Azərbaycan müstəqillik əldə edəndən sonra ən ciddi formada inkişaf etdirdiyi sahələrdən biri də diaspor quruculuğudur. Ancaq etiraf etməliyik ki, diasporumuzun inkişafı ilə yanaşı, onun bütövləşməsinə maneçilik yaradan faktorlar da az deyil.
Tarixi təcrübə göstərir ki, mütərəqqi ideyalar olmadan insanları konkret məqsədlər ətrafında səfərbər etmək mümkün deyil. Bütün ruhu və canı ilə azərbaycanlı olan, bununla fəxr edən mərhum prezident Heydər Əliyev cəmiyyətin bütövləşməsi, azərbaycançılıq ideologiyasının milli həmrəyliyin aparıcı amilinə çevrilməsi istiqamətində mühüm işlər görərək, ümumxalq birliyinin dərin politoloji-nəzəri əsaslarını irəli sürdü. Böyük strateq azərbaycançılığın tarixən formalaşmış ayrı-ayrı komponentlərini vahid konsepsiyada birləşdirərək onu dövlət idarəçiliyinin elmi-nəzəri bazasına çevirdi və praktikada tətbiq etdi.
Çətin bir şəraitdə respublikanı böhranlı vəziyyətdən qurtaran, müdrik qərarları ilə...
Azərbaycan müstəqillik əldə etdikdən sonrakı ilk illərdə müxtəlif səbəblərdən, əsasən də sosial-iqtisadi, siyasi və mənəvi böhran üzündən respublikamızdan xarici ölkələrə gedənlər oldu. Bununla əlaqədar diaspor quruculuğu Azərbaycanda müstəqilliyin ilk illərindən aktuallıq kəsb etməyə başlasa da, bu taleyüklü vəzifənin yerinə yetirilməsinə dövlətin xüsusi diqqət göstərməsi məhz Heydər Əliyevin 1993-cü ilin iyununda xalqın təkidli tələbi ilə hakimiyyətə gəlişindən sonra mümkün oldu. Çətin bir şəraitdə respublikanı böhranlı vəziyyətdən qurtaran, müdrik qərarları ilə vətəndaş qarşıdurmasının qarşısını alan, ictimai-siyasi sabitliyi, qanunçuluğu təmin edən mərhum prezident ilk gündən diaspor quruculuğunu da qarşıda duran ciddi vəzifələrdən biri kimi müəyyənləşdirdi.
Məhz Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə ilk dəfə 1991-ci il dekabrın 16-da Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi “Dünya azərbaycanlılarının həmrəylik və birlik günü haqqında” tarixi qərarında 31 dekabr tarixinin respublikada bayram kimi qeyd olunması ilə bağlı Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi qarşısında vəsatət qaldırdı. Ulu öndərin Azərbaycanda siyasi hakimiyyətə qayıdışından sonra isə müstəqil Azərbaycan Respublikası dünya azərbaycanlılarının mənafe və maraqlarının təminatçısı olduğunu rəsmən bəyan etdi və xaricdə yaşayan azərbaycanlılarla sistemli iş aparılmağa başlandı.
Əsasını bu proseslərdən götürən diaspor quruculuğu...
Dünya azərbaycanlılarının konkret milli məfkurə ətrafında sıx birləşdirilməsi ideyasını irəli sürən Heydər Əliyev 1993-2003-cü illərdə xaricdə yaşayan soydaşlarımızın təşkilatlanması məsələsini daim diqqət mərkəzində saxlayır, onların tarixi vətənlə əlaqələrinin genişlənməsinə çalışırdı. Dünyanın müxtəlif ölkələrində yaşayan soydaşlarımızın və həmvətənlərimizin müstəqil Azərbaycan Respublikası ilə əlaqələrinin daha da möhkəmləndirilməsi, onların arasında birliyin və həmrəyliyin təmin olunması ilə bağlı məsələlərin birgə müzakirəsi məqsədilə 2001-ci il noyabrın 9-10-da Bakıda tarixi bir toplantı - Dünya Azərbaycanlılarının I Qurultayı keçirildi. Ümummilli lider Heydər Əliyevin I qurultaydakı dərin məzmunlu nitqində söylədiyi “Fəxr edirəm ki, mən azərbaycanlıyam!” sözləri dünya azərbaycanlıları üçün milli qürur simvoluna çevrildi. 2002-ci ilin dekabrında “Xaricdə yaşayan azərbaycanlılarla bağlı dövlət siyasəti haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun qəbulu diasporumuzun təşkilatlanması, dünya azərbaycanlıları birliyinin yaranmasına və dövlətin bu sahədə apardığı məqsədli siyasətin uğurla həyata keçirilməsinə nail olmaq üçün geniş imkanlar açdı. Məhz əsasını bu proseslərdən götürən diaspor quruculuğu sahəsində ciddi uğurların qazanıldığı göz önündədir. Bunun ən bariz nümunəsini biz Ermənistanın Tovuz təxribatı zamanı dünyanın müxtəlif ölkələrində Azərbaycan diaspor fəallarının hərəkətlərində, ölkəmizin həqiqətlərini dünya birliyinə necə çatdırmasında gördük.
