Ermənistan parlamentinin Xarici Əlaqələr Daimi Komitəsinin sədri Sarkis Xandanyanın başçılıq etdiyi nümayəndə heyətinin üzvləri ATƏT Parlament Assambleyasının (PA) İstanbulda keçirilən payız sessiyasında bir sıra maraqlı açıqlamalr verib.
Məsələn, sessiya zamanı nümayəndə heyətinin üzvü Mariya Karapetyan qeyd edib: “Avqustun 8-də Vaşinqtonda Ermənistan və Azərbaycan sülh sazişini paraflamaqla və suverenliyə tam hörmət əsasında bütün kommunikasiyaları bərpa etmək öhdəliyini təsdiq etməklə tarixi addım atıblar. Xüsusən də “Tramp marşrutu” layihəsi çərçivəsində razılaşdırılmış addımlar diqqətəlayiqdir. Bu, bütün Ermənistanda yeni dəmir yolları, qaz və neft kəmərləri, elektrik xətləri və internet kabellərinin çəkilməsi üçün genişmiqyaslı infrastruktur proqramıdır.
Cari ilin oktyabrında Azərbaycan öz ərazisindən Ermənistana yüklərin tranzitinə qoyulan bütün məhdudiyyətləri aradan qaldırdığını bəyan etdi və bu, Azərbaycanla Ermənistan arasında sülhün yalnız kağız üzərində deyil, reallıqda da mövcud olduğunun daha bir təsdiqi oldu. Ermənistan təşəkkürünü və Türkiyə ilə Azərbaycan arasında tranziti asanlaşdırmağa hazır olduğunu bildirdi. Qazaxıstan və Rusiyadan taxılın Azərbaycan və Gürcüstan üzərindən Ermənistana daşınması onu göstərir ki, bütövlükdə region sülh faktını qəbul edir və artıq Cənubi Qafqazda, Ermənistan, Azərbaycan və Gürcüstan bir-birini gücləndirə bilər. Eləcə də regionun Avropa, Qara dəniz, Türkiyə və Mərkəzi Asiyanı birləşdirən əsas tranzit qovşağı rolunu oynayacağına ümid edirik. Qonşumuz Türkiyə ilə nəhayət, bu yeni regional mühit Avropa İttigaqının “Glbal Gateway” layihəsi və Orta Dəhliz strategiyasını həyata keçirmək üçün real imkanlar açır”. Cənubi Qafqazda üç ölkənin birliyinin yaradılası əslində, Azərbaycanın ikinci Qarabağ müharibəsindən sonra irəli sürdüyü təklifdir. İndi bunun nə dərəcədə vacib olduğunu Ermənistanda da qəbul etməyə başlayıblar. Ölkəmiz belə hesab edir ki, region uzun illərdir davam edən münaqişələr, geosiyasi rəqabətlər və iqtisadi təcrid səbəbindən tam potensialından istifadə edə bilmyib. Amma son illərdə yaranmış yeni reallıqlar, xüsusilə sülh proseslərinə doğru atılan addımlar, Cənubi Qafqazda ölkələr arasında əməkdaşlıq və birlik ideyasını yenidən gündəmə gətirir. Məsələ burasınbdadır ki, Cənubi Qafqaz Avropanı Mərkəzi Asiya və Yaxın Şərqlə birləşdirən enerji və nəqliyyat qovşağıdır. Azərbaycanın enerji resursları, Gürcüstanın tranzit imkanları və Ermənistanın regionun digər iqtisadi sistemlərinə qoşulmaq potensialı birlik halında böyük iqtisadi mühit yarada bilər. Dünya iqtisadiyyatının qloballaşdığı bir dövrdə kiçik ölkələrin rəqabət qabiliyyətini artırmasının ən mühüm yollarından biri regional inteqrasiyadır. Müasir dövrdə Avropa İttifaqı və digər regional birliklər göstərir ki, yaxın coğrafiyada yerləşən ölkələrin əməkdaşlığı həm təhlükəsizlik, həm də iqtisadi inkişaf baxımından böyük üstünlüklər yaradır. Cənubi Qafqaz ölkələri də bu modeldən faydalana bilər.
Regionda uzun illər davam etmiş Qarabağ münaqişəsi Cənubi Qafqazda qarşılıqlı etimadın və əməkdaşlığın qarşısını alan əsas amillərdən biri olub. Qarabağ münaqişəsinin həllindən sonra bölgədə yeni təhlükəsizlik arxitekturasının formalaşması üçün imkanlar yaranıb. Sülh perspektivinin artması bölgə dövlətləri arasında iqtisadi əlaqələrin qurulmasına və kommunikasiya xətlərinin açılmasına şərait yaratmaq iqtidarındadır. Sülhün möhkəmlənməsi təkcə iki ölkə arasında deyil, bütün Cənubi Qafqazda daha sabit mühitin bərqərar olması üçün vacibdir. Müharibə riskinin azalması xarici sərmayəni cəlb etməyə, nəqliyyat və logistika layihələrini genişləndirməyə imkan verir. Cənubi Qafqaz ölkələrinin iqtisadi profilləri bir-birini tamamlayır. Azərbaycan enerji ixracatçısıdır və regionun enerji təhlükəsizliyində mühüm rol oynayır. Gürcüstan Qara dənizə çıxışı olan tranzit ölkə kimi nəqliyyat-logistika mərkəzinə çevrilməkdədir. Ermənistan isə vəziyyət normallaşacağı təqdirdə, həm Azərbaycan, həm də Türkiyə ilə sərhədləri açmaqla regional iqtisadi şəbəkəyə qoşula bilər. Cənubi Qafqazda birlik ideyasının həyata keçməsi yalnız siyasi iradə və qarşılıqlı etimad əsasında mümkündür. Əgər tərəflər asılılıqlar yaratmayan, bərabərlik və qarşılıqlı fayda prinsipinə əsaslanan əməkdaşlıq platforması yarada bilsələr, region qısa müddətdə Avrasiya məkanında iqtisadi və logistika mərkəzlərindən birinə çevrilmək gücündədir. Sülhün bərqərar olması, kommunikasiyaların açılması və iqtisadi inteqrasiyanın dərinləşməsi Cənubi Qafqazı qarşıdurma meydanından əməkdaşlıq və inkişaf regionuna çevirəcək. . Bu isə həm region ölkələrinin rifahına, həm də daha sabit beynəlxalq nizamın qurulmasına töhfə verər. Azərbaycan məhz bunun tərəfdarıdır. Görünən odur ki, qeyd edilən reallıq artıq Ermənistanda da qəbul olunur. Qeyd edək ki, Azərbaycan artıq uzun illərdən bəri Cənub Qaz Dəhlizi və Şərq-Qərb nəqliyyat-kommunikasiya xətti vasitəsilə Avropa-Asiya tranzitində özünü etibarlı tərəfdaş kimi sübut edib. Bu baxımdan, Zəngəzur dəhlizinin reallaşması Azərbaycanın indiki mövqeyini daha da gücləndirəcək. Ermənistana da əlavə dividendlər qazandıracaq.
Ramil QULİYEV
