Əli Orucov: "İranla ABŞ arasında imzalanmış memorandum irəliyə doğru atılan ciddi addım olsa da, mövcud gərginliyi aradan qaldırmayacaq"
Bəzi media məlumatlarına görə, ABŞ-ın İranla imzalaması gözlənilən memorandum razılaşmanın bütün məzmununu əks etdirmir. Həmin iddialara görə, Vaşinqton və Tehran arasında ictimaiyyətə açıqlanmayan daha geniş və məxfi bir razılaşma da mövcuddur və bu saziş ciddi məxfilik şəraitində saxlanılır.
Hazırda ABŞ və İran arasında müzakirə olunan memorandumun bəzi hissələrinin tam şəkildə açıqlanmadığı bildirilir. Buna görə də bəzi media qurumları və siyasi şərhçilər memorandumun yalnız ümumi çərçivəni əks etdirdiyini, tərəflər arasında isə əlavə məxfi razılaşmaların ola biləcəyini irəli sürürlər.
Lakin memorandumun sadəcə görüntü olduğu və onun arxasında tamamilə başqa bir gizli sazişin mövcudluğu barədə iddiaları təsdiqləyən etibarlı və müstəqil sübutlar yoxdur. Bu fikirlər daha çox ehtimallar, fərziyyələr və siyasi təhlillər səviyyəsində qiymətləndirilir. Rəsmi açıqlamalarda isə tərəflər arasında aparılan danışıqların əsasını məhz açıqlanan memorandumun təşkil etdiyi bildirilir.
Bununla yanaşı, beynəlxalq danışıqlarda bəzi texniki əlavələrin, protokolların və ya qeyri-ictimai təminatların məxfi saxlanılması qeyri-adi hal deyil. Bu, təhlükəsizlik məsələləri, sanksiyaların tətbiqi və ya ləğvi mexanizmləri, nüvə proqramı ilə bağlı texniki prosedurlar və regional məsələlər üzrə koordinasiya kimi mövzuları əhatə edə bilər.
Bu baxımdan sual yaranır: açıqlanan sənəddən əlavə, tam məxfi şəkildə razılaşdırılmış başqa bir sənədin mövcudluğu nə dərəcədə inandırıcıdır? ABŞ və İran kimi bir-birinə uzun illərdir etimadsız yanaşan iki dövlətin qarşılıqlı etimada əsaslanan belə bir məxfi razılaşma əldə etməsi nə qədər ağlabatandır?
Siyasi şərhçi Əli Orucov məsələ ilə bağlı "Bakı-Xəbər" qəzetinə açıqlamasında bildirdi ki, İranla ABŞ arasında imzalanmış memorandum irəliyə doğru atılan ciddi addım olsa da, mövcud gərginliyi aradan qaldırmayacaq. Həmin memorandumla bağlı da tərəflər beynəlxalq ictimaiyyətə təfsilatlı məlumat vermirlər. Daha çox informasiya müharibəsinin elementi kimi istifadə olunur.
Onun sözlərinə görə, Tehran-Vaşinqton xəttində məxfi saxlanılan təmaslar gərginliyin pik dövründə də davam etdirilirdi. Mümkündür ki, razılaşmanın dərin qatlarında özünü ehtiva edən məsələlərin bəzi detalları etiraz yaradacağından hələ məxfi saxlanılsın.
Əli Orucov qeyd edib ki, digər tərəfdən, əgər qarşıdakı 60 gün müddətində fundamental şərtlər olan nüvənin zənginləşdirilməsi, 60 faiz zənginləşdirilmiş uranın təhvil verilməsi, həmçinin raket proqramının inkişaf etdirilməsi barədə də ilkin ortaq məxrəc tapılıbsa, onu indi açıqlamağın düzgün zamanı olmadığından bu məsələ hələlik təxirə salına bilər.
Siyasi şərhçinin fikrincə, əgər əvvəlcədən tam aydın olsaydı ki, İran həmin prinsipial məsələlərdən geri çəkilməyəcək, o zaman ABŞ belə bir razılaşmanı niyə qəbul edirdi? Müharibə də zatən həmin səbəblərə görə başlamışdı. Bu kimi hallar, əlbəttə, şübhələrə və fərqli təhlillərə yol açır.
Dəniz NƏSİRLİ
