ABŞ-ın müxtəlif ştatlarında Demokratlar Partiyası noyabr ayında keçiriləcək konqres və yerli seçkilər üçün namizədlərini seçmək məqsədilə preymerizlər, yəni ilkin seçkilər keçirir. Nəticələr partiya rəhbərliyini və Amerika cəmiyyətinin əhəmiyyətli bir hissəsini heyrətləndirir. Demokratların ifrat solçularının nümayəndələri - Nyu-York meri Zöhran Məmdaninin tərəfdarı olan sözdə demokratik sosialistlər bir-birinin ardınca qələbələr qazanırlar. Onların Amerikanı xarici siyasəti də daxil olmaqla dəyişdirmək planları ölkədə bir çoxlarını qorxudur. Lakin Donald Tramp bundan məmnun görünür. O əmindir ki, sosialistlərin radikalizmi bəzi seçiciləri Demokratlar Partiyasından uzaqlaşdıracaq və nəticədə onlar Respublikaçıları dəstəkləyəcəklər.
Hələlik ABŞ seçki kampaniyası tam gücü ilə davam edir. Hər iki partiyada ilkin seçkilər keçirilir, lakin Demokratlar xüsusi diqqət çəkir. Nyu-York şəhəri ilk sürprizləri təqdim edir. Mamdani tərəfindən dəstəklənən üç namizəd orada qalib gəlib: Bred Lander, Kler Valdez və Darialisa Avila Şevalyer. Bu qələbələrdən ən təəccüblüsü Şevalyerin qələbəsi oldu. Dominikan əsilli az tanınan fəal Nyu-York şəhərində əsasən ispan mənşəli 13-cü Konqres Dairəsində az fərqlə qalib gəlib. Lakin partiyanın gələcəyi üçün bəlkə də ən əhəmiyyətlisi konqresmen Daniel Qoldmanın məğlubiyyəti idi. O, Dövlət Nəzarətçisi Landerin (şəhər maliyyəsinin ictimai auditoruna bənzər, sakinlər tərəfindən seçilən vəzifə) məğlubiyyətinə uğradı. Burada bir məqamı da qeyd edək ki, Konqresdə latın əsilli bir qrup Demokrat konqresmenə Espaillat adı verilib. Bu, Konqresin İspan Qrupunun sədri Espaillatın adından götürülb. Espaillat partiya isteblişmentinin nümayəndəsidir və nüfuzlu Goldman maliyyə imperiyasının keçmiş prokuroru və varisi məhz həmin isteblişmentdir. Nyu-York şəhərinin ilkin seçkilərinin nəticələri yerli xüsusiyyətlərlə əlaqələndirilə bilər. Şəhər həmişə Amerika liberalları və solçularının qalası olub və bunu Mamdaninin 2025-ci ilin noyabr ayında keçirilən mer seçkilərindəki qələbəsi sübut edir. Lakin 29 iyun tarixində Koloradoda ilkin seçkilər də maraqlı nəticələri üzə çıxardı və bu, həm də sensasiyaya səbəb oldu. Qalib 29 yaşlı vəkil Melat Kiros oldu. Deyəsən o, Amerika mühafizəkarlarının qorxu və fobiyalarının təcəssümüdür. Kiros Efiopiyada anadan olub, ABŞ-a mühacirət edib. Bəzi mənbələrə görə, onun ailəsi Amerika səfirliyi tərəfindən keçirilən lotereyada yaşıl kart qazanıb; digərlərinə görə, onlar siyasi qaçqın statusu alıblar. Yeri gəlmişkən, Efiopiya Tramp və tərəfdarlarının ABŞ-a immiqrasiyanı tamamilə qadağan etməyə çalışdıqları ölkələr arasındadır. Kirosun tərcümeyi-halında Amerika sosialistlərinin baxışlarını xarakterizə edən diqqətəlayiq, hətta simvolik bir məqam var. O, İsrailin bir dövlət kimi ləğvi üçün ictimai çağırışların icazəli olduğunu və antisemitizm olmadığını iddia etdikdən sonra tanınmış bir hüquq firmasından qovulub. İndi qalib gələn Kiros mühafizəkarlardan çox uzaqdır. Onun rəqibi Diana DeGetti Demokratlar Partiyasının sözdə mütərəqqi qanadına mənsubdur.
