Kollektiv Qərbin Avrasiya İqtisadi İttifaqının (Aİİ) ayrı-ayrı dövlətlərinə təzyiqi güclənir, bu da ittifaqın bütün üzvlərinə təsir edir. Bu cür addımlara isə yalnız birgə effektiv cavab vermək olar. Bunu Rusiyanın baş naziri Mixail Mişustin Avrasiya Hökumətlərarası Şurasının Minskdə keçirilən genişləndirilmiş iclasında bildirib.
O etiraf edir ki, kollektiv Qərbin təzyiqi ittifaqın bütün üzvlərinə təsir edir: “Bizim iqtisadiyyatlarımız bir-biri ilə sıx bağlıdır, ona görə də biz qeyri-dost addımlara ancaq birlikdə effektiv şəkildə cavab verə bilərik". Mişustin qeyd edib ki, hazırda əsas vəzifə sanksiyaların vətəndaşlara təsirini minimuma endirmək və makroiqtisadi sabitliyi gücləndirməkdir: “Avrasiya inteqrasiyasının daha da mütərəqqi inkişafını təmin etmək, yeni çətin geosiyasi reallıqda beynəlxalq iqtisadi sistemin qeyri-sabitliyinin nəticələrini birgə aradan qaldırmaq vacibdir”. Mişustin onu da vurğulayıb ki, Avrasiya İqtisadi İttifaqı ölkələri əsas ərzaq növləri ilə özlərini tam təmin edir və kənd təsərrüfatı istehsalçılarının maraqlarını qorumağa davam edəcəklər. O, ərzaq təhlükəsizliyini Aİİ-nin gündəliyinin mühüm mövzularından biri olduğunu bildirib: "Son illər göstərdi ki, istənilən şəraitdə sağlam rəqabət iqtisadiyyatın sabitliyi üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir. Bu sahədə ümumi qaydalara riayət olunmasına nəzarəti davam etdirmək, rəqəmsal bazarlarda rəqabətin vəziyyətinin qiymətləndirilməsinə yeni yanaşmalar hazırlamaq lazımdır". Onun sözlərinə görə, Aİİ üzv ölkələri ittifaq çərçivəsində idxalın əvəzlənməsi üzrə işləri davam etdirməli, yüksək texnologiyalı məhsulların inkişafı və istehsalı üçün öz layihələrini həyata keçirməlidirlər: “Biz xarici tədarükdən asılılığı azaltmalı, tələb olunan məhsulların istehsalı üçün öz birgə innovativ layihələrimizə başlamalıyıq”. Mişustinin bu fikirlərinə baxmayaraq, Avrasiya İqtisadi İttifaqı ilə bağlı proqnozlar heç də nikbin deyil, hətta qurumun varlığına son qoyması da gözləniləndir. Məsələn, elə bu günlərdə Qazaxıstanın Avrasiya İqtisadi İttifaqından çıxacağına dair xəbərlər yayılıb. Səbəb kimi də Qazaxıstan və Rusiya arasında həll edilməmiş fikir ayrılıqları göstərilir. Bu arada qeyd edək ki, Peterburq İqtisadi Forumunda “Donetsk və Luqansk Xalq Respublikalarını” tanımaqdan açıq şəkildə imtina edən Qazaxıstan prezidenti Kasım-Jomart Tokayev hədəfə gəlib. Tokayev Vladimir Putinin çıxış etdiyi tədbirdə fəxri qonaq kürsüsündə olub. O, bəzi məsələlərdə Rusiya ilə fikir ayrılıqlarının olduğunu etiraf edib və buna misal olaraq Qazaxıstanın Ukraynadan “müstəqiliyini” elan etmiş “DXR və LXR”i tanımadıqlarını deyib, onları “kvazi-dövlət” adlandırıb. Bu fonda Dövlət Dumasının MDB işləri üzrə komitəsinin sədr müavini Konstantin Zatulin qeyd edib ki, Rusiyanın MDB, Avrasiya İttifaqı və KTMT-dəki tərəfdaşları öz öhdəliklərini “çox özünəməxsus” başa düşürlər və inteqrasiya proseslərinə “bufet” kimi yanaşırlar, siyasətdə yalnız öz xoşlarına gələni seçirlər: “Heç kim onlardan heç nə gözləmədikdə, heç olmasa susmaq olardı”.
