Postmüharibə dövründə Ermənitanla sülh müqaviləsinin imzalanması istiqamətində Azərbaycan tərəfindən çoxsaylı təşəbbüslər irəli sürülüb, əməli addımlar atılıb. Dünyada da etiraf olunur ki, müharibənin bitməsi ilə Azərbaycan bölgədə sülhün və əminamanlığın bərqərar edilməsi üçün əlindən gələn bütün zəruri tədbirləri görüb, o cümlədən müharibənin gedişində əsir düşmüş şəxsləri Ermənistana qaytarıb.
Bundan başqa, ölkəmiz itkin düşənlərin, həmçinin həlak olmuş şəxslərin cəsədlərinin tapılıb qaytarılması üçün qarşı tərəfə kömək göstərib. Ermənistan tərəfindən isə beynəlxalq hüquq normalarının tələbləri pozulmaqda davam edir. Azərbaycanın çoxsaylı müraciətlərinə baxmayaraq, Ermənistan hələ Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən əsir və girov götürülmüş ümumilikdə 4 minə yaxın azərbaycanlının sonrakı taleyi haqqında məlumat verməkdən boyun qaçırır. Təkzibolunmaz fakt və materiallar göstərir ki, həmin insanların əksəriyyəti qətlə yetirilib və ya işgəncə və xəstəliklərdən vəfat ediblər. Ermənistan tərəfi törətdiyi sülh və insanlıq əleyhinə cinayətləri, müharibə cinayətlərini gizlətməyə çalışır və humanitar təşkilatlar çərçivəsində əməkdaşlıqdan boyun qaçırır. Bunun əvəzində İrəvan ölkəmizə qarşı böhtanlar səsləndirməkdən də çəkinmir. Məsələn, Ermənistan baş naziri Nikol Paşinyan sonuncu onlayn mətbuat konfransında hələ də Azərbaycanda erməni əsirlərin olduğunu iddia edir. O qeyd edir ki, Azərbaycan rus sülhməramlıların nüfuzunu aşağı salmaq istəyir, buna görə də erməni əsirləri geri qaytarmır. Paşinyan etiraf edib ki, əsir götürüldüyü təsdiqlənən şəxslərin 90%-i rus sülhməramlılarının Qarabağa yerləşdirilməsindən sonra və onların məsuliyyət zonasında əsir düşüb. O, bu məsələni Rusiya tərəfi qarşısında bir neçə dəfə qaldırdıqlarını bildirib: “Mən şəxsən bunu Rusiya dövlət başçısı Vladimir Putin və rus sülhməramlı kontingentinin komandanlığı ilə müzakirə etmişəm”. Paşinyan, həmçinin, 10 noyabr kapitulyasiyasını imzaladıqdan bir ay sonra Çaylaqqalada əsir düşən ermənilər haqda da danışıb: “Çaylaqqala ərazisi de-yure rus sülhməramlılarının nəzarəti altında olmalı idi. Ancaq dəyişiklik baş verdi. Yerləşdirmə mövqeləri xəritələr əsasında bir neçə dəfə yenidən işlənib”. Paşinyan Rusiya və beynəlxalq ictimaiyyətin erməni əsirlərin qayıtması üçün tədbirlər görəcəyinə əminliyini də qeyd edib: “Azərbaycandakı əsirlər iki qrupa bölünür: Bakının təsdiqlədiyi əsirlər 38-dir. Ancaq əsir düşdüyü ehtimal edilən, Bakının təsdiqləmədiyi şəxslər də var. Erməni tərəfi onları “məcburi yoxa çıxmış” hesab edir”.