Diasporumuz daxilində təxribatları doğuran səbəblər...
Elə həmin hadisələr zamanı biz başqa bir problemi də müşahidə etdik. Sübut olundu ki, Azərbaycan diasporunun daxilində adını radikallar qoyan kifayət qədər ünsürlər var ki, öz destruktiv fəaliyyətləri ilə diasporumuzun bütövləşməsinə, vahid mövqe sərgiləməsinə problemlər yaradır. Digər problemi isə Azərbaycanın daxilində olan radikal müxalif dairələr yaratmış olur. Onlar öz radikal çağırışları ilə xaricdəki diaspor nümayəndələrimiz arasında ayrıseçkilik salır və bunun nəticəsində soydaşlarımızın pərakəndəliyinə nail olurlar. Hiss edilir ki, onlar nəinki ölkə daxilində, eləcə də Azərbaycan dövlətinin ölkənin xaricindəki uğurlarını belə həzm edə bilmirlər. Dərin bir narahatlıq içində vurnuxmaları özünü getdikcə daha qabarıq formada büruzə verir. Çünki illər uzunu müstəqil Azərbaycana qarşı hazırlanan planlarının icrası daim fiaskoya uğrayır. İstəklərinin əksinə olaraq, Azərbaycan daha qüdrətli dövlətə çevrilir, günü-gündən inkişaf edir, təkcə mövcud olduğu regionda yox, onun hüdudlarından kənarda belə böyük nüfuz sahibi kimi çıxış edir.
Radikalların fəaliyyəti antiazərbaycançı mövqe ilə üst-üstə düşür
Azərbaycanın qazandığı uğurların miqyası artdıqca antiazərbaycançı şəbəkənin qəddi daha çox əyilir, daimi müvəffəqiyyətsizliyi üzündən əsəbləri daha çox tarıma çəkilir. Bundan narahat olanlar təkcə həmin şəbəkə yox, həm də müxtəlif maddi təkliflər, vədlər müqabilində Azərbaycanda "siyasi təşkilat", "hüquq müdafiəçisi" adı ilə fəaliyyət göstərib, əslində isə bu antimilli şəbəkənin xidmətində duranlardır. Belələrinin dövlət, dövlətçilik, milli maraqların əleyhinə yönələn mövqeyinə ən tutarlı cavab elə həmişə xalq tərəfindən gəlib. Elə də böyük zaman kəsiyini əhatə etməyən yeni müstəqillik tariximizə nəzər yetirdikdə bunun real mənzərəsini aydın nümayiş etdirən, bir çoxumuzun canlı şahidi olduğu xeyli faktlar görmək mümkündür.
Radikal müxalifətin bu istiqamətdə diasporumuzun bütövləşməsinə vurduğu ziyanı hansı səviyyədə dəyərləndirmək olar?
