Tamaşaçılar istəyir ki, Azərbaycanda maraqlı filmlər çəkilsin, ölkəmizdə kino sarıdan qıtlıq olmasın, eyni zamanda da başqa ölkələrin kino asılığından xilas olsunlar. Gizlin deyil, bu gün Azərbaycan tamaşaçıları Azərbaycan filmlərindən başqa az qala bütün ölkələrin filmlərinə baxır.
Kino mədəniyyət sahəsindən çox ideoloji sahə olduğu və beyinyumada istifadə edildiyi üçün çox ölkələr bu təsir vasitrəsindən ustalıqla istifadə edir. Bizdə isə hər şey fərqlidir. Kinoya yanaşma da, kino mühitindəki vəziyyət də başqadır, deyərdik ki, bir az bulanlıqdır. Bizdə kino qalıb bir tərəfdə, kino adamları az qala kreslo davası edirlər, o bunu, bu onu tənqid edir, özünü rəhbər vəzifədə görür, amma heç kəs kino ilə bağlı platformasını açıqlamır. Bu gün Azərbaycanda kinonun vəziyyəti yaxşı deyil. Bunun səbəbləri aydındır. İndi gələk kinoya rəhbərlik edən ictimai qurumlara. Bu gün ölkəmizdə iki kinematoqrafçılar ittifaqı fəaliyyət göstərir. Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqına (AKİ) xalq artisti Rasim Balayev, sonradan yaradılan Azərbaycan Respublikası Kinematoqrafçılar İttifaqına (ARKİ) isə xalq artisti Şəfiqə Məmmədova rəhbərlik edir. Hər iksi seçkili orqandır və hər iki sevimli sənətkarımız bu birliklərin sədri vəzifəsində təmsil olunurlar. Hər ikisi də milli kinomuzun korifeyidir. Buna söz ola bilməz. Amma məsələ burasındadır ki, bu ittifaqlar arasında qarşıdurmalar səngimək bilmir. Məsələn, bu günlərdə Şəfiqə Məmmədovanın yenidən ARKİ sədri seçiləməsini Rasim Balayev tənqid edib və mətbuata açıqlamasında bu məsələni həll etməyin vacibliyini vurğulayıb: “Kino İttifaqı bir olmalıdır, bunun başqa yolu yoxdur. Harada görünüb ki, iki ittifaq olsun? Yazıçılar, bəstəkarlar, rəssamların bir itiffaqı olduğu halda niyə kinonun iki ittifaqı var? Bunu həll etmək lazımdır. Düzünü deyim ki, bu məsələ nazirliyin səlahiyyətində deyil. Kino İttifaqı ictimai təşkilatdır. Şəfiqə Məmmədovanı kimlər bu quruma təyin ediblərsə, həmin adamlar da ittifaqları birləşdirməlidir. Bir ölkədə iki ittifaq olar? Qalmışıq ortalıqda, bilmirik nə edək...”
Rasim müəllim açıq şəkildə bəyan edib ki, Azərbaycanda iki kino İttifaqının olması düzgün deyil.
Məsələyə Şəfiqə Məmmədovanın da mövqeyini öyrənmək istədik. Şəfiqə xanım bizimlə söhbətində bildirdi ki, hazırda bu barədə açıqlama vermək istəmir: “Mən indi danışa bilmirəm, çünki vaxtım yoxdur. Sizə vaxt, diqqət lazımdır”.
R.Balayevin açıqlamasına gəlincə, “...nə olsun, açıqlama verə bilər. Mən ayaqüstü müsahibə vermək istəmirəm, istəyirəm ki, sanballı müsahibə olsun”-deyə xalq artisti bildirdi.
Ş.Məmmədova ilə razılaşdıq ki, üzümüzə gələn həftə görüşək və “Bakı-Xəbər” üçün geniş şəkildə müsahibə hazırlayaq.
Qurum rəhbərindən məsələyə ətraflı münasibət öyrənə bilmədiyimiz üçün ekspertlərə üz tutduq.
Ekspertlərin məsələyə yanaşması isə birmənalı deyil. Bəzilərinin qənaətinə görə, ölkədə iki kino ittifaqı olsa da onların kinoya bir xeyri olmayıb, əksinə, kinonu, kino adamlarını parçalayıb, qütbləşmə yaradıb. Onların fikrincə, bizə iki kinematoqrafçılar İttifaqı lazım deyil və iki qurumun olması havayı yerə dövlət büdcəsindən vəsait xərclənməsidir.
Xəyalə Rais: “İttifaqın nümayəndələri nə işlə məşğuldur, o da hələ heç kəsə məlum deyil”
Tanınmış sənətşünas Xəyalə Rais bizimlə söhbətində bildirdi ki, əsas hədəf kino icmasını birləşdirmək və kinoya xidmət olmalıdır. “Azərbaycanda iki ictimai kinematoqrafiya təşkilatı fəaliyyət göstərir. Biri 1963-cü ildə təsis edilən Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqı, o biri isə 2012-ci il iyunun 21-də (Rüstəm İbrahimbəyovun siyasətə qarışdığı və hakimiyyətlə münasibətlərin kəskinləşməsi zamanı-X.R) “Nizami” Kino Mərkəzində “Kino və konseptual problemlər” mövzusunda keçirilmiş tədbirdə yaradılan Azərbaycan Respublikası Kinematoqrafçılar İttifaqıdır.
