Qarabağda qalan ermənilərlə bağlı hadisələrin inkişaf axarı göstərir ki, bu məsələ yaxın tezlikdə Azərbaycanın istədiyi şəkildə öz həllini tapacaq. Hətta məsələnin cari il ərzində yekun çözümünü tapacağını proqnozlaşdıran ekspertlərin də sayı artır. Artıq Ermənistanda Azərbaycanın Qarabağ yanaşması qəbul olunur, bura ölkəmizin ərazisinin bir hissəsi kimi tanınır.
Ermənistan parlamentinin “Vətəndaş müqaviləsi” fraksiyasının deputatı Gevorq Papoyan etiraf edir ki, İrəvanın Qarabağ səyləri əbəs olub və bu reallıq dəyişməyəcək: “Biz Qarabağı saxlamaq üçün ümidsiz səylər göstərmişik”. Onun sözlərinə görə, Ermənistan ordusu müharibəyə hazır olmayıb, ölkənin diplomatiyası biabırçı vəziyyətdə olub: “Qeyd edildiyi kimi, biz Qarabağı saxlamaq üçün ümidsiz səylər göstərdik, hərbi büdcəni xeyli artırdıq, diplomatiyada sıçrayış etməyə çalışdıq, çünki başa düşdük ki, ordu müharibəyə hazır deyil, diplomatiya biabırçı vəziyyətdədir. Ümidsiz cəhdlər etdik və uğursuzluğa düçar olduq. 20 ildə edilməli olanı iki ildə edə bilmədik”. Papoyan bildirib ki, Qarabağ məsələsində xarici güclərə ümid bəsləmək də sadəlövhlükdür. Elə erməni ekspertlər də qeyd edir ki, hazırda bütün dünya, o cümlədən regionda marağı olan ABŞ, Avropa, Rusiya da Azərbaycanın yanındadır. Erməni siyasi şərhçi Samvel Ohanesyan bu xüsusda bildirir: “Rusiya güclünün tərəfini tutur. İndi isə güclü Ermənistan deyil, Azərbaycandır. Ermənistanı nə gözləyir? Yaxın vaxtlarda “Qarabağ müdafiə ordusu” buraxılacaq. Azərbaycan ordusu Qarabağa daxil olacaq və öz nizamını quracaq. Qarabağın erməni əhalisinin inteqrasiyası başlanacaq. Ola bilər ki, birgə patrul nəzarəti barədə qərar veriləcək, Rusiya sülhməramlıları və Azərbaycanın güc strukturları birlikdə bunu edəcək, ancaq bu bizim üçün çox yüngül anesteziya olacaq”. O bildirir ki, Rusiya sülhməramlıları 2025-ci ildə Qarabağı tərk edəcək: “Onların orada olması indi də nəyisə dəyişmir”. Bu günlərdə isə “Qraparak” nəşri məlumat yayıb ki, Qarabağın bir hissəsində yerləşən erməni əhalinin “ictimai təşkilatları sektoru”nun bir neçə nümayəndəsi, o cümlədən separatçıların “antiböhran şurasının sədri” Tiqran Petrosyan Rusiya sülhməramlılarının komandiri ilə görüşüb.: “Görüş çox gərgin şəraitdə keçib. Lentsov deyib ki, Laçın dəhlizindəki vəziyyətə görə rus sülhməramlılardan daha çox, Ermənistan baş naziri Nikol Paşinyan məsuliyyət daşıyır. Məhz Paşinyanın “Qarabağ Azərbaycandır” sözlərindən sonra Laçın yolu bağlanıb”. Lentsov, həmçinin, siyasi qərarlar qəbul etmək hüququ olmadığını, yalnız əmrləri icra etdiklərini bildirib və “ictimai fəalları” yola salıb. Daha sonra separatçıların “deputatları” da Lentsovla görüşüb, onlara da eyni sözlər deyilib və heç bir kömək edə bilməyəcəkləri bildirilib. Qeyd edilib ki, bundan sonra sülhməramlı kontingentin qərargahı önündə aksiya keçirmək təklifi irəli sürülüb. Lakin yada salınıb ki, iki gün əvvəl belə bir təşəbbüs iflasa uğrayıb, çünki təyin edilən aksiyaya heç 30 nəfər də gəlməyib. Bunlar fonunda ekspertlər bildirir ki, Qarabağda müvəqqəti olaraq yerləşdirilən Rusiya sülhməramlılarının fəaliyyətini davam etdirib-etdirməyəcəyi ilə bağlı məsələ üçtərəfli bəyanatda qeyd edilib. Yəni Rusiya sülhməramlılarının növbəti beşillikdə fəaliyyətinə Bakıda və İrəvanda qərar veriləcək. Bakı isə 2025-ci ildən sonra ərazisində sülhməramlıqüvvələri görmək niyyətində olmadığını ən yüksək səviyyədə bəyan edir.
Ermənistanda hesab edilir ki, Avropa və ABŞ-a da ümid etmək əbəsdir. Erməni politoloq Yervand Bozoyan bildirir ki, ABŞ öz mövqeyində həmişə münaqişənin güclü tərəfinə arxalanmağa meyillidir: “Biz Birinci Qarabağ müharibəsində qalib gələndə və onu diplomatik sahədə möhkəmləndirməyə çalışanda ABŞ bizə kömək etdi. Niyə? Çünki biz güclü tərəf idik və onlar həmişə güclü tərəfi dəstəkləməyə çalışırlar, bu onların siyasətinin konsepsiyasıdır. ABŞ-ın belə mövqeyi tamamilə başadüşüləndir: zəif tərəf əsas amil rolunu oynaya və vəziyyətə təsir göstərə bilmədiyi üçün güclü tərəflə danışıqlar aparmaq və ümumi dil axtarmaq lazımdır. Ona görə də Azərbaycan hazırda ABŞ-ın prioritetidir, Vaşinqton münaqişəni öz maraqlarını nəzərə alaraq həll etməyə çalışacaq. Müharibədə məğlub olan Ermənistan ABŞ-da təsir rıçaqlarını itirdi”. Bu fonda xatırladaq ki, bir neçə gün əvvəl ABŞ-ın Ermənistandakı səfiri Kristina Kuinin “Vaşinqton hesab edir ki, Dağlıq Qarabağ əhalisinin hüquqları və təhlükəsizliyi Azərbaycan daxilində təmin oluna bilər” açıqlaması da Ermənistanda zəlzələ effektinə səbəb olub. Səfirin açıqlaması açıq-aşkar Qarabağın Azərbaycanın bir hissəsi kimi Vaşinqton tərəfindən tanınması, Qarabağda yaşayan ermənilərə Azərbaycanın təklif etdiyi hüquq və təhlükəsizlik qarantını qəbul etdiyi mənasını verir. Azərbaycanın Qarabağ məsələsində mövqeyi məlumdur: yerli erməniləri öz vətəndaşı kimi qəbul etməyə, istənilən Azərbaycan vətəndaşına verilən hüquqlarla təmin etməyə hazırdır. Heç bir özəl statusdan söhbət belə gedə bilməz. Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev də bu barədə dəfələrlə açıqlama verərək Qarabağ ermənilərinin Azərbaycan cəmiyyətinə inteqrasiyadan başqa yolu olmadığını bildirib. Bununla yanaşı, rəsmi Bakı Qarabağ ermənilərinin nümayəndələrini dəfələrlə danışıqlar aparmaq üçün paytaxta dəvət edib. Bu təklif hələ də qüvvədədir. Qarabağ erməniləri bundan başqa çıxış yollarının olmadığını getikcə daha yaxşı dərk edirlər.
Samirə SƏFƏROVA