Tanınmış diaspor fəalı Şəlalə xanım Cəsur “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, məlum qüvvələr hələ də tarixin keçdiyi dərsdən nəticə çıxarmaq istəyində deyillər:“Fəaliyyəti daha çox Azərbaycanda xaotik bir durumun formalaşmasına köklənmiş və hələ də hakimiyyətdə olduqları bir ilin eyforiyasında yaşayan, köhnə təfəkküründən əl çəkə bilməyən radikal müxalifətin istək və əməli bunun real təcəssümüdür. Adını müxalifət qoysa da, əməlləri daha çox xalqa və onun formalaşdırdığı müstəqil dövlətə qarşı yönələn, beləliklə də əsl mahiyyətini istər-istəməz faş edən radikal qüvvələrin Azərbaycanda nədən hər vəchlə sabitliyin pozulmasına, anarxiyanın yaranmasına çalışmasının səbəbi əslində heç kimə sirr deyil. Çünki heç bir sosial bazası olmayan, xalqdan özünü təcrid edən radikal müxalifət yalnız bu halda yenidən hakimiyyətə qayıda biləcəyinə ümid bəsləyir. Ancaq o da maraqlıdır ki, Azərbaycanda 1990-cı illərin əvvəllərində mövcud olan xaotik durumun yaranmasını həm də ölkəmizə qarşı çıxan qüvvələr istəyir. Deməli, radikal müxalifət də, müstəqil Azərbaycana zidd çıxan qüvvələr də əməlləri ilə faktiki olaraq eyni bir şəbəkəyə bağlıdırlar. Digər tərəfdən, müxalifətin sözügedən qanadına elə antiazərbaycançı mövqedə dayananlar tərəfindən vəsait ayrılması, bunun əvəzində müxalifət təmsilçilərinin, onların rəhbərlərinin həmin qüvvələr qarşısında müəyyən öhdəliklər götürməsi, vədlər verməsi elə radikalların öz düşərgəsində tez-tez etiraf edilən həqiqət, bəzən isə bir-birinə qarşı səslənən ittihamdır. Onların bir istəyi də xaricdəki diasporumuzu parçalamaqdan ibarətdir. Ölkəmizin günü-gündən güclənməsindən, qüdrətli dövlətə çevrilməsindən yeganə narahatlıq duyan tərəflərdən biri ərazilərimizi işğal altında saxlayan Ermənistan və onun havadarı olan antiazərbaycançı şəbəkə, digəri radikal müxalifətdir. Bu səbəbdən hər iki tərəf öz maraqları naminə Azərbaycanda sabitliyin pozulmasına çalışır, buna yönəlik müxtəlif cəhdlər edir. Belə cəhdlərdən biri kimi radikal müxalifət yenidən özünün köhnə, lakin heç bir effekt verməyən taktikasını işə salmağa çalışır”.
Bir çox ölkələrdəki radikal müxalifət fəalları yaşadıqları yerlərdə də zümrəçilik edir
Diaspor fəalının sözlərinə görə, Azərbaycandakı radikal dairələr xaricdəki diaspor təşkilatlarına həm də qazanc mənbəyi kimi baxır:“Təəssüflə qeyd edim ki, bir çox xarici ölkələrdə onlar öz partiyalarının adı ilə təşkilatlar qururlar. Halbuki, siyasi mənsubiyyətə baxmayaraq, onların fəaliyyəti diasporçuluq üzərində qurulmalıdır. Ancaq biz müşahidə edirik ki, bir çox ölkələrdəki radikal müxalifət fəalları yaşadıqları yerlərdə də zümrəçilik edir, Azərbaycandan verilən sifarişlərə uyğun şəkildə hərəkət edirlər. Bu yolverilməzdir. Məhz Bakıdan olan radikal çağrıların hesabına disporumuz tam bütövləşə bilmir. Hesab edirəm ki, xaricdə yaşayan hər bir vətən övladı üçün Azərbaycanın daxilindəki siyasi intriqalarda iştirak yox, ölkəmizin maraqlarını vahid mövqedən qorumaq maraqlı olmalıdır”.
Radikallar diasporun əli ilə necə pul qazanır?
Biz doğrudan da müşahidə edirik ki, bəzi radikal müxalif partiyalar xaricdəki tərəfdarlarının tam ayrı fəaliyyət göstərməsində maraqlıdır. Bu yaxınlarda Almaniyada azərbaycanlılardan ibarət bir dəstə yaxalandı. Məlum oldu ki, onlar siyasi mühacir biznesilə məşğul olurlar. Həmin adamların kimliyini araşdırdıqda, hamısının müxalif partiyalardan birinin təmsilçisi olduğu üzə çıxdı. Bir qədər də dərinə getdikdə məlum oldu ki, buradakı partiyanın funksionerlərinin bəzilərinin adı da həmin biznesdə keçir. Baxın, diaspordan belə çirkin məqsədlər üçün istifadə edən radikal dairələrin onun bütövləşməsində marağı ola bilərmi? Təbii ki, yox! Bu istiqamətdə ciddi işlər görülməlidir. Xüsusilə diaspor sahəsində fəaliyyət göstərən qurumların, QHT-lərin radikalların təsiri altına düşən soydaşlarımızla bağlı ciddi maarifləndirmə işləri aparmasına böyük zərürət var. Cünki artıq həmin ailələrdə gənc nəslin övladları böyüyür. Elələri var ki, Azərbaycan barədə təsəvvürü səthidi. İmkan verməyək ki, həmin böyüyən nəsil də radikallların təsiri altına düşsün.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