Proqressiv və sosialistlər bəzən eyniləşdirilir. Məsələn, mütərəqqi qanadın "patriarxı" senator Berni Sanders özünü sosialist hesab edir. Bununla belə, bəzi nüanslar var. Bunlardan biri sosialistlərin Yaxın Şərqdəki hadisələrə qarşı daha radikalizmidir. Onların hamısı Fələstini dəstəkləyir. Lakin Rusiya-Ukrayna münaqişəsi ilə bağlı mövqeləri o qədər də aydın deyil. Məsələn, Mamdani ümumiyyətlə Kiyevi dəstəkləyir, lakin onu da bildirir ki, bu məsələ onu çox maraqlandırmır, Demokratların sosialist qanadının ən populyar nümayəndəsi olan konqresmen Aleksandriya Okasio-Kortez fərqli mövqe tutur. O, birmənalı şəkildə Ukraynanı dəstəkləyir və bu dəstəyin daha aktiv və ardıcıl olmasını müdafiə edir. Rusiya Elmlər Akademiyasının ABŞ və Kanada Tədqiqatları İnstitutunun baş tədqiqatçısı Vladimir Vasilyev bildirib ki, hazırkı sosialist "hücum"u Demokratlar Partiyasının böhranının hazırkı prezidentin bütün Amerika demokratik sisteminə qarşı qoyduğu çağırışa adekvat cavab verə bilməməsinin təzahürü kimi qəbul etmək olar: "Trampın birinci müddəti ərzində o, dəfələrlə diktatura meyllərində ittiham olunub. Amma indi, belə demək olarsa, o, ikiqat güclənib. Tramp daim və nümayişkaranə şəkildə belə meyllərə sahib olduğunu nümayiş etdirir. Bu şəraitdə Demokratlar Partiyasından Amerika demokratiyasının əsaslarının müdafiəçisi olan "anti-Tramp"ın çıxmasının lazım olduğunu düşünmək olar. Amma o, bunu etməyib. Partiyanın mərkəzçi qanadı heç kimi namizəd göstərə bilməz". Hazırda bütün sorğulara görə, ən populyar Demokrat siyasətçilərin siyahısı populyarlıq baxımından azalan sırada belə görünür: keçmiş vitse-prezident və Trampın 2024-cü il rəqibi Kamala Harris, Kaliforniya qubernatoru Qevin Nyusom, keçmiş nəqliyyat katibi Pit Buttejic və Okasio-Kortez. Harris öz baxışlarında mərkəzçidən daha çox solçudur, lakin o, inanclarına görə deyil, hazırda digər partiya rəqiblərindən daha populyar olduğuna görə birinci yerdədir; Nyusom və Buttejic mərkəzçidir; Okasio-Kortez solçudur. Lakin gözlənildiyi kimi, bu siyahıdakı ilk üç nəfər anti-Tramp rolunu uğurlu oynamaq gücündə deyil. Onların hər birinin yüksək mənfi reytinqi var. Digər tərəfdən, sosialistlər Amerika siyasətində innovatorlar, dəyişiklik və yenilənmə tərəfdarları imicindən sui-istifadə edirlər. Lakin onların ideyalarını qəbul etməyə hazır olan amerikalıların faizi məhduddur. Bu, Respublikaçıları və Trampı dəstəkləyənlərin sayından azdır. Vasilyev qeyd edir: "İfrat solçu siyasətçilər həddindən artıq və təmtəraqlıdırlar. Lakin onlar populistdirlər və populizm, xüsusən də solçu populizm heç bir yerə aparmır və bir çox amerikalı bunu başa düşür. Buna görə də radikalların uğuru Demokratlar Partiyasının zəiflədiyini göstərir. Onlar Mamdani və Okasio-Kortez kimi insanlarla partiyanın Tramp üçün asan ov olacağını başa düşürlər, amma hələlik bu barədə heç nə edə bilmirlər".
Tahir TAĞIYEV
