Türkmənistanın təşəbbüsü ilə Banqkokda (Tailand) keçirilən Asiya və Sakit Okean üzrə İqtisadi və Sosial Komissiyanın (ESCAP) 79-cu sessiyasının yekunlarına əsasən, bu Komissiyanın "Aral dənizi hövzəsi üçün Birləşmiş Millətlər Təşkilatının xüsusi proqramının yaradılması şərtlərinin nəzərdən keçirilməsi" qətnaməsi yekdilliklə qəbul edilib.
Bu barədə Türkmənistanın Xarici İşlər Nazirliyindən bildirib.
Türkmənistanla yanaşı, Azərbaycan, Ermənistan, Çin, Sinqapur, Türkiyə və Filippin də bu mühüm beynəlxalq sənədin həmmüəllifləridir. Türkmənistanın təşəbbüsü ilə ilk dəfə ESCAP çərçivəsində irəli sürülmüş bu qətnaməyə 24 avqust 2018-ci il tarixində Türkmənbaşı şəhərindəki “Avaza” Milli Turizm Zonasında Aralın Xilas Olunması üzrə Beynəlxalq Fondun təsisçi dövlətlərinin başçılarının Zirvə toplantısının, həmçinin BMT-nin Aral dənizi hövzəsi üzrə xüsusi proqramının hazırlanması üzrə beynəlxalq məsləhətləşmələrin yekunları daxildir. “Aral dənizi hövzəsi üçün Birləşmiş Millətlər Təşkilatının xüsusi proqramının yaradılması şərtlərinin nəzərdən keçirilməsi” qətnaməsinin qəbul edilməsi BMT çərçivəsində Aral problemi ilə bağlı məsələlərin ardıcıl həllinə yönələcək xüsusi mexanizmin yaradılmasında böyük addımdır.
Təəccüb doğuran məqam odur ki, tədbirdə Ermənistan da iştirak edib. Belə baxanda, Ermənistanın Aral gölünə nə aidiyyəti var? Ən azından, Ermənistan Aral su hövzəsinə yaxın ölkə deyil. Digər tərəfdən, Ermənistanın beynəlxalq su hövzələrinin, humanitar təyinatlı təbii infrastrukturların qorunmasında dövlət siyasəti yoxdur. Ermənistan yaşıllığı, ekologiyanı məhv etməklə məşğul olan bir dövlətdir. O zaman belə bir dövlətin həmin tədbirdə nə işi var? Bu, əslində Ermənistan üçün bir siyasi qərardır. Söhbət Orta Asiyanın türk tövlətləri ilə yaxınlaşmaq və onlarla münasibətləri bir az da inkişaf etdirməsindən gedir. Elə Orta Asiya ölkələri var ki, Ermənistanla qardaşlıq edir.
“Ermənistan bu minvalla çalışır ki, hansısa formada türk dövlətlərinin inteqrasiyasına mane olsun”
Məsələ ilə bağlı “Bakı-Xəbər”ə açıqlama verən Yeni Yol Partiyasının sədri Ramil Hüseynov da hesab edir ki, Ermənistanın məlum tədbirdə iştirakı siyasi məqsədlərə hesablanıb: “Bəli, belə götürəndə Ermənistan həmin tədbirdə iştirak etməməlidir. Çünki bu həmin Ermənistandır ki, Azərbaycan ərazilərini işğal altında saxladığı dövrdə ekologiyaya divan tutub. Meşələri kütləvi şəkildə məhv edib. Təbii sərvətləri ekoloji normalara riayət etmədən talan edib. Çayları çirkləndirib və Ermənistanın məlum siyasəti bu gün də davam edir. Belə olan halda, əlbəttə ki, Ermənistanın belə tədbirlərdə iştirak etməyə heç bir haqqı yoxdur. Ermənistan Orta Asiya ölkələri ilə yaxınlaşma kursu götürməklə bu dövlətlərlə münasibətləri daha üstün səviyyəyə qaldırmaq istəyir. Biz nəzərə almalıyıq ki, Ermənistan Orta Asiya ölkələrinin 3-ü ilə (Qazaxıstan, Qırğızıstan, Tacikistan) KTMT-də, Avrasiya İqtisadi İttifaqında təmsil olunur. Ötən il Ermənistanla Qazaxıstan arasında ticarət dövriyyəsi kəskin artıb. Ancaq Orta Asiya ölkələrinin KTMT çərçivəsində Ermənistanın Azərbaycana yönəlik təcavüzkarlıq iddialarının yanında yer almaması rəsmi İrəvanı narahat edir. Ermənistan Aral gölü ilə bağlı tədbirlərdə iştirak etməklə, Orta Asiyanın türkdilli dövlətləri ilə yaxınlaşma kursu götürür. Bunun ekologiyaya uzaqdan-yaxından heç bir dəxli yoxdur. Ermənistan bu minvalla çalışır ki, həmin dövlətlərinin etimadını qazansın və hansısa formada türk dövlətlərinin inteqrasiyasına mane olsun. Daha dəqiq desək, bir sıra məsələlərdə türk dövlətlərinin vahid mövqedən çıxış etməsinə mane olsun. Çünki erməni tərəfi türk dövlətlərinin inteqrasiya ilə bağlı fəaliyyətindən kifayət qədər narahatdır. Bunu özlərinə bir təhdid hesab edirlər. Ona görə də Orta Asiya ölkələrinə hansısa formada təsir etməkdən ötrü belə tədbirlərdə bu cür canfəşanlıq göstərirlər. Əslində bunun ekologiya ilə yaxından-uzaqdan heç bir əlaqəsi yoxdur. Bu, sırf siyasi məqsədlərə hesablanmış bir gedişdir. Ermənistan haçandan ekologiyanın qeydinə qalıb? Ətraf mühitə fayda verən ölkə köhnə texnologiyalarla Atom Elektrik Stansiyasını işlətməz. Ekologiyaya fayda verən ölkə Qacaran mis-molibdan zavodunun tullantılarını Oxçu çayına atmaz və s. Ona görə də bunların ekologiyaya heç bir dəxli yoxdur”.
Vidadi ORDAHALLI
