1990-cı ilin 30 mayında Bakıda yenə də güllə səsi eşidildi. Qanlı yanvar faciəsinin ağrı-acısı bitmədən, küçə və meydanlarda şəhidlərimizin tökülən müqəddəs qanı qurumadan o qana Əjdər Xanbabayevin də qanı qarışdı. Əjdər Xanbabayev namərd gülləsinə tuş gəldi.
Tanınan ziyalıların, qələm adamlarının, onu tanıyanların bildirdiyinə görə, Ə.Xanbabayevin qətli nəinki Bakıda, hətta bütün Azərbaycanda böyük həyəcan və kədərlə qarşılandı. Acı xəbər radiodan, televiziyadan, qəzetlərdən və hadisə şahidlərinin dilindən cəmi Azərbaycana yayıldı.
Ə.Xanbabayev haqqın yolunu tutan, xalqın səsini eşidən və eşitdirən ziyalı kimi yaddaşlarda qalıb. Xalqın xeyrinə çox addımlar atıb, yeri gələndə o dövrkü hakimiyyətin təmsilçilərilə də haqq-ədalət savaşı aparıb. Amalı Azərbaycan xalqının rifahı, doğma Azərbaycanımızın azad, müstəqil dövlət olması idi. Ə.Xanbabayev elə bu amal uğrunda da canını qurban verdi. O, respublikanın tanınmış ziyalılarından biri idi. Məşhur poliqrafçı, "Azərnəşr"in direktoru, milli maraqlarımıza xidmət edən, lakin bolşevik senzurasından keçə bilməmək təhlükəsində olan neçə-neçə əsərləri çap edən Əjdər Xanbabayev Bakının mərkəzindəcə naməlum şəraitdə qətlə yetirildi. Əjdər Xanbabayevin mərhum Azərbaycan prezidenti Heydər Əliyevin alovlu tərəfdarı olduğunu o dövrdə hər kəs bilirdi. O, H.Əliyevin Azərbaycanı düşdüyü ağır bəlalardan xilas edəcəyinə inanan və onun ikinci dəfə Respublikamıza rəhbərlik etməsini istəyən bir mədəniyyət xadimi, vətəndaş idi. O, H.Əliyevin Azərbaycana gəlməsi üçün çox böyük mübarizə yolu qət edən, sonucda isə canını bu istəyə qurban verən şəxsiyyət kimi xalqımızın yaddaşında yaşayır.
Mərhum Prezident Heydər Əliyevin də Ə.Xanbabayevlə bağlı fikirləri zamanında işıq üzü görüb: «Mən belə planlaşdırmışdım ki, iyunun 1-də Bakıya uçum, mayın 31-də isə oğlum İlham (Azərbaycan Respublikasının prezidenti cənab İlham Əliyevi nəzərdə tutur-M.Q) Bakıya uçmalı idi. İlhamın uçacağı haqqında qardaşıma deməmişdim. Mən mayın 30-da təxminən gecə saat 12-də qardaşıma zəng vurdum...Cəlal öz növbəsində cavab verdi ki, bura dəhşətdir. Mən soruşdum ki, nə dəhşətdir, nə olub? O cavab verdi ki, Əjdəri öldürdülər. Mən soruşdum: necə yəni Əjdəri öldürdülər, nə üçün öldürdülər? Cəlal dedi ki, kitab nəşrilə əlaqədar onun evinə zəng vurub, telefonda səs-küy, ağlaşma eşidib, ona "Əjdər ölüb" deyə cavab verərək telefonun dəstəyini qoyublar. Bundan sonra Cəlal B.Vahabzadəyə zəng edib, lakin o bir şey bilməyib və deyib ki, tez məsələni aydınlaşdırar. 10-15 dəqiqə sonra B.Vahabzadə Cəlala zəng edərək bildirib ki, həqiqətən Xanbabayevi yolda güllə ilə vurublar, onu Semaşko adına xəstəxanaya çatdırıblar, lakin orada ölüb. Cəlal bu xəbəri mənə verəndə mən çox dəhşətləndim... Tamamilə günahsız bir adam, Azərbaycan xalqının ziyalıları içərisində dərin hörmət qazanmış bir adam, xalq qarşısında və uzun illər mədəniyyətimizin mühüm bir sahəsi olan nəşriyyat işində böyük xidmətləri olan bir adam amansız surətdə öldürülüb, qətlə yetirilib. Bu çox böyük cinayətdir…”
Bu, böyük bir şəxsiyyətin vətəni azad görmək istəyən, xalqına firavanlıq arzulayan bir mədəniyyət xadiminə, vətəndaşa, Vətənin qorxmaz oğluna verdiyi qiymətdir.
Bu fakt Xanbabayevin mərhum Heydər Əliyev hələ Moskvada təqaüddə yaşayarkən ona etdiyi telefon zənglərinin biri ilə bağlıdır. Bunun neçənci zəng olduğunu deyə bilmərik. Ancaq dəqiqdir ki, Əjdər Xanbabayev keçmiş "İnturist" mehmanxanasında qızı üçün təşkil etdiyi toy ziyafətindən dərhal sonra Heydər Əliyevin yaşadığı mənzilə zəng vurub. Hətta belə bir tarixi anda da onun Heydər Əliyevi unutmaması bir təmənnasızlıq, vəfa, etibar nümunəsi idi. O elə bu etibarın, vəfanın qurbanı oldu...
Allah rəhmət eləsin!
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
