda yerləşən Başkəndlə bağlı məsələ qaldıracağı istisna olunmur. Ermənilərin Artsvaşen adlandırdıqları bu yaşayış məntəqəsi Sovetlər dövründə - 1920-ci ildə Ermənistana verilsə və onun xəritəsinə daxil edilsə də, bura tarixi Azərbaycan torpağıdır. Sahəsi 40 kv.km olan Başkənd 1992-ci ilin avqustunda erməni işğalçılarından təmizlənib.
Tahir TAĞIYEV
