Amerikanın Rusiyaya qadağan olunmuş malların Ermənistan vasitəsilə tədarükü ilə bağlı xəbərdarlıqlarından sonra Avropa İttifaqında da bu məsələyə diqqət artır. Qurum Ermənistandan Rusiyaya ixracın əhəmiyyətli dərəcədə artmasının şübhəli olduğunu bildirir.
Məsələ ilə bağlı Avropa İttifaqının iqtisadi komissarı Paulo Centilloni deyib: “Fərdi sistemlərdəki boşluqlar sayəsində sanksiyalardan yan keçmək istəyənlər bunu edə bilər, ticarət vasitəsilə sanksiyalardan yayınmağın müəyyən yolları var”. Yüksək rütbəli məmur bir sıra ölkələrə və bu ölkələrdən Rusiyaya ixracın əhəmiyyətli dərəcədə artdığını qeyd edib. O, konkret olaraq bu xüsusda Ermənistanın, Qazaxıstanın və Qırğızıstanın adını çəkib: “Avropa İttifaqının İqtisadi və Maliyyə Şurasında nazirlərə məlumat təqdim etdik: Avropa İttifaqından bir sıra Mərkəzi Asiya ölkələrinə - Qazaxıstana, Qırğızıstana, eləcə də Ermənistana və bu ölkələrdən isə Rusiyaya ixracda aşkar artım var”. Lakin Paulo Centilloni ixracda hansı qadağan olunmuş malların Rusiyaya daşındığını açıqlamayıb. Brüssel rəsmisi vurğulayıb ki, sanksiyalar altındakı məhsulların Rusiyaya təkrar ixracı Avropa İttifaqının problemlərindən biridir. “Euronews” telekanalının məlumatına görə, 2022-ci ildə Rusiyanın Ukraynaya genişmiqyaslı təcavüzündən sonra Avropa İttifaqına üzv ölkələrdən Ermənistana ixracın həcmi təxminən 1,9 milyard avro təşkil edib. Halbuki, müharibədən əvvəlki 2021-ci ildə bu rəqəm 860 milyon avro olub. Eyni zamanda, rəsmi məlumatlara görə, Ermənistandan Rusiyaya ixrac ötən il 2021-ci illə müqayisədə təxminən 3 dəfə artaraq 4 milyard dolları ötüb. Belə ki, 2021-ci ilin ilk altı ayında Ermənistandan Rusiyaya 745 telefon və modem ixrac edilibsə, 2022-ci ilin eyni dövründə onların sayı 53 minə çatıb. Bu da belə bir məsləni aktuallaşdırır: Ermənistan Rusiyaya Qərb sanksiyalarından yan keçməyə kömək edirmi? Son aylarda tez-tez baş verən Qərb xəbərdarlıqlarına paralel olaraq, Ermənistan hakimiyyəti mütəmadi olaraq İrəvanın Moskvaya sanksiyalardan yan keçməsinə kömək etmədiyini bildirir. Ancaq reallıq fərqlidir. Ermənistan parlamentinin “Hayastan” müxalifət fraksiyasının deputatı, iqtisadçı Tadevos Avetisyan vurğulayır ki, erməni tərəfi şifahi təminatlarla yanaşı, Qərbə öz zəmanətlərinin əsasını aydın və əsaslı şəkildə təqdim etməyi bacarmalıdır: “İzahat vermək şifahi deyilən hər şeyi əsaslı, aydın və şəffaf şəkildə təqdim etmək deməkdir. Təsəvvür edirsinizmi, hansısa qonşu ölkə ayağa qalxıb “Bəli, biz qəsdən bu sanksiyaları pozmağa çalışırıq” deyir? Təbii ki, heç kim bunu deməyəcək. Hamı Ermənistan kimi belə danışır. Amma Qərb bunu qəbul etmir. Ermənistanın faliyyətindən narazılığını bildirir. Dövlətimiz həmin Qərb ölkələrilə birbaşa dialoq aparmalı, izah etməlidir ki, bu, sırf iqtisadi əməkdaşlıqdır, bunlar təfərrüatlı faktlar olmalıdır və bu, gündəlik xarakter daşımalıdır”. Avetisyanın fikrincə, Qərbin xəbərdarlıqları konkret addımların, yəni erməni şirkətlərinə qarşı sanksiyaların atıla biləcəyindən xəbər verir.
Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan bu yaxınlarda Çexiyanın “Respekt” nəşrinə müsahibəsində bildirib ki, indiki halda ölkəsi Qərbin sanksiyaları ilə üzləşə biləcəyindən ehtiyat edir: "Rusiyanın tələblərini qarşılamaqdan məmnunuq, ancaq gördüyümüz işlər bizim üçün “qırmız xətt” hesab olunur. Biz bunu Rusiya tərəfinə çox aydın şəkildə deyirik: biz sizə zərər vermək istəmirik, lakin sanksiyalara məruz qalmağımıza imkan verə bilmərik. Burada gizlin heç nə yoxdur”. Paşinyan əlavə edib ki, ölkəsi sanksiya mallarına münasibətdə şəffaf olmağa çalışır və bu məsələ ilə bağlı Avropa İttifaqı, ABŞ və Rusiya ilə işləyir. Lakin görünür, Qərb Ermənistanın sanksiya mallarını Rusiyaya çatdırmaqda davam etdiyin dair əlavə faktlara malikdir. Elə bu səbəbdən də Ermənistana xəbərdarlıq olunur. Hələ 2022-ci ilin yayında Vaşinqton bəyan edib ki, Ermənistan da daxil olmaqla, 17 digər ölkə Rusiyaya sanksiyaların məhdudlaşdırılmasına kömək edir. 2023-cü ilin fevralında Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı Rusiyanın Ukraynada müharibəyə başlamasından sonra Avropa İttifaqı və Böyük Britaniyadan Rusiyaya ixracın iki dəfədən çox azaldığını, Avropadan Ermənistan, Qazaxıstan və Qırğızıstana ixracın isə şübhəli surətdə artdığını bildirən hesabat yayıb. Sənəd müəllifləri qeyd ediblər ki, Mərkəzi Asiya və Qafqaza əlavə ixracın əhəmiyyətli hissəsi Rusiyadakı alıcılara yönəldilib". Bu fonda cari ilin aprel ayında ABŞ Maliyyə Nazirliyi paralel idxalı asanlaşdırmaqda şübhəli bilinən ölkələrə nəzarəti gücləndirdiyini bildirib. Avropa İttifaqı isə üçüncü ölkələrə qarşı Rusiya tərəfinə məhdudiyyətləri aradan qaldırmağa kömək edən sanksiya mexanizmi yaratmağı planlaşdırır. Məlumata görə, bu sistemin əsas məqsədi Moskvanın istifadə etdiyi ticarət kanallarının sıxışdırılması olacaq. Ermənistanın bundan təsirlənməsi qaçılmaz hesab edilir.
Tahir TAĞIYEV