Zatulin onu da xatırladıb ki, Qazaxıstanda “əhalisinin əksəriyyətinin ruslar olduğu” regionlar var ki, parlamentariyə görə, “Qazaxıstan” adlandırılan ərazi ilə “zəif əlaqəsi var”: “Biz hər yerdəyik, o cümlədən Ukraynaya münasibətdə deyirik: əgər bizim dostluğumuz, əməkdaşlığımız və tərəfdaşlığımız varsa, heç bir ərazi məsələsi gündəmə gəlmir. Əgər yoxsa, onda hər şey mümkündür. Ukraynada olduğu kimi”. Hesab edilir ki, Qazaxıstan və Rusiya arasında həll edilməmiş məsələlər dərinləşsə, birincinin Avrasiya İqtisadi İttifaqını tərk etməsi qaçılmaz olacaq. İndilikdə isə Qazaxıstan bu qurumu tərk etmək niyyətində olmadığını bildirir. Rus ekspert Stanislav Pritçin qeyd edir ki, məsələ təkcə Qazaxıstanla yekunlaşmır: “Vəziyyət asan deyil. Ukrayna böhranı və ardınca Qərbin Rusiyaya qarşı sanksiyaları bütün kartları ciddi şəkildə qarışdırdı. Gələcək planlarla bağlı suallar da var. Biz görürük ki, Avrasiya İqtisadi İttifaqındakı müttəfiqlər və Moskvanın tərəfdaşları Rusiya ilə əməkdaşlıqdan əldə etdikləri gəlirləri itirməkdənsə, Qərbin sanksiyalarından daha çox qorxurlar. Məsələn, 2025-ci ilə qədər Aİİ üzvləri birlik çərçivəsində beynəlxalq müqaviləyə və maliyyə xidmətləri üzrə protokola uyğun olaraq maliyyə bazarı sahəsində qanunvericiliklərini uyğunlaşdırmalıdırlar. Eyni zamanda, Almatıda maliyyə bazarını tənzimləyən dövlətlərüstü qurumun açılması nəzərdə tutulurdu. Bununla belə, Aİİ ölkələrinin artıq maliyyə sistemi Qərbin təzyiqi altındadır. Xüsusən də, Mərkəzi Asiya ölkələrində və Ermənistanda məsələyə münasibət dəyişib”. Hesab edilir ki, Avrasiya İqtisadi İttifaqında ən zəif halqalardan biri də elə Ermənistandır. Qərb təzyiqləri artdığı halda Ermənistan Avrasiya İqtisadi İttifaqını ilk tərk edənlərdən biri olacaq. Qırğızıstanda da inteqrasiya birliyindən çıxmaq mövzusu müzakirə olunur. Strateji Qərarların Tətbiqi Mərkəzinin direktoru Kubatbek Rahimov hesab edir ki, bu halda ilk növbədə Rusiyada bir milyona qədər əmək miqrantı kimi fəaliyyət göstərən qırğızlar əziyyət çəkəcək: “Onların dörddə biri evə qayıtsa belə, bu, hökumət əleyhinə etirazlara zəmin yaradacaq. Qırğızıstanın Aİİ-dən çıxmasının mənfi nəticələri kimi aşağıdakıları da göstərmək olar: Rusiyanın yardımı və təsiri azalacaq. Bundan başqa, Qazaxıstanla gömrük münasibətlərinə yenidən baxılmalı, Gömrük İttifaqı ilə münasibətlər də yenilənməlidir. Bütün bunlar öz məhsullarının təkrar ixracından olan gəlirlərinin azalmasına səbəb olacaq”. Lakin qeyd edilənlərə baxmayaq, Qırğızıstanın Aİİ-dən çıxması ilə bağlı fikir və tələblər artır.
Samirə SƏFƏROVA
