Avrasiya məkanında iqtisadi müstəvidə birliklərin yaranması İkinci Dünya müharibəsindən sonra xüsusi diqqət mərkəzində yer alıb. Şübhəsiz ki, bu müstəvidə əsas qurum qismində Avropa İttifaqı çıxış edir. Lakin qeyd edilən səpkidə son illərin ən çox diqqət cəlb edən qurumlarından biri də Avrasiya İqtisadi Birliyidir. Həm Avropa İttifaqı, həm də Avrasiya İqtisadi Birliyi Azərbaycanla münasibətlərini dinamik şəkildə inkişaf etdirir.
Qeyd edək ki, Avrasiya İqtisadi Birliyinin yaradılması haqqında saziş 2015-ci il yanvarın 1-də imzalanıb. Buna əsasən, Avrasiya İqtisadi Birliyinə Rusiya, Belarus, Qazaxıstan, Ermənistan, Qırğızıstan daxil olub. Daha sonra Tacikistan da burada yer alıb. Onu da bildirək ki, Avrasiya İqtisadi Birliyi ərazisi baxımından 20 milyon kvadrat kilometrdən çox və ya Yer kürəsinin təxminən 15%-ni təşkil edən ən böyük inteqrasiya birliklərindən biridir. Qurum siyasi birlik deyil. Birlik haqqında müqavilə üzərində iş zamanı Avrasiya İqtisadi Birliyinə üzv dövlətləri onu siyasiləşdirməkdən və milli suverenliyə toxunan məsələləri birliyin səlahiyyətlərinə daxil etməkdən imtina ediblər. Təşkilat çərçivəsində yalnız iqtisadi əməkdaşlıq məsələləri, suveren bərabərlik, bərabərlik və üzv dövlətlərin milli maraqlarının nəzərə alınması prinsipləri nəzərdən keçirilir. Qurum haqqında müqavilə ilə müəyyən edilmiş, malların, xidmətlərin, kapitalın və işçi qüvvəsinin sərbəst hərəkəti, iqtisadiyyatın sektorlarında əlaqələndirilmiş və ya vahid siyasətin aparılması təmin edilir. Azərbaycan bu quruma üzv olmasa da Ermənistan istisna olmaqla digər üzvlərlə sıx iqtisadi əlaqələrə malikdir. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Moskvada Ali Avrasiya İqtisadi Şurasının geniş tərkibdə iclasında çıxışı zamanı bu xüsusda bildirib ki, ötən il Azərbaycanın Avrasiya İqtisadi Birliyi ilə əmtəə dövriyyəsi 31 faiz artıb və 4,7 milyard dollar təşkil edib. Bu ilin yanvar-aprel aylarında qarşılıqlı ticarətin həcminin daha 38 faiz artdığını söyləyən dövlət başçısı deyib: “Ötən il Avrasiya İqtisadi Birliyinə üzv ölkələrin Azərbaycanın xarici ticarət dövriyyəsində payı 9 faizə yaxın olub. Biz əmtəə dövriyyəsinin gələcək artımında böyük potensialın olduğunu görürük”.
