Əli Orucov: "Bu qərar postsovet ölkələrində də öz təsirini göstərəcək"
Rusiya Prezidenti Vladimir Putin vətəndaşlıqla bağlı dövlət rüsumlarının artırılmasını nəzərdə tutan qanunu imzalayıb. Dəyişikliklərə əsasən, Rusiya vətəndaşlığının əldə edilməsi üçün dövlət rüsumu 12 dəfə artırılaraq 4 200 rubldan 50 000 rubla qaldırılıb. Bu məbləğ hazırkı məzənnə ilə təxminən 1 080 manat təşkil edir. Qərarın miqrasiya sahəsində dövlət rüsumlarının yenilənməsi və büdcə gəlirlərinin artırılması məqsədi daşıdığı bildirilir.
Rusiya vətəndaşlığı üçün dövlət rüsumunun 12 dəfə artırılması Kremlin miqrasiya siyasətində hansı dəyişikliklərdən xəbər verir? Bu addım daha çox büdcə gəlirlərini artırmağa hesablanıb, yoxsa Rusiyaya miqrasiyanı və vətəndaşlıq əldə etməyi məhdudlaşdırmaq məqsədi daşıyır? Hazırda Rusiya vətəndaşlığına maraq həqiqətən yüksəkdir, yoxsa bu qərarla Moskva vətəndaşlıq verilməsi prosesini daha selektiv və çətin etmək istəyir?
Bu sual bir neçə fərqli, lakin bir-birini tamamlayan məntiqin kəsişməsini araşdırır və sadə bir cavabı yoxdur.
Rüsumun 12 dəfə artırılmasını yalnız büdcə mülahizəsilə izah etmək çətin görünür, çünki Moskvanın müharibə şəraitindəki büdcə kəsirini 50.000 rublluq vətəndaşlıq rüsumları ilə doldurmaq mümkün deyil. Ekspertlər qeyd edir ki, bu addım Kremlin son illərdə tədricən həyata keçirdiyi daha geniş miqrasiya məhdudlaşdırma siyasətinin bir hissəsidir, yəni rüsumun artırılması təcrid edilmiş bir qərar kimi yox, sistemli bir meylin davamı kimi dəyərləndirilməlidir.
Eyni qanun çərçivəsində yalnız vətəndaşlıq rüsumu deyil, müvəqqəti yaşayış icazəsi 1.900-dən 15.000 rubla, daimi yaşayış icazəsi isə 6.000-dən 30.000 rubla qaldırılıb, giriş dəvətnamələri isə 960-dan 8.000 rubla çıxarılıb. Bu rəqəmlər göstərir ki, söhbət yalnız vətəndaşlıqdan deyil, Rusiyada qanuni mövcudluğun bütün mərhələlərinin maliyyə baxımından ağırlaşdırılmasından gedir.
Siyasətin seçim xarakteri daşıması isə ən maraqlı cəhətidir. Müqavilə əsasında Rusiya ordusunda xidmət edərək Ukraynaya qarşı döyüşmək istəyən əcnəbilər üçün həm miqrasiya girişinin, həm də vətəndaşlığın sadələşdirilmiş qaydası və rüsumdan azad olması şərti qorunur. Yəni qapı həm bağlanır, həm də açılır — kim üçün olduğuna bağlı. Bu selektivlik Kremlin miqrasiya siyasətinin mahiyyətini açıq şəkildə ortaya qoyur: məsələ ümumi axını idarə etmək deyil, axını istiqamətləndirməkdir.
Rusiyaya miqrasiya edənlərin böyük əksəriyyəti Mərkəzi Asiya və Qafqaz ölkələrindəndir. Lakin bu ölkələr son illərdə Moskvanın təsir dairəsindən uzaqlaşaraq müstəqil siyasət yürüdür. Bu kontekstdə Kremlin miqrasiya siyasətini miqrantlar vasitəsilə onun nüfuz dairəsindən çıxan ölkələrə dolayı təzyiq aləti kimi istifadə etdiyi ehtimalı da istisna edilmir.
