Müasir dövrdə Azərbaycanda tarixi filmlərin çəkilməsinə elə də böyük əhəmiyyət verilmir. Kinematoqraflar və kino şirkətləri əsasən mücərrəd mövzulu, yaxud da ailə-məişət müstəvisində filmlər çəkməklə işlərini bitmiş hesab edirlər. Qarabağ xanı İbrahim xan, Gəncə hökmdarı Cavad xan, Cümhuriyyət tarixinə aid olan film istisna olmaqla, demək olar ki, hələlik heç bir xanlığımız, xanlarımız haqqında tarixi bədii filmlər istehsalata buraxılmayıb. Sovet dövründə isə Sovet ideologiyasının təsir altında yalnız Quba xanı Fətəli xanın mübarizə yolunu əks etdirən film ekranlaşdırılıb.
Zəngin dövlətçilik tarixinə malik olan Azərbaycanın dövlətçilik ənənəsi nədənsə hər zaman arxa plana keçirilir. Baxmayaraq ki, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin kino ilə bağlı imzaladığı sərəncamlarda, sənədlərdə milli dövlətçilik tariximizi yaradan böyük şəxsiyyətlər haqqında azərbaycançılıq ideologiyası əsasında filmlər çəkilməsi məsələsi önə çəkilib. Dövlət tarixi şəxsiyyətlərimizlə bağlı filmlərin çəkilməsində maraqlı olsa da, kinematoqraflarımız bu sahəyə nədənsə elə də maraq göstərmirlər. Çoxları hesab edir ki, bu filmlərin çəkilməsi üçün Azərbaycanda maddi-texniki baza yoxdur və sair. Halbuki, istək olandan sonra maddi-texniki bazanın formalaşdırılması çətin deyil.
İllərdir Azərbaycanın böyük dövlət xadimi Şah İsmayıl Xətai haqqında bədii filmin çəkilməsi gündəmdədir. Hətta illər əvvəl filmin ssenarisi də yazılıb hazırlanıb. Xeyli müddət əvvəl məlumat yayıldı ki, Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən Şah İsmayıl Xətai haqqında bədii filmin çəkilişlərinə start verilib. Hətta ilkin mərhələdə filmin çəkilişlərinə dövlət büdcəsindən 1 milyon manat da ayrılıb. Son günlər isə filmin çəkilişlərinin məlum olmayan səbəblər üzündən təxirə salındığı və ayrılan 1 milyon manat dövlət vəsaitinin havaya sovrulduğu haqqında məlumatlar yayılıb.
Şah İsmayıl Xətai filminin çəkilişləri hansı səbəbdən təxirə salınıb?
Şeyx Əbdül Mahmudov: “Şah İsmayıl Xətai haqqında film həmişə gündəmdədir və film “Azərbaycanfilm” kinostudiyasının planındadır”
Şah İsmayıl Xətai filminin rejissoru Şeyx Əbdül Mahmudov “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, filmin çəkilişləri gündəmdədir. Bu filmin Şah İsmayıl Xətainin 500, Heydər Əliyevin isə 95 illiyinə həsr ediləcəyini deyən Şeyx Əbdülün sözlərinə görə, vaxtilə bu filmin çəkilişlərinə mane olan qüvvələr olub, bu səbəbdən də filmin istehsalata buraxılması bu qədər ləngiyib. “Şah İsmayıl Xətai haqqında film həmişə gündəmdədir və film “Azərbaycanfilm” kinostudiyasının planındadır. Özü də bu film plana yeni daxil edilməyib, vaxtilə ulu öndərin təşəbbüsü ilə salınıb. Artıq 40 ildir bu filmin çəkilməsi üçün çalışıram, çox təəssüflər olsun ki, o vaxt filmin yaradıcı heyətində təmsil olunan insanların çoxu indi həyatda yoxdur. Şah İsmayıl Xətai haqqında bədii filmin çəkilməsinə qarşı olan müəyyən qüvvələr vardı, onlar bizim işimizə maneçilik törədirdilər. Onlarla böyük mübarizəmdən sonra, 2000-ci ildə ulu öndərin xeyir-duası ilə çəkilişlərə başladıq. Həmin dövrdə rəhmətlik Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə filmin ssenarisi qəbul edildi və filmin çəkilməsinə razılıq verildi. Hətta filmin çəkilişləri üçün 1 milyon pul ayrıldı. Mən filmin çəkilişləri üçün məkanlar seçməyə başladım, aktyor seçimi aparıldı, çəkilişlərə başladıq və birdən filmin çəkilişləri dayandı. O vaxt bizim işimizə mane olan adamların çoxu indi işdən uzaqlaşıblar, ona görə də onların dalınca danışmaq istəmirəm. Dediyim kimi, bu film kinostudiyanın planındadır, dövlət ona pul xərcləyib. Bu böyük kinoepopeyadır, ekran əsəridir. Bu film Xətainin 500, Heydər Əliyevin isə 95 illiyinə həsr olunur. Yəni ssenari belə təsdiq olunub. Müəyyən problemlər vardı, amma o da yavaş-yavaş aradan qaldırılır”.