Qeyd edək ki, Ermənistan baş naziri özü də əsir düşənlərin əksəriyyətinin 10 noyabr bəyanatından sonra əsir götürüldüyünü təsdiqləyir. Burada xatırladaq ki, 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata və beynəlxalq humanitar hüquqa əsasən üzərinə götürdüyü öhdəliklərə uyğun olaraq, Azərbaycan hərbi əsir statusu olan ermənilərin hamısını geri qaytarıb. Lakin 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanatın imzalanmasından təxminən iki həftə sonra Ermənistan Azərbaycan ərazisinə terrorçu-diversantlar göndərib. Döyüş əməliyyatları bitdikdən sonra 2020-ci ilin noyabr ayının sonlarında Ermənistanın Şirak bölgəsindən 60 nəfərdən çox dəstənin Azərbaycan ərazilərinə göndərilməsi Ermənistanın yenə də üzərinə götürdüyü hüquqi öhdəliklərə riayət etməməsinin faktiki təsdiqi olub. Bu dəstə 2020-ci ilin noyabr ayının sonu, dekabr ayı da daxil olmaqla, Azərbaycan mülki şəxslərinə və hərbi qulluqçularına qarşı terror hücumları həyata keçirərək 4 azərbaycanlı hərbçini və bölgədəki rabitə xətlərinin bərpası üçün yalnız öz işini görən mobil rabitə şirkətinin əməkdaşı olan mülki şəxsi qətlə yetirib. Azərbaycan ordusu tərəfindən həyata keçirilən əməliyyatla ermənilərin terrorçu-diversiya dəstəsi zərərsizləşdirilib, əksər üzvlər əsir götürülüb. Bundan sonra Ermənistan həmin şəxsləri “hərbi əsirlər” kimi qələmə verməyə çalışıb. Halbuki, beynəlxalq hüquq sistemi hərbi əsirlərlə diversiya əməli törədənlər, yaxud buna cəhd edənlər arasında kəskin fərq qoyur. Diversiya həyata keçirənlərin, yaxud buna cəhd edənlərin ölkələrinə qaytarılmadan saxlandıqları dövlətdə mühakiməsinə beynəlxalq hüquqla icazə verilir. Azərbaycan bu şəxsləri törədilmiş qətl, təxribat və digər cinayətlərə görə həm beynəlxalq, həm də daxili hüquqa uyğun olaraq qanuni əsasda mühakimə edib. Qanunlara uyğun olaraq Vətən müharibəsindən sonra tutulan bütün şəxslərlə bağlı onlara qarşı olan dəlilləri qiymətləndirməklə ətraflı araşdırma aparılıb. Bu şəxslərin bəziləri ittihamlar irəli sürülmədən, bəziləri cəza müddətini bitirdiyindən Ermənistana qaytarılıb. Digərləri də qanunvericiliyə uyğun olaraq cəzasını çəkir. Onları “hərbi əsirlər” kimi göstərməyə çalışmaqla Ermənistan həm spekulyativ mövqe nümayiş etdirir, həm də beynəlxalq hüququ görməzdən gəlir. Paşinyan Çaylaqqala barədə danışarkən də ciddi etiraflar edir. O bildirir ki, bu ərazi rus sülhməramlılarının məsuliyyət zonasına düşməli idi. Dolayısı ilə etiraf edir ki, 10 noyabr bəyanatından sonra qanunsuz silahlı birləşmələr Azərbaycan ərazisinə keçib və onlar rusların himayəsi altında fəaliyyət göstəriblər. Ancaq Çaylaqqalanın Azərbaycanın nəzarətinə keçməsi nəticəsində qanunsuz silahlılar əsir götürülüb. Bu, Paşinyanın rus sülhməramlılarının nəzarəti altında olan Azərbaycan ərazilərində 10 noyabr bəyanatının maddələrinə zidd olaraq qanunsuz erməni silahlılarının fəaliyyət göstərdiyinin etirafıdır. Belə olan halda, hansısa əsirdən danışmaq sadəcə gülüncdür. Ermənistan Azərbaycanda yalnız diversantların saxlandığını etiraf edərək, buna uyğun davranış sərgiləməlidir.
Samirə SƏFƏROVA