Bu qurumlardan başqa, Azərbaycan Respublikası Prezidenti “Azərbaycan Respublikasının Kino Agentliyi” publik hüquqi şəxsin yaradılması haqqında fərman imzalamışdı. Bir sözlə, Azərbaycan kimi kiçik ölkədə bir sahə ilə bağlı 3 qurum fəaliyyət göstərir. Hansı sahə ki, o sahə ortalığa ələ gələsi bir məhsul çıxara bilmir. Azərbaycanın ərazisi elə də böyük deyil ki, ona üç ayrı kino ittifaqı ayrılsın. Bizdə kino var? Varsa hanı o kino? Niyə hər bayramda köhnə filmlərə baxırıq? Yeni filmlər rəflərdə yatır. İttifaqın nümayəndələri nə işlə məşğuldur, o da hələ heç kəsə məlum deyil. Mənasız və nəticəsiz görüşlər keçirməklə ili başa vururlar. Ortada isə heç nə yoxdur.
Şəfiqə Məmmədova media ilə danışmaqdan çəkinir. Bəlkə də medianın ona ünvalanyacağı suallardan ehtiyat edir. Kinoda əsas çəkilişdir. O da yoxdur. Kino çəkilişi olmasa, bu ittifaq nəyə lazımdır? Çəkiliş olmalıdır. O da yoxdursa ittifaqın olması absurd bir şeydir. Gorumuz varmı ki, kəfənimiz də olsun?”-deyə X.Rais bildirdi.
Sevda Sultanova: “Şəfiqə Məmmədovanın rəhbərlik etdiyi İttifaqın fəaliyyəti...”
Kinotənqidçi Sevda Sultanova isə “doğrusu, Şəfiqə Məmmədovanın rəhbərlik etdiyi İttifaqın fəaliyyəti ilə maraqlanmıram.Yəqin həm də ona görə ki, ittifaqın faəliyyəti ilə bağlı əhəmiyyətli informasiyalara mediada rast gəlmirəm. Şəfiqə xanımın seçilməsinə gəlincə, bildiyim qədərilə, iclasda nizamnamənin tələb etdiyi qədər adam yox, 20-25 nəfər iştirak edib. Yəni mətbuatda bu məsələ ilə bağlı detallı məlumat getmədi. Bütün hallarda Şəfiqə xanıma uğurlar arzulayıram.
O ki qaldı, yaradıcı ittifaqlara dövlət büdcəsindən ayrılan maliyyəyə, mən Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqı ilə əməkdaşlıq edirəm. Məsuliyyətimlə deyirəm ki, bu İttifaq ölkəmizdə kino adına əhəlmiyyətli iş görən çox az qurumdan biridir. Ssenari müsabiqələri keçirilir, qaliblərə vəd olunan mükafatlar vaxtında verilir, gənc rejissorlar üçün treninq və ustad dərsləri keçirilir, kino ilə bağlı kitablar yayımlanır. Misalçün, ən əhəmiyyətli kitablardan biri, Andrey Tarkovskinin “Həkk olunmuş zaman”ın dilimizə tərcüməsi kinoda hadisədir. Bundan başqa, İttifaqın təşkilatçılığı ilə yerli rejissorlara dəstək məqsədilə Azərbaycan sinemaplus kinoteatrında müntəzəm olaraq filmlərinin nümayişi və müzakirəsi keçirilir, vaxtaşırı kino ilə bağlı probleməri gündəmə gətirib publik müzakirə edirik. Fransa, İsveç, Polşa səfirlikləri ilə birgə bu ölkələrin rejissorlarının kino günlərini təşkil etdik. Əminliklə deyirəm ki, artıq bu baxışların, müzakirələrin sayəsində keyfiyyətli, tələbkar bir tamaşaçı auditoriyası yetişdiririk. Bundan başqa, gənc və səhhətində problemlər olan kinematorafçılara sosial yardımlar edilir. Gənc rejissorlara filmləri üçün kiçik qrantlar ayrılır, İttifaqın Kino Məktəbində tələbə filmləri çəkilir .
Kino ittifaqlarının birləşməsi məsələsinə gəlincə, əsas iş görməkdir, birləşmək yox”-deyə bildirdi.
Qeyd etdiyimiz kimi, növbəti həftə Şəfiqə Məmmədova ilə görüşüb müsahibə götürməyi planlaşdırırıq. Bütün bu məsələlərə, ittihamlara görkəmli sənətkarımızın cavab verəcəyinə ümid edirik.
İradə SARIYEVA
