Ordusunu yeni hərbi texnika ilə təmin etməyə daim xüsusi diqqət göstərən Azərbaycanın hazırda ən çox üstünlük verdiyi texnikalardan biri də pilotsuz uçan aparatlardır (PUA). 2016-cı ilin aprel, cari ilin Tovuz döyüşləri də belə aparatların düşmənin canlı qüvvəsini və texnikasını sıradan çıxarmaqda nə dərəcədə effektiv rol oynadığını praktik olaraq nümayiş etdirdi.
Bundan başqa, qardaş Türkiyə ordusunun lokal münaqişələrdə, məsələn, Suriya, Liviya və İraqda döyüş tətbiqinin müasir təcrübəsi də pilotsuz aparatların effektivlyini ön plana çıxarır. Belə vəziyyətdə Azərbaycan üçün prioritet məqamlardan biri ordunun ixtiyarına daha çox sayda pilotsuz aparatların verilməsini təmin etməkdir. Bunun üçün Bakı ilk növbədə yerli istehsalı artırır, İsraildən yeni belə texnologiya alır. Amma belə görünür ki, Azərbaycanın pilotsuz aparatlar aldığı əsas ölkə Türkiyə olacaq. Hazırda Türkiyə yeni pilotsuz aparatların istehsalında mühüm uğurlara imza atır. Bu arada yayılan məlumata görə, Türkiyə yüksək hündürlükdə uzun müddət dayanıqlı PUA istehsalına başlamağa hazırlaşır. Söhbət “Akıncı” pilotsuz təyyarəsinin ikinci prototipindən gedir.
Məlumata görə, "Akıncı" zərbə PUA-sı təyin edilən marşrut üzrə hava kəşfiyyatı aparmaq, əldə edilən məlumatları idarəetmə məntəqəsinə tədqim etmək, yerüstü, suüstü və hava hədəflərinə müstəqil və ya operatorun komandası ilə silahlanmasında mövcud olan sursatlarla aviazərbələr endirmək üçün nəzərdə tutulur. PUA-lar havada olduqda belə, onların tapşırıq və ya hədəflərinin dəyişdirilməsi, həmçinin ləğv edilməsi mümkündür. Bu PUA-nın ilk prototipinin istehsalı Türkiyənin müdafiə sənayesində son illərdə reallaşdırdığı ən mühüm layihələrdən biri hesab edilir. Bu aparatlarda süni zəkaya əsaslanan texnologiyadan istifadə edilir. Onun köməyilə aparat avtomatik qalxma və enməni reallaşdırır, uçuş zamanı ətrafında baş verənləri təhlil edir və qiymətləndirir. Onun yeni prototipi isə daha böyük üstünlüklər vəd edir. Məşhur “Əl-Monitor” dərgisi bu günlərdə belə bir məlumat yaymışdı ki, yeni “Akıncı” pilotsuz təyyarəsinin əsas alıcılarından biri Azərbaycan olacaq:“Akıncı” pilotsuz təyyarəsinin ikinci prototipi 600 kilometr radiusda əməliyyat aparılmasını təmin ediləcək. Onun maksimum uçuş çəkisi 4,5 ton, yükləmə gücü 1350 kiloqram (900 kiloqram xarici və 450 kiloqram daxili) olacaq və hər biri 550 at gücündə olan Ukraynanın “İvchenko-Proqres AI-450C” turbopərli mühərriki ilə təchiz ediləcək. Türkiyə bu günə qədər pilotsuz texnologiya sahəsində əsas tərəfdaşı olan Ukraynadan 12 belə mühərrik idxal edib. Ankara bu PUA-ya böyük ümidlər bəsləyir. “Akıncı” yaxın onillikdə kəşfiyyat-nəzarət hədəfi əldə etmə və komanda-nəzarət-rabitə vəzifələri üçün əsas hava nəqliyyat vasitəsidir. O, çoxrollu aktiv elektron skan edilmiş serial