Azərbaycanın noyabrın 25-də 27 illik erməni işğalından azad edilən Kəlbəcər rayonu böyük iqtisadi potensiala malikdir, belə ki, rayon ərazisində çox sayda filiz, qızıl yatağı var.
Kəlbəcərdə 1993-cü ilə qədər 34 yataq kəşf edilib. Bunlar filiz, qeyri-filiz, termal sular, tikinti materialları yataqlarıdır və dövlət balansındadır. Bunu Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin Milli Geoloji Kəşfiyyat Xidmətinin rəisi Əli Əliyev bildirib. O qeyd edib ki, Kəlbəcər rayonu ərazisində 8 filiz, 7 mineral termal su yatağı, 19 qeyri-filiz və tikinti matarialları yatağı mövcuddur.
Ə.Əliyev deyib ki, Kəlbəcər rayonu ərazisində hesablanmış 143 ton qızıl, 248 ton gümüş, 57 min ton mis, 266 ton selen, 274 min ton kükürd və s. böyük həcmdə ehtiyat var. Onun sözlərinə görə, böyük qayıdışın birinci mərhələsində Kəlbəcərdəki filiz yataqları bu rayonun tikinti-quruculuq işlərində istifadə ediləcək.
Bu illər ərzində ermənilər bizim çoxlu sayda sərvətimizi istismar ediblər. Maraqlıdır, ermənilər 30 ildə bu yataqların təxminən neçə faizini istismar ediblər?
Qeyd edək ki, Kəlbəcər rayonu ərazisi zəngin faydalı qazıntılarla, o cümlədən, qızıl, gümüş, mis, xrom civə, tellur, selen və s. yataqlarla zəngindir. Burada sənaye əhəmiyyətli Söyüdlü, Ağduzdağ və Qızılbulaq qızıl, Şorbulaq və Ağyataq civə və Mehmana polimetal yataqları xüsusilə əhəmiyyətlidir. Rayon ərazisində böyük ehtiyatlara malik əlvan və üzlük daşlar, inşaat materialları yataqları mövcuddur.
Kəlbəcərin Söyüdlü qızıl yatağı qədim tarixə malikdir. Söyüdlü sahəsində 1970-1980-ci illərdə aparılan geoloji kəşfiyyat işləri vaxtı qədim dağ qazmaları, mağaralar, quyular, süxur çöküntüləri və filiz qırıntılarından ibarət ayrı-ayrı təpəciklər və qızıl istehsal edən alətlər onu sübut edir ki, insanlar 4-5 min il əvvəl buralarda qızıl istehsal ediblər. Zar kəndi isə tarixdə “Şəhrizər”, yəni “qızıl şəhəri” adı ilə məşhur olub.
İşğal altında qalmış Kəlbəcər rayonu ərazisində sənaye əhəmiyyətli ehtiyatları 112,5 ton olan və istismar olunan Söyüdlü (Zod) və ehtiyatları 13 tondan çox olan Ağduzdağ və Tutxun qızıl yataqlarını uzun illər Ermənistan talan edib.
“Kəlbəcərdə olan qızıl yataqları ölkədə bu sahədə yeni inkişaf templərinə səbəb olacaq”
İqtisadi İslahatların Təhlili və Kommunikasiya Mərkəzinin verdiyi məlumata əsasən, Kəlbəcər rayonu faydalı qazıntılarla, o cümlədən, qızıl, xrom yataqları ilə zəngindir. Sənaye əhəmiyyəti olan civə ehtiyatları Kəlbəcər rayonundakı Şorbulaq və Ağyataqda yerləşir: “Kəlbəcər rayonu ərazisində sənaye əhəmiyyətli ehtiyatları onlardan istismar olunan qızıl yataqları, sənaye əhəmiyyətli ehtiyatları 200 tondan çox olan civə yataqları, mişar daşı istehsalına yararlı tuf yatağı, kərpic istehsalına yararlı gil yatağı, yüngül beton doldurucusu kimi istifadə olunan perlit yatağı, üzlük daş yatağı, qum-çınqıl qarışığı yatağı, gözəl dekorativliyə malik 4 mərmər oniksi nefroid (ehtiyatları 801 ton) yatağı; 1 obsidian (dəvə gözü) yatağı, 1 listvenit yatağı var. Sənaye ehtiyatları dövlət balansında qeydə alınan civə yatağı Kəlbəcər filiz rayonunda yerləşən Levçay yatağıdır. Həmin rayonda yerləşən digər civə yatağının ehtiyatları istismar nəticəsində tükənib.
Ölkə iqtisadiyyatında qeyri-neft sektorunun sənaye hissəsinin mədənçıxarma sahəsində metalların, xüsusən də nəcib metalların hasilatı önəmli yer tutur. Kəlbəcərdə olan qızıl yataqları ölkədə bu sahədə yeni inkişaf templərinə səbəb olacaq. Ölkənin yeni qızıl yataqlarının istismara verilməsi gələcəkdə "sarı metal"ın hasilatını nəzərə alsaq, dünya bazarında qızılın qiymətinin qalxması Azərbaycan üçün müsbət tendensiya olacaq. Qızılın etibarlı maliyyə aktivinə çevrilməsi prosesi dünyanın siyasi qeyri-sabitliyi dövründə və ya qlobal iqtisadi böhranın fonunda baş verir və son illər dünya ölkələrinin hökumətləri valyuta ehtiyatlarında dollar aktivlərinin payını azaldaraq, qızılın payını sürətlə artırırlar. Qeyri-neft sektorunda üç lider məhsuldan biri hesab olunan qızılın ixracı Zəngilan və Kəlbəcər rayonlarının potensialından səmərəli istifadə etdikdən sonra daha da artacaq”.
Günel CƏLİLOVA