Qeyd edək ki, Azərbaycan Avrasiya İqtisadi Birliyinin toplantısında da qonaq qismində iştirak edib. Ekspertlər hesab edir ki, bu, Azərbaycanın bütövlükdə Avrasiyadakı nüfuzundan qaynaqlanır. Quruma üzv ölkələr özləri də Azərbaycanla münasibətlərini inkişaf etdirməkdə maraqlıdır. Azərbaycanın Rusiya və Belarusla ənənəvi ticarət əlaqələri var və Orta Asiya ölkələri ilə, o cümlədən Qazaxıstanla, Özbəkistanla, Qırğızıstanla ikitərəfli əlaqələri getdikcə genişlənir. Onu da nəzərə alaq ki, Azərbaycan “Şərq-Qərb”, “Şimal-Cənub” dəhlizlərinin, logistik marşrutların mərkəzində yerləşir. Bu mənada həmin təşkilata üzv dövlərlərlə ikitərəfli əlaqələrin genişləndirilməsi bütün tərəflər üçün mühüm önəm kəsb edir. Artıq Özbəkistanla, Qazaxıstanla bu barədə geniş müqavilələr də bağlanılıb. Çünki Xəzərin hər iki tərəfində, həm Azərbaycanda, həm də Qazaxıstanda yeni infrastrukturun qurulması tranzit yükdaşımaları xeyli dərəcədə artırır. Məsələnin bu tərəfinə toxunan Prezident İlham Əliyev qeyd edir ki, Azərbaycan “Şərq-Qərb” və “Şimal-Cənub” nəqliyyat yollarının coğrafi kəsişməsində yerləşir: “Ölkəmizin nəqliyyat-logistika infrastrukturu bütün istiqamətlərdə daşımaları həyata keçirməyə imkan verir”. Dövlət başçısı bildirib ki, Azərbaycan Xəzərdə 50 gəmidən ibarət ən böyük ticarət donanmasına malikdir: “On beş milyon ton yükün daşınmasına hesablanmış Ələt Dəniz Limanı yaxın vaxtlarda modernləşdiriləcək və yükaşırmaların həcmi 25 milyon tona çatacaq”.
Son zamanlar Azərbaycan ərazisindən yükdaşımaların artmasını nəzərə alsaq, bunun xüsusilə vacib olduğunu deyən dövlətimizin başçısı bildirib ki, artıq bir neçə ildir Bakıda bütün növ gəmilər hazırlaya bilən müasir gəmiqayırma tərsanəsi fəaliyyət göstərir. Bununla yanaşı, Prezident bildirib ki, Azərbaycan “Şimal-Cənub” nəqliyyat dəhlizi layihəsinin fəal iştirakçısıdır. Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolunun Avropaya, həmçinin Türkiyənin Aralıq dənizi limanlarına çıxışı təmin etdiyini vurğulayan dövlətimizin başçısı bildirib: “Biz, həmçinin ölkənin əsas hissəsini Naxçıvan Muxtar Respublikası ilə birləşdirəcək, həm də beynəlxalq dəmir yolu marşrutlarının bir hissəsi olacaq Zəngəzur dəhlizinin yaradılması təşəbbüsünü irəli sürmüşük”.
Bundan başqa, Prezident qeyd edib ki, Azərbaycanda 8 beynəlxalq aeroport fəaliyyət göstərir: “Onlardan ikisi işğaldan azad olunmuş torpaqlarda – Füzuli və Zəngilanda son iki ildə tikilib. Doqquzuncu beynəlxalq aeroport azad olunmuş Laçında tikilir və 2025-ci ildə istismara veriləcək. Ölkəmiz illik 500 min ton yük dövriyyəsi ilə regionda ən iri hava yük donanmasına malikdir”.
Azərbaycanın bu imkanları Avrasiya İqtisadi Birliyinin də xüsusi diqqət mərkəzində yer alır. Bu həm də ondan qaynaqlanır ki, Prezident İlham Əliyevin də bildirdiyi kimi, Azərbaycanın dayanıqlı və özünü təmin edən müstəqil iqtisadiyyatı və xarici siyasəti var. Bu, ölkəyə müstəqil xarici siyasət yürütməyə imkan verir. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, Azərbaycanın sözügedən təsisata üzvlüyünə zərurət də yoxdur. Ümumiyyətlə, Ermənistan istisna olmaqla, Azərbaycanın Avrasiya İqtisadi Birliyinin üzvləri ilə əməkdaşlığı 30 il ərzində uğurla inkişaf edir.
Bu arada, Azərbaycanla Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşdırılması üçün ərazi bütövlüyünün və suverenliyin qarşılıqlı şəkildə tanınması əsasında ciddi imkanlar var. Bundan istifadə olunsa, Ermənistan da Azərbaycanla əməkdaşlıqdan faydalanan tərəflərdən biri ola bilər. Hələlik isə Azərbaycanla Avrasiya İqtisadi Birliyi arasında münasibətlər dinamik şəkildə inkişaf edir.
Tahir TAĞIYEV