Demoqrafik paradoks isə bu siyasətin ən zəif nöqtəsini təşkil edir. BMT-nin proqnozlarına görə, Rusiyanın əhalisi 2050-ci ilə qədər 132,7 milyona qədər azalacaq. Xüsusilə tikinti və kənd təsərrüfatı kimi sektorlarda işçi qıtlığı artıq ciddi problem yaradır, çünki Rusiya vətəndaşları bu sahələrdə çalışmaq istəmir. Əhalisi azalan, işçi qıtlığı ilə üzləşən bir ölkənin vətəndaşlıq əldə etməyi bu qədər baha başa gətirməsi ilk baxışda ziddiyyət kimi görünür. Lakin bu ziddiyyət faktiki olaraq mövcuddur və Kremlin miqrasiya siyasətinin daxili gərginliyini əks etdirir: bir tərəfdə işçi ehtiyacı, digər tərəfdə etnik-milli narahatlıqlar, üçüncü tərəfdə isə beynəlxalq sanksiyalar fonunda büdcə sıxıntıları eyni anda mövcuddur.
Bütün bu addımlar - deportasiya səlahiyyətlərinin genişləndirilməsi, polis nəzarətinin sərtləşdirilməsi, geolokasiya izləmə sistemlərinin tətbiqi və dövlət strukturlarında yenidənqurma — birlikdə Rusiyanın miqrasiya siyasətinin xeyli sərtləşdiyini göstərir.
Nəticə etibarilə bu qərar eyni anda bir neçə məqsədi güdür: büdcəyə əlavə gəlir, miqrasiya axınının selektiv idarəsi, arzuolunmaz hesab edilən miqrant kontingentinin azaldılması və Kremlin coğrafi nüfuz dairəsindəki ölkələrə göndərilən dolayı siyasi mesaj. Bu məqsədlərin hamısı eyni vaxtda işlədilir, bu da siyasətin birmənalı şəkildə "yalnız büdcə" və ya "yalnız miqrasiya məhdudlaşdırması" kimi izah edilməsini qeyri-mümkün edir.
"Bakı-Xəbər" qəzetinə açıqlamasında siyasi ekspert Əli Orucov bildirib ki, Rusiyanın miqrantlarla bağlı yürütdüyü siyasət təkcə dövlət büdcəsinə əlavə gəlirlər əldə etməklə bağlı deyil. Onun sözlərinə görə, bu addım eyni zamanda xarici vətəndaşlara təzyiqlərin artırılması və daxili işçi qüvvəsinin təşviqinə xidmət edir.
Orucov vurğulayıb ki, yüz minlərlə rusiyalı, işsiz olmasına baxmayaraq, ucuz işçi qüvvəsi kimi çalışmaq istəmir və əmək bazarındakı bu boşluqlar xaricdən gələnlərlə doldurulur. Ekspertin fikrincə, əmək bazarında xarici işçi qüvvəsinin artması sosial və demoqrafik vəziyyəti qeyri-slavyanların ziyanına dəyişir. Kreml isə bu yolla kənardan gələn axının qarşısını almağı hədəfləyir.
Qeyd edilib ki, Rusiyaya əmək miqrasiyası əsasən postsovet məkanından - ilk növbədə Mərkəzi Asiya regionundan gəlir. Son illərdə isə Çin və Hindistandan gələn əmək miqrantlarının payı da xeyli artıb.
Əli Orucov xatırladıb ki, Rusiya uzun illər ətraf ölkələr üçün böyük bir iş və qazanc mərkəzi olub, hər il qonşu dövlətlərə milyardlarla dollar həcmində pul köçürmələri həyata keçirilib. Lakin Ukrayna-Rusiya müharibəsi bu sahəyə də ciddi zərbə vurub. Müharibənin fonunda daxildə artan iqtisadi böhran, millətçilik və ayrıseçkilik əhval-ruhiyyəsi vəziyyəti daha da pisləşdirib.
Ekspert öz fikrini belə yekunlaşdırıb: "Bu qərar postsovet ölkələrində də bir müddət sonra öz təsirini göstərəcək".
Dəniz NƏSİRLİ