Şeyx Əbdül qeyd etdi ki, film əvvəlcə 3 seriyalı nəzərdə tutulsa da, Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə 4 seriya olması planlaşdırılıb. Ölkədə iqtisadi çətinlik olduğu üçün filmin seriyasının az olmalı olduğunu düşündüyünü deyən Şeyx Əbdül bildirdi ki, Heydər Əliyev Xətai haqqında çəkiləcək filmin dünya səviyyəli bir film olmasını və dövlət büdcəsindən çəkilişlərə lazımi vəsaitin ayrılacağını bildirib. “Heydər Əliyev dedi ki, bu filmin həcmi böyük olmalıdır, mənə dövlətin və dövlətçiliyin tarixinin əks olunması lazımdır. Rəhmətlik bildirdi ki, böyük neft kontraktı imzalamağa hazırlaşırıq və bu filmin smetası yüksək olmalı, beynəlxalq səviyyəli bir film kimi ərsəyə gəlməlidir, çünki bu bizim həm anadilli dövlətçilik, həm də mənəviyyat tariximizdir. Bilirsiniz ki, Şah İsmayıl Xətainin ata və ana tərəfi dövlətçilik tariximizlə sıx bağlıdır. Ona görə də Heydər Əliyev dedi ki, gedin smeta tutun, hələlik əlinizdə olan vəsaitlə işə başlayın, mən yenə də pul ayıracağam. O bu filmin olduqca səviyyəli olmalı olduğunu və neft kontraktından gələn ilk puldan filmə ayrılacağını deyirdi. Film 4 seriyalı çəkilməli idi, lakin Heydər Əliyev dünyasını dəyişdikdən sonra filmə qarşı yenidən təxribatlar başladı. Keçmiş mədəniyyət naziri də, kinostudiyanın direktoru da, filmin ssenari müəllifi və quruluşçu rejissoru olan mən də, heyət üzvləri də filmin çəkilişlərinin hansı səbəbdən təxirə salındığını bilmədilər. Dedilər ki, guya vəsait yoxdur. Halbuki, rəhmətlik Heydər Əliyev filmə ayrılacaq vəsaiti plana saldırmışdı. Bu onların bəhanəsi idi. Məni yandıran odur ki, bəziləri vəzifələrindən sui-istifadə edərək mənasız şeylərə pul xərcləyirlər. Ancaq dövlətçilik tariximizlə bağlı filmlərə belə biganə qalırlar. Tariximizlə bağlı film çəkilmədi, pul da xərcləndi və ortada da bir şey yoxdur. Bilmirəm, kimlər idi onlar və nə məqsəd güdürdülər ki, bütün dünyanın rəsmi etiraf etdiyi, təsdiqlədiyi möhtəşəm tarixi şəxsiyyətin yaratdığı, 2 milyon 800 min kvadratmetr ərazisi olan, 230 il ömrü olan bir möhtəşəm dövlətlə bağlı filmin çəkilişlərinə qarşı təxribat törətdilər”.
Şeyx Əbdül qeyd etdi ki, hazırda filmin çəkilşləri gündəmdədir və 2 avqust Milli Kino Günündən sonra filmin çəkilişlərinin bərpa edilməsi üçün ölkə başçısı İlham Əliyevə və Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyevaya müraciət ediləcək. “Kino bayramından sonra bu məsələyə qayıdılacaq. Filmin ssenarisi Kinematoqrafiya İttifaqının sədri, Xalq artisti Şəfiqə Məmmədovanın stolunun üstündədir. Ssenarinin təsdiq olunmuş 2 seriyası hazırdır və Kino Günündən sonra məsələ müzakirə ediləcək və filmin çəkilişlərinin yenidən bərpa edilməsi üçün Prezident İlham Əliyevə və Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyevaya müraciət ediləcək. Kimin nə danışmasından asılı olmayaraq, Şah İsmayıl Xətai filmi kinostudiyanın planındadır və dövlət rəhbərinin nəzərindədir. Bura pul xərclənib və onun çəkilşləri bərpa edilməlidir. O gün kinostudiyanın direktoru Müşfiq Hətəmovla da danışdım. O da dedi ki, bayramdan sonra filmin çəkilişlərini bərpa edəcəyik. Hamını xəbərdar edirəm ki, bu filmi çəkmək özfəaliyyət işi deyil, bu mənim 40 illik zəhmətimin bəhrəsidir. Təkcə mənim yox. Bu vaxt ərzində Fərman Kərimzadə, Əhmədağa Muğanlı, Oqtay Əfəndiyev, Mahmud İsmayılov, Ziya Bünyadov, Rasim İsmayılov, Nadir Zeynalov dünyasını dəyişib. Seçdiyim aktyorların hamısı qocalıb, film üçün yeni aktyorlar seçməliyəm. Heç kəs cəsarət edib bu mövzuya yaxın düşə bilməz, bu mümkünsüzdür. Əvvəla qanun, haqq-ədalət, sonra isə əxlaq var, nəhayət də dövlət buna pul xərcləyib. Allaha şükür dövlət də var, dövlətin sahibi də var, milli-mənəvi dəyərlərimizə sahib duran da var”.
Şeyx Əbdül qeyd etdi ki, filmin çəkilişlərinin reallaşması üçün ziyalıların da dəstəyinə ehtiyac var. O, həmçinin, bildirdi ki, Şah İsmayıl Xətai filminin ssenarisini kütləvi informasiya vasitələrində müzakirəyə verməyi də düşünür.
İradə SARIYEVA
