"Al-Monitor" nəşri yazır ki, İrəvan Türkiyə və Azərbaycanla münasibətləri normallaşdırmağa çalışarkən və ABŞ-ın rəhbərlik etdiyi nəqliyyat dəhlizini dəstəkləyərkən, Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan İranı layihənin onun maraqlarını təhdid etmədiyinə inandırmağa çalışır. Nəşrin qeyd etdiyi kimi, Paşinyan bu həftə Tehrana səfər edən və İranın ali lideri ayətullah Əli Xameneinin vəfatından sonra keçirilən yas mərasimlərində iştirak edən azsaylı xarici liderlərdən biri olub.
Bu yaxınlara qədər belə bir addım tamamilə təbii hesab olunurdu. İran, Rusiya ilə birlikdə uzun müddətdir ki, Ermənistanın əsas, lakin narahat müttəfiqlərindən biri olub. "Al-Monitor" yazır: “Bu gün irəvan Kremlin orbitindən çıxmağa, ABŞ və Avropa İttifaqı ilə strateji əlaqələr qurmağa çalışır, eyni zamanda tarixi düşmənləri olan Türkiyə və Azərbaycanla uzunmüddətli sülh axtarır. ABŞ və İran arasında davam edən qarşıdurma fonunda Paşinyanın səfəri mübahisəli görünə bilər. Lakin 6 iyulda Rusiyanın baş naziri Mixail Mişustinlə görüşdüyü Yekaterinburqa səfərindən sonra baş tutan bu səfər, Ermənistan baş nazirinin kiçik, dənizə çıxışı olmayan ölkəsini sonrakı qarışıqlıqlardan qorumaq üçün hansı çətin tarazlığı qorumalı olduğunu vurğulayır. ABŞ və İsrailin hücumları qarşısında gözlənilməz müqavimətindən ruhlanan İran, 44 kilometrlik sərhədi paylaşdığı Ermənistan da daxil olmaqla, daha böyük etimad nümayiş etdirməyə başlayıb. Bu kiçik hissə İranın Qara dənizə çıxışı üçün strateji əhəmiyyət kəsb edir və İslam Respublikasına digər şimal qonşusu, İsrailin müttəfiqi olan Azərbaycan üzərində təsir gücü verir. İranla münasibətlərdə ən aktual məsələlərdən biri "Tramp marşrutu" olan TRIPP olaraq qalır. Tehran layihənin əsl məqsədinin İranı Ermənistan və Gürcüstandan fiziki olaraq ayırmaq, eləcə də marşrutun təhlükəsizliyini təmin etmək vəzifəsi daşıyan Amerika təhlükəsizlik podratçılarına gələcək münaqişə halında dayaq nöqtəsi təmin etmək olmasından qorxur. Təəccüblü deyil ki, İranın Ermənistandakı səfiri mətbuat konfransında TRIPP mövzusunu qaldırdı. ABŞ-ın İrana son hava hücumlarını xatırladan diplomat bildirib ki, "İranın sərhədlərində Amerikanın mövcudluğu ilə bağlı tamamilə qanuni və məntiqi narahatlıqları aydın şəkildə həll edilməlidir".
“Al-Monitor"a müsahibə verən analitiklər hesab edirlər ki, Ermənistan diplomatiyası "dırmaşmaq üçün böyük bir dağ" ilə üzləşir. Onlar hesab edirlər ki, İrəvan İran tərəfi ilə dialoq qurmalı, onun narahatlıqlarını və qırmızı xətlərini başa düşməli, bu layihənin İrana qarşı yönəlmədiyini və İranın özünün də yeni nəqliyyat marşrutlarının açılmasından faydalana biləcəyini izah etməlidir. Bunun üçün İranın Qara dənizə, o cümlədən dəmir yolu ilə çıxışını saxlayacağına və layihədə müəyyən pay alacağına dair zəmanət tələb olunur. Lakin belə bir ssenarini təsəvvür etmək çətindir, çünki layihəni həyata keçirmək üçün yaradılan şirkətin 74%-i ABŞ-a, yalnız 26%-i isə Ermənistana məxsusdur. Ermənistan üçün əsas problem İranın birbaşa müdaxiləsi riski deyil - Tehranın hazırkı beynəlxalq təcridi nəzərə alınmaqla bu ssenari ehtimalı azdır. Daha ciddi təhlükə Türkiyənin yaxın gələcəkdə Ermənistanla quru sərhədini açması ehtimalıdır. Nəticədə, Ermənistan özünü əsasən Türkiyə və Azərbaycanın maraqlarına xidmət edən nəqliyyat dəhlizində tapa bilər. Belə bir qeyri-müəyyənliklə qarşılaşan Paşinyan, Rusiyanın Ermənistandakı iqtisadi və hərbi təsirini zəiflətmək istəyinə baxmayaraq, həm Tehran, həm də Moskva ilə münasibətlərini davam etdirməyə məcburdur”.
Tahir TAĞIYEV
