Ermənistan, Azərbaycan və Rusiya baş nazirlərinin müavinlərinin regional kommunikasiyaların açılması üzrə işçi qrupu. xüsusən də sərhəd və gömrük nəzarəti məsələlərində İrəvan və Bakının mövqelərini yaxınlaşdıra bilib. Bunu Ermənistan baş nazirinin müavini Mher Qriqoryan deyib.
O, Cənubi Qafqazda nəqliyyat əlaqələrinin açılması üzrə üçtərəfli işçi qrupun fəaliyyətini konstruktiv hesab etdiklərini də bildirib: “Bu, şübhəsiz ki, çətin işdir, lakin qeyd etməliyəm ki, tərəflər bir çox sərhəd və gömrük nəzarəti, eləcə də Ermənistan və Azərbaycan ərazilərindən avtomobil və dəmir yolları ilə vətəndaşların, nəqliyyat vasitələrinin və yüklərin təhlükəsiz keçidi ilə bağlı mövqelərini yaxınlaşdıra bilib”. Onun sözlərinə görə, hazırda ekspert alt qrupları avtomobil və dəmir yolu infrastrukturunun bərpası və istifadəsi ilə bağlı məsələlərin işlənməsini davam etdirir. Xatırladaq ki, burada söhbət Zəngəzur dəhlizindən gedir. Mher Qriqoryanın açıqlamaları bu qənaətə gəlməyə əsas verir ki, dəhlizin reallaşması istiqamətində artıq konkret razılıqlar mövcuddur. Belə bir vaxtda Rusiyanın “İzvestiya” qəzeti adı açıqlanmayan yüksək vəzifəli mənbəyə istinadən yazıb ki, Kreml Azərbaycanla Ermənistanın Zəngəzur dəhlizindən keçəcək avtomobil yolu ilə bağlı razılıq əldə etməsinə yardımçı olub: “Azərbaycan və Ermənistan Naxçıvana gedəcək dəmir yolu ilə bağlı çoxdan, hələ ötən ilin payızında razılıq əldə edib. Avtomobil yolu ilə bağlı isə İrəvan uzunmüddətli fasilə götürmüşdü. Amma iyunun 3-də baş nazir müavinlərinin sonuncu görüşündə yolun 6 kilometrlik hissəsini çıxmaq şərti ilə gələcək marşrut razılaşdırılıb. Həmin 6 kilometrlik hissədə dağlar var və Rusiyanın “Avtodor” şirkəti həmin əraziyə ekspertlər göndərib ki, onlar sadə mühəndis həlli yollarını göstərsin”. Qeyd olunub ki, yol Ermənistan ərazisində Araz çayı boyunca keçəcək, qalan hissədə isə 1992-ci ilə qədər Naxçıvanı Zəngilan rayonu ilə birləşdirən sovet dövründən qalan yollardan istifadə olunacaq. Həmin yollar bütün sərhəd xətti boyu qalmaqdadır. Mənbə onu da bildirib ki, İrəvan bu ilin martında Bakıda Azərbaycanla İran arasında Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonundan İran ərazisindən keçməklə Naxçıvana gedəcək yolun inşası barədə memorandum imzalanmasından sonra danışıqlar prosesini sürətləndirib.
Xatırladaq ki Zəngəzur dəhlizinin yaradılması Azərbaycan, Rusiya, Ermənistan liderlərinin 2020-ci il 10 noyabr tarixli üçtərəfli bəyanatında öz əksini tapıb. Bundan əlavə, 2021-ci il yanvarın 11-də imzalanmış üçtərəfli bəyanatda da Zəngəzur dəhlizinin açılması, istifadəyə verilməsi təsbit edilib. Azərbaycanın yanaşması həm də bundan ibarətdir ki, Zəngəzur dəhlizinin açılması ilə bağlı öhdəliklərin yerinə yetirilməsi regionda sülh və əminamanlığın bərqərar olmasının təməl sütunudur. Zəngəzur dəhlizinin açılması tək Azərbaycanın yox, əslində dünya ictimaiyyətinin də tələbidir. Çünki o, bütün Avrasiyada böyük əhəmiyyətə malik yeni kommunikasiya xəttidir. Digər tərəfdən Zəngəzur dəhlizi regionda sülhün təməl sütunlarından biri olmaqla yanaşı, bölgə dövlətləri arasında iqtisadi, ticarət əlaqələrini inkişaf etdirmək, Ermənistanın özünün 30 ilə yaxın davam edən təcrid vəziyyətindən yaxa qurtarmasında mühüm rol oynayacaq. Çünki Zəngəzurdan keçən nəqliyyat, kommunikasiya, infrastruktur layihələri bütün türk dünyasını birləşdirməklə yanaşı, Ermənistan üçün əlavə imkanlar yaradacaq. Bu, ağır sosial-iqtisadi durumda olan Ermənistan üçün olduqca vacibdir. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, Azəbaycan Xarici İşlər Nazirliyi də Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı Ermənistanın yanaşmasında dəyişikliklər sezildiyini bildirir: “Uzun illər ərzində məhz Azərbaycan tərəfi bölgədə normal münasibətlərin qurulmasının və bütün kommunikasiyaların açılmasının Ermənistana faydalı olacağını söyləyib. Ermənistan tərəfinin bunu nəhayət anlaması və baş nazirin “kommunikasiyaların açılması Ermənistana sərf edir” söyləməsi Ermənistan rəhbərliyinin yeni yanaşması kimi diqqəti cəlb edir. Görünür, həqiqətlərin Ermənistan tərəfindən qəbul edilməsi bir qədər vaxt tələb edir. Ümid edirik ki, artıq reallığa çevrilən Zəngəzur dəhlizinin fəaliyyətinin səmərəliliyinin Ermənistan tərəfindən dərk edilməsi üçün böyük zamana ehtiyac qalmayacaq”. Ermənistanın “Qraparak” nəşri isə yazır ki, indi Rusiya ilə yanaşı, Qərb də Zəngəzur dəhlizinin açılmasında maraqlı tərəfdir və burada iqtisadi maraqlar əsas rol oynayır. Qəzet bunun Ukrayna timsalında özünü qabarıq büruzə verdiyini qeyd edir: “Bu günlərdə Avropa İttifaqının iqtisadi cəhətdən ən nüfuzlu ölkələri olan Fransa, Almaniya və İtaliyanın liderləri Kiyevə gələrək Ukrayna prezidenti ilə görüşüblər. Onlar Zelenskini Rusiya Prezidenti ilə danışıqların və sülhün bərqərar olmasının vacibliyinə inandırmağa çalışıblar. Avropanın sülhə baxışı ondan ibarətdir ki, sülh naminə Ukrayna ərazi güzəştləri ilə barışmalı və mövcud reallıqları qəbul etməlidir. Ukraynalılar belə sülhə razı ola bilməzlər, çünki bu, ölkə ərazisinin təxminən 25 faizinin itirilməsi deməkdir. Fransa, Almaniya, İtaliya və bir çox başqa ölkələrin liderlərini Xerson, Zaporojye, Donetsk və Luqanskın kimə məxsus olduğu maraqlandırmır. Onlar öz ölkələrində benzin və dizel yanacağının, elektrik enerjisinin və bütün ilkin tələbat mallarının qiymətlərinin artmasında maraqlıdır. Aİ liderləri öz milli iqtisadiyyatlarının rəqabət qabiliyyətinin azalmasından narahatdırlar. Enerji böhranı səbəbindən Avropa sənayesi Amerika və Çin malları ilə rəqabətsiz hala gəlir. Onlar bu müharibədən nəinki əziyyət çəkmir, hətta faydalanırlar. ABŞ enerji ilə özünü təmin edir, Çin isə Qərbin Rusiyaya qarşı müharibəyə görə tətbiq etdiyi sanksiyalarla Rusiyanın neft və qazını əhəmiyyətli endirimlərlə alır. Birinci dərəcəli şəxslər səviyyəsində olmasa da, son vaxtlar olduqca intensiv şəkildə Aİ rəsmilərinin bir çoxu Ermənistana səfər edir. Onların Ermənistan hakimiyyəti ilə nə danışdıqlarını bilmirik. Ancaq bir şey dəqiqdir: Aİ ölkələri üçün fərqi yoxdur ki, Qarabağ və ya Zəngəzur kimə məxsusdur, Ermənistan Zəngəzurdan keçən yollar üzərində suverenliyə malik olacaq, yoxsa Azərbaycana təslim olacaq. Bu ölkələr ancaq öz iqtisadi maraqlarını düşünürlər. Onların yeganə narahatlığı Aİ enerji bazarını şaxələndirmək, Rusiyanın enerji mənbələrindən asılılığı azaltmaqdır. Onlar Ermənistan və Azərbaycanın tezliklə sülh müqaviləsi imzalamasını istəyirlər ki, Türkmənistan qazını və Qazaxıstan neftini Rusiyadan yan keçən yollarla Avropaya çatdırsınlar. İlham Əliyev Aİ ölkələrinin niyyətini başa düşür və mövqeyini sərtləşdirir, Aİ rəsmilərindən Ermənistanı Zəngəzur dəhlizi üzərindəki suverenliyindən imtina etməyə inandırmaq üçün Ermənistana təzyiqləri artırmağı tələb edir. Ən dəhşətlisi odur ki, Paşinyan sanki Qarabağ və Zəngəzura sahiblik məsələsi ilə maraqlanmır. Paşinyan artıq təslim olmağa, itki ilə barışmağa və bu itkilərə izah tapmağa öyrəşib”.
Samirə SƏFƏROVA