radarı, geniş əraziyə nəzarət sistemi, elektron müharibə, elektron və siqnal kəşfiyyatı dəsti və dəqiq peyk rabitə sistemlərinə malik olacaq. Bundan əlavə, PUA MAM-L, MAM-C, CIRIT, Mk81 və Mk82 ümumi təyinatlı bomba və intellektual döyüş sursatları da daxil olmaqla, geniş yerüstü döyüş silahları ilə silahlandırıla bilər. “Roketsan”ın 250 km məsafəli SOM-A kruiz raketinin də “Akıncı”ya inteqrasiyası planlaşdırılır. Yeni pilotsuz təyyarə Türkiyə hərbi qüvvələrinə 800 km məsafədəki hədəflərə qarşı yüksək dağıdıcı gücü təmin edəcək ki, bu da yalnız “F-4E 2020 Terminator” və F-16-nın bacardığı bir şeydir. Məsələn, İraq və Suriyadakı əməliyyatlarda türk pilotsuz təyyarələri 22 kiloqramlıq MAM-L ağıllı mikro silahlardan istifadə edərək sərhəddən 100 kilometr uzaqlıqda yüngül strukturlar və silahsız yerüstü maşınları hədəf alıb. “Akıncı-SOM” birləşməsi 800 kilometrə qədər məsafədə mühüm hədəflərə daha dəqiq zərbələr endirməyə imkan verəcək. Ankara tezliklə 6 “Akıncı”nı istismara verməyi planlaşdırır. Azərbaycan, Malayziya, Qətər və Ukraynanın bu dronun alınmasında maraqlı olduğu deyilir. “Akıncı” F-16 və F-4 təyyarələrinin qocaldığı vaxtda ortaya çıxıb. Ən pisi odur ki, Vaşinqton keçən il Rusiya hava hücumundan müdafiə sistemlərinin alınması ilə əlaqədar Türkiyəyə F-35 təyyarələrinin verilməsini dayandırıb. Bu durumda “Akıncı” Ankaranın əlini gücləndirəcək, aşağı intensivli münaqişə mühitində uzun məsafəli, yer-hava missiyaları üçün yeni bir seçim təmin edəcək, bununla da F-16 təyyarələrinin yükünü yüngülləşdirəcək. Bunun sayəsində Egey və Aralıq dənizi üzərində daha ucuz və daha uzun hava patrul vəzifələri yerinə yetiriləcək. Əlavə olaraq, “Akıncı” peyk rabitəsindən istifadə edərək, ən az 800 kilometr məsafəyə, aşağı və orta hündürlükdə hava hücumundan müdafiə sistemlərinin hədəfi olmayan hündürlükdə regional pilotsuz şəbəkə qurmaq üçün istifadə ediləcək”. Yuxarıda qeyd olunduğu kimi isə, bu PUA-ların tezliklə Azərbaycan ordusunun ixtiyarında olması da gözlənilir. Azərbaycanın "Akınçı" PUA-larını əldə etməsi zərurətini yaradan səbəblər çoxdur. Sərhədyanı zonalarda və cəbhədə mümkün təhdidlər, Ermənistanla bitməyən münaqişə burada əsas səbəblər sırasındadır. Digər tərəfdən isə, Azərbaycan ordusunun silahlanması üçün əldə edilən ROKETSAN şirkətinin SOM qanadlı raketlərinin qırıcı aviasiya əvəzinə yeni "Akıncı"ya inteqrasiyası daha məqsədəuyğundur. Bu proses PUA-ya uzaq məsafədən Ermənistanın özündə belə hədəflərə nöqtə zərbələri endirməyə imkan verir. Digər tərəfdən isə, Azərbaycan Müdafiə Sənayesi Nazirliyinin müəssisələrində idarəolunan aviasiya bombalarının "Akıncı" ilə tətbiqi də mümkündür. Belə olan halda qırıcılar üçün təhlükəli hesab edilən vəzifələrin eyni silahlara malik PUA-larla həyata keçirilməsi daha təhlükəsiz olur.
Nahid SALAYEV
